5 khoản thuế, phí bắt buộc khi mua nhà, đất
Ngoài giá trị hợp đồng, người mua và người bán nhà, đất thường phải chi thêm khoảng 2,5 - 3% cho các loại thuế, phí bắt buộc.
Thị trường bất động sản bước sang năm 2026 tiếp tục ghi nhận nhu cầu giao dịch ổn định, song đi kèm với đó là những nghĩa vụ tài chính mà người mua và người bán bắt buộc phải thực hiện trong hoạt động mua bán nhà đất.
1. Thuế thu nhập cá nhân
Trong cấu trúc chi phí này, thuế thu nhập cá nhân là khoản chiếm tỷ trọng lớn nhất.
Theo quy định, khi chuyển nhượng quyền sử dụng đất hoặc nhà ở, bên bán có nghĩa vụ nộp thuế với mức 2% tính trên giá trị chuyển nhượng ghi trong hợp đồng. Đây là khoản thu mang tính cố định, không phụ thuộc vào việc giao dịch có lãi hay không.
Thuế thu nhập cá nhân = Giá chuyển nhượng x 2%.
Trường hợp các bên có thỏa thuận khác, bên mua có thể là người nộp thay, nhưng nghĩa vụ thuế về bản chất vẫn phát sinh từ bên bán.
2. Lệ phí trước bạ
Đứng thứ hai về quy mô là lệ phí trước bạ, áp dụng đối với bên nhận chuyển nhượng khi thực hiện đăng ký quyền sở hữu, quyền sử dụng tài sản.
Lệ phí trước bạ = 0,5% x Giá chuyển nhượng.
Dù thấp hơn đáng kể so với thuế thu nhập cá nhân, đây vẫn là khoản chi bắt buộc để hoàn tất thủ tục pháp lý.
Trong nhiều trường hợp, tổng số tiền lệ phí trước bạ có thể lên tới hàng chục triệu đồng, đặc biệt với các bất động sản tại khu vực đô thị có giá trị cao.
3. Phí công chứng hợp đồng mua bán nhà đất
Ngoài hai khoản chính kể trên, phí công chứng hợp đồng cũng là một phần không thể thiếu trong quy trình giao dịch.
Mức phí này được tính dựa trên giá trị hợp đồng hoặc giá trị tài sản, áp dụng theo biểu phí lũy tiến do Nhà nước ban hành. Điều này đồng nghĩa với việc giá trị giao dịch càng lớn thì phí công chứng càng tăng, dù vẫn nằm trong khung trần quy định.
Trên thực tế, khoản phí này thường do các bên tự thỏa thuận phân chia, nhưng nhìn chung không chiếm tỷ trọng lớn so với tổng chi phí.
4. Phí cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất
Bên cạnh đó, người mua còn phải chi trả lệ phí cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, quyền sở hữu nhà ở sau khi hoàn tất thủ tục chuyển nhượng.
Đây là khoản thu hành chính do HĐND cấp tỉnh quy định, vì vậy có sự khác biệt giữa các địa phương. Dữ liệu cho thấy mức thu tại các quận nội thành hoặc khu vực đô thị thường cao hơn so với vùng nông thôn, trong khi tổ chức cũng phải nộp mức phí cao hơn so với hộ gia đình, cá nhân.
Tuy không lớn, nhưng khoản lệ phí này là điều kiện cần để hoàn tất việc đứng tên hợp pháp trên giấy chứng nhận.
5. Phí thẩm định hồ sơ
Một chi phí khác thường ít được chú ý nhưng vẫn bắt buộc là phí thẩm định hồ sơ. Khoản phí này phục vụ cho quá trình cơ quan chức năng kiểm tra, đánh giá hồ sơ địa chính trước khi cấp hoặc điều chỉnh giấy chứng nhận.
Tương tự như lệ phí cấp giấy chứng nhận, mức thu do từng địa phương quy định và thường chiếm tỷ trọng nhỏ trong tổng chi phí. Tuy vậy, nếu không nắm rõ, người dân vẫn có thể bị động khi thực hiện thủ tục.
Tổng hợp các dữ liệu trên cho thấy, với một giao dịch nhà đất thông thường, thuế thu nhập cá nhân và lệ phí trước bạ đã chiếm khoảng 2,5% giá trị tài sản.
Khi cộng thêm phí công chứng, phí thẩm định và lệ phí cấp giấy chứng nhận, tổng nghĩa vụ tài chính có thể nhích lên gần 3%.
Con số này chưa bao gồm các chi phí phát sinh khác như đo đạc, trích lục hồ sơ hoặc dịch vụ trung gian nếu có.