Gỡ nút thắt để tiếng Anh thành ngôn ngữ thứ hai trong nhà trường

Tuy nhiên, từ chủ trương đến thực tiễn triển khai vẫn còn “nút thắt” cần được tháo gỡ bằng những giải pháp căn cơ, đồng bộ.

Những rào cản từ thực tiễn

Rào cản đầu tiên khi triển khai thực hiện trong các nhà trường chính là năng lực đội ngũ giáo viên.

Ông Trần Đức Ngọc, Hiệu trưởng Trường THPT An Lão cho biết: "Thực tế cho thấy, đa phần các thầy cô chưa được đào tạo song bằng, nên trình độ tiếng Anh chưa đồng đều, đặc biệt là năng lực giao tiếp và sử dụng các thuật ngữ tiếng Anh chuyên ngành trong giảng dạy. Với nhiều giáo viên dạy các môn văn hóa, việc đứng lớp bằng tiếng Anh không chỉ là thách thức về chuyên môn mà còn là rào cản tâm lý. Áp lực “dạy đúng - nói chuẩn” khiến không ít người lựa chọn giải pháp an toàn, chưa mạnh dạn triển khai. Ngoài ra, phương pháp tổ chức dạy học song ngữ chưa thực sự thống nhất, cũng như sự khác biệt về điều kiện triển khai giữa các nhà trường...".

Còn theo ông Phạm Văn Trường, Phó Hiệu trưởng Trường THPT Quốc Tuấn, nguồn học liệu cũng là một “điểm nghẽn” đáng kể. Hiện chưa có hệ thống tài liệu chuẩn hóa, phù hợp với chương trình giáo dục phổ thông, buộc giáo viên phải tự tìm kiếm, biên soạn và điều chỉnh. Điều này không chỉ làm tăng khối lượng công việc mà còn dẫn đến tình trạng thiếu thống nhất về nội dung và cách tiếp cận giữa các nhà trường.

Là người trực tiếp giảng dạy tiết toán bằng tiếng Anh, cô Trần Thị Cẩm Nhung, giáo viên Trường THPT Trần Quốc Tuấn cho biết: Việc tổ chức dạy học song ngữ hiện vẫn đang trong giai đoạn thử nghiệm, chưa có mô hình chuẩn để áp dụng thống nhất. Mỗi giáo viên vận dụng theo cách riêng nên hiệu quả chưa đồng đều.

Để chuẩn bị cho tiết dạy, cô phải chủ động tìm tài liệu song ngữ của Bộ Giáo dục và Đào tạo, kết hợp với nền tảng từng ôn luyện học sinh giỏi toán bằng tiếng Anh trước đây. Bên cạnh đó, sự hỗ trợ tích cực về chuyên môn từ tổ toán và tổ tiếng Anh cũng góp phần giúp cô hoàn thành tốt tiết dạy minh họa.

Bên cạnh đó, sự không đồng đều về trình độ tiếng Anh của học sinh cũng là một trở ngại lớn, đặc biệt ở khu vực ngoại thành, nơi nền tảng ngoại ngữ còn hạn chế. Không ít học sinh vẫn có tâm lý e ngại khi sử dụng tiếng Anh, dẫn đến thiếu tự tin trong việc tiếp cận kiến thức bằng ngoại ngữ. Điều này ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả học tập.

Ở góc độ quản lý, Phó Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo Đỗ Duy Hưng thấu hiểu những áp lực của đội ngũ giáo viên. Ông nhận định việc đưa tiếng Anh trở thành ngôn ngữ thứ hai là một quá trình lâu dài, đòi hỏi sự kiên trì và đồng thuận cao. Giáo viên cần có sự “dũng cảm” khi giảng dạy bằng ngôn ngữ không phải tiếng mẹ đẻ, từng bước vượt qua những khó khăn ban đầu, đặc biệt là trong phát âm các thuật ngữ chuyên ngành, để dần hoàn thiện kỹ năng.

Tháo “nút thắt” từ sinh hoạt chuyên môn cụm

Từ những khó khăn trên, một hướng đi đang cho thấy hiệu quả rõ nét là tổ chức các hội thảo, sinh hoạt chuyên môn theo cụm, tạo không gian để giáo viên học hỏi trực tiếp từ thực tiễn.

Hội thảo chuyên đề “Tiếp cận dạy học các môn khoa học tự nhiên bằng tiếng Anh, hướng tới đưa tiếng Anh trở thành ngôn ngữ thứ hai trong nhà trường” do cụm chuyên môn số 2 (gồm các Trường THPT: An Lão, Kiến An, Phan Đăng Lưu, Trần Hưng Đạo, Trần Tất Văn, Quốc Tuấn, Đồng Hòa, Edison và Tân Trào) tổ chức được Sở Giáo dục và Đào tạo và các nhà trường đánh giá là giải pháp thiết thực. Qua đó không chỉ tháo gỡ “nút thắt” mà còn định hình cách tiếp cận chung, tạo nền tảng để triển khai dạy học bằng tiếng Anh hiệu quả, bài bản hơn.

Tại hội thảo, các giáo viên không chỉ nghe báo cáo, mà trực tiếp dự giờ 9 tiết dạy minh họa các môn khoa học tự nhiên bằng tiếng Anh. Qua đó, các thầy, cô giáo quan sát cụ thể cách tổ chức lớp học, sử dụng ngôn ngữ cũng như cách dẫn dắt học sinh tiếp cận kiến thức - những yếu tố mang tính “then chốt” nhưng khó hình dung nếu chỉ tiếp cận qua lý thuyết. Quan trọng hơn, sau mỗi tiết dạy, các ý kiến trao đổi, góp ý cùng sự định hướng từ sở đã giúp làm rõ những điểm được và chưa được, đồng thời gợi mở cách điều chỉnh phù hợp với điều kiện từng đơn vị.

Để vượt qua những khó khăn về rào cản tâm lý, học liệu, năng lực ngoại ngữ, Phó Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo Đỗ Duy Hưng cho rằng, giáo viên cần bắt đầu từ những bước đi nhỏ nhưng thực chất. Có thể thử nghiệm giảng dạy một phần nội dung, một khái niệm hoặc một hoạt động học bằng tiếng Anh trong mỗi tiết học, thay vì đặt mục tiêu quá lớn ngay từ đầu. Ông cũng đặc biệt lưu ý, rào cản lớn nhất không nằm ở năng lực mà ở tâm lý. Giáo viên cần vượt qua sự e ngại, kể cả khi chưa diễn đạt trôi chảy các thuật ngữ chuyên môn, bởi chính quá trình thử nghiệm, điều chỉnh liên tục sẽ giúp năng lực được hoàn thiện dần.

Bên cạnh đó, việc tận dụng hiệu quả các buổi sinh hoạt chuyên môn để cùng luyện tập, trao đổi, hỗ trợ lẫn nhau được xem là giải pháp quan trọng. Thông qua việc chia sẻ học liệu, bài giảng, hệ thống thuật ngữ, giáo viên có thể từng bước hình thành năng lực chung, tạo nền tảng cho việc triển khai đồng bộ. "Điều cốt lõi là mỗi thầy cô cần tự tin vào khả năng của mình, bởi dạy học bằng tiếng Anh là một quá trình tích lũy, không đặt ra yêu cầu hoàn hảo ngay từ đầu”, ông Đỗ Duy Hưng nhấn mạnh.

Có thể thấy, việc đưa tiếng Anh trở thành ngôn ngữ thứ hai là quá trình dài hơi, không thể nóng vội. Nhưng nếu các “nút thắt” được tháo gỡ đúng và kịp thời, chủ trương sẽ sớm đi vào thực chất, tạo chuyển biến rõ nét về chất lượng giáo dục và năng lực hội nhập của học sinh trong các nhà trường.

BÙI HẠNH