Lễ hội Cầu Cơ tôn vinh truyền thống hiếu học ở Đồ Sơn
Lễ hội Cầu Cơ, đền Vạn Ngang (Đồ Sơn) năm 2026 diễn ra từ mùng 1 đến mùng 8/3 âm lịch đang thu hút rất đông người dân về dự.
Ngôi đền thiêng nơi cửa biển
Nằm trên đầu núi Vạn Ngang (còn được gọi là Hoành Sơn), đền Vạn Ngang là di tích văn hóa tâm linh lâu đời của vùng đất cổ Đồ Sơn. Núi Vạn Ngang nằm ở trung tâm của 9 ngọn núi Đồ Sơn, là nơi hội tụ linh khí của đất trời.
Đền Vạn Ngang xưa có tên là Thủy Tiên Am, được lập vào năm Thái Ninh thứ 3 triều Lý, được dựng bằng tranh, tre, vách gỗ lợp cỏ tranh thờ Chư Vị Thánh Tiên. Đây là nơi các bậc văn nho chức sắc của tổng Đồ Sơn trước đây tổ chức bình văn, giải thơ mỗi dịp đầu xuân.
Đền Vạn Ngang lúc hưng thịnh từng là điểm đến của du khách khắp nơi, nhưng cũng có lúc chỉ còn là phế tích.
Tương truyền vào thế kỷ thứ 16, Trạng Trình Nguyễn Bỉnh Khiêm thành lập hội Tao đàn Nhị thập bát tú tại đền Vạn Ngang để bình văn, giải thơ. Từ đó, hội được tổ chức thường niên tại đền.
Đêm mùng 6 rạng sáng 7 tháng 3 năm Bính Ngọ (1606), các bậc nho sinh đang đọc thơ tại đền, mặt nước bỗng vang lên giọng nói trầm hùng. Một văn nhân khôi ngô tuấn tú, mặc sắc phục trắng xuất hiện, cùng bình văn với mọi người. Với kiến thức uyên bác, thâm sâu, khi người này bình văn, giảng thơ đến đâu, các nho sĩ vỗ tay rào rào khen hay đến đó.
Đến rạng sáng hôm sau, không ai thấy vị nho sinh ấy đâu nữa. Chỉ thấy trên mâm gạo lễ của hội xuất hiện dòng chữ đề duệ hiệu của ngài là: “Hùng bàng trấn Bắc đệ tam Hoàng tử Thủy cung phả quang huệ đạt đoan túc dực bảo trung hưng đại vương”. Lúc ấy mọi người mới biết ngài là Quan Hoàng Bơ phủ hiện về.
Trong hội thơ năm ấy, có một người sau này đỗ tiến sĩ và giữ nhiều chức vụ lớn trong triều nhà Lê trung hưng. Đó là Tiến sĩ Lưu Đình Chất - người có tên trong Văn bia đề danh tiến sĩ khoa Đinh Mùi niên hiệu Hoằng Định năm thứ 8 thời Lê trung hưng (tức năm 1607). Ông là người xã Quỳ Chử, huyện Hoằng Hóa (tỉnh Thanh Hóa).
Trong dịp đi du xuân ngắm cảnh và có mặt trong cuộc bình văn thơ tại đền Vạn Ngang năm đó, ông được Thánh hoàng phù hộ và đỗ tiến sĩ vào kỳ thi năm sau. Cảm tạ ơn đức của ngài, sau khi làm quan, ông hưng công xây dựng lại ngôi đền. Từ đó, đền còn được đặt tên là Hoành Sơn Linh Từ.
Năm 1886, thực dân Pháp phá hủy ngôi đền cổ này để mở đường xây dựng nhà nghỉ thống sứ Bắc Kỳ. Sau đó nhân dân và nhà thầu xây dựng lại ngôi đền nhỏ để phụng sự thần linh. Năm 1974, ngôi đền nhỏ cũng bị phá hủy do chiến tranh.
Các bia ký kể về thánh tích và quá trình xây dựng công đức thập phương cũng đều bị phá hủy. Năm 1991, đền được phục dựng lại và mở mang dần như ngày nay.
Năm 2008, Lễ hội Cầu Cơ truyền thống của đền Vạn Ngang lần đầu được khôi phục. Từ đó đến nay, lễ hội này được duy trì hằng năm để tưởng nhớ ngày hiện hóa của Quan Hoàng Bơ phủ rẽ nước lên chơi, phù cho các nhân tài phong điều vũ thuận, quốc thái dân an.
Phục dựng lễ hội đậm tính văn hóa, giáo dục
Lễ hội năm nay được tổ chức gắn với dấu mốc 420 năm ngày Thánh Hoàng Bơ Thoải hiển hóa tại đền Vạn Ngang, qua đó tiếp tục khẳng định vị thế là một trong những điểm nhấn văn hóa tiêu biểu của địa phương. Phần lễ diễn ra trang nghiêm, chuẩn mực theo nghi thức truyền thống; phần hội được tổ chức theo hướng văn minh, tiết kiệm, hạn chế phô trương hình thức.
Tâm điểm của lễ hội là ngày 22/4 (tức mùng 6 tháng 3 âm lịch) với chuỗi nghi lễ quan trọng như tế khai hội, Đại tế kỳ phúc, dâng hương, tế Hội đồng và nghi thức Nghinh rước Thánh linh xuất hải thượng đàn. Đoàn rước di chuyển từ đền Vạn Ngang đến Bến Thốc rồi trở lại, tạo nên không khí linh thiêng, trang trọng, thu hút đông đảo người dân và du khách.
Đặc biệt, nghi lễ Cầu Cơ diễn ra vào 22 giờ cùng ngày được xem là phần thiêng liêng nhất của lễ hội. Nghi thức mang đậm sắc màu tín ngưỡng dân gian, đồng thời có sự tham gia của các đơn vị chuyên môn và Trung tâm Thư pháp Câu đối và Hán - Nôm học Hải Phòng, tạo nên sự giao thoa giữa truyền thống và yếu tố học thuật.
Trong không gian tĩnh tại, người tham gia thành tâm cầu Thánh, xin chữ, xin lời răn dạy. Những nét chữ hiện ra không chỉ gửi gắm ước vọng may mắn mà còn hàm chứa thông điệp về đạo làm người, về hành trình học tập và tu dưỡng, nét đặc sắc riêng có làm nên “hồn cốt” của lễ hội đền Vạn Ngang.
Song hành với phần lễ, phần hội diễn ra sôi nổi với nhiều trò chơi dân gian như bịt mắt đập niêu, bịt mắt đánh trống, thi nấu cơm… tạo không khí vui tươi, gắn kết cộng đồng, góp phần gìn giữ và lan tỏa bản sắc văn hóa dân tộc.
Theo lãnh đạo UBND phường Đồ Sơn, việc tổ chức Lễ hội Cầu Cơ không chỉ bảo tồn và lan tỏa các giá trị văn hóa truyền thống mà còn góp phần nuôi dưỡng đời sống tinh thần, đáp ứng nhu cầu sinh hoạt tín ngưỡng chính đáng của nhân dân trong bối cảnh xã hội hiện đại.
Lễ hội được xác định là thiết chế văn hóa quan trọng, gắn kết cộng đồng, bồi đắp bản sắc và củng cố nền tảng giá trị con người. Việc tổ chức lễ hội bài bản, văn minh còn góp phần cụ thể hóa chủ trương xây dựng và phát triển văn hóa, con người Việt Nam trong giai đoạn mới, gắn bảo tồn di sản với phát huy tiềm năng, lợi thế của địa phương trong phát triển du lịch và dịch vụ.
Giữa nhịp sống hiện đại, Lễ hội Cầu Cơ đền Vạn Ngang vẫn bền bỉ gìn giữ bản sắc riêng, trở thành biểu tượng của tinh thần hiếu học và khát vọng vươn lên. Không chỉ là nơi gửi gắm niềm tin tâm linh, lễ hội còn nhắc nhở về giá trị của tri thức, nền tảng bền vững cho sự phát triển của mỗi cá nhân và cộng đồng.
Được tổ chức vào những ngày cuối tháng 4, khi Đồ Sơn bước vào mùa du lịch biển sôi động, lễ hội cũng góp phần quảng bá hình ảnh vùng đất cửa biển giàu truyền thống, hấp dẫn du khách gần xa.