Hạn 60 ngày có thể khiến Mỹ chấm dứt chiến tranh Iran

Áp lực pháp lý gia tăng khi sắp đến hạn 60 ngày

Hạn 60 ngày đang tạo ra sức ép lớn, buộc Tổng thống Donald Trump phải cân nhắc giữa việc chấm dứt chiến dịch quân sự tại Iran hoặc xin Quốc hội phê chuẩn để tiếp tục.

Theo báo New York Times, trong gần 8 tuần xung đột tại Iran, các nghị sĩ Cộng hòa tại Quốc hội Mỹ đã nhiều lần ngăn chặn các nỗ lực của phe Dân chủ nhằm chấm dứt chiến dịch, đồng thời yêu cầu Tổng thống Donald Trump - người phát động chiến dịch mà không có sự phê chuẩn của Quốc hội, phải tham vấn các nhà lập pháp về hoạt động quân sự.

Tuy nhiên, một số nghị sĩ Cộng hòa cho biết một mốc thời hạn pháp lý quan trọng trong thời gian tới có thể trở thành bước ngoặt, khi họ sẽ yêu cầu tổng thống giảm leo thang hoặc xin Quốc hội cho phép tiếp tục chiến dịch.

Phe Dân chủ trước đó đã nhiều lần tìm cách viện dẫn Đạo luật Quyền lực Chiến tranh năm 1973 nhằm hạn chế quyền tổng thống trong việc tiến hành chiến tranh mà không có sự phê chuẩn của Quốc hội, song đều không thành công. Lần gần nhất là ngày 15/4, khi các nghị sĩ Cộng hòa tại Thượng viện tiếp tục chặn đề xuất này, đánh dấu lần thứ năm kể từ khi xung đột bắt đầu.

Dù vậy, chính đạo luật này cũng quy định rõ các mốc thời gian, trong đó hạn chót đầu tiên là ngày 1/5, đang làm gia tăng sức ép đối với chính quyền Mỹ.

Khi Mỹ bắt đầu các cuộc không kích phối hợp với Israel từ ngày 28/2, Tổng thống Donald Trump khẳng định hành động dựa trên quyền hạn của Tổng tư lệnh nhằm bảo vệ các căn cứ Mỹ tại Trung Đông và thúc đẩy các lợi ích quốc gia thiết yếu, đồng thời nhấn mạnh yếu tố “tự vệ tập thể” cho các đồng minh, bao gồm Israel.

Lập luận này bị nhiều nghị sĩ Dân chủ phản đối, cho rằng tổng thống đã hành động trái luật. Trong khi đó, Nhà Trắng và phần lớn đảng Cộng hòa cho rằng ông Trump đang hành động trong khuôn khổ pháp lý, vốn cho phép tổng thống có 60 ngày để tiến hành chiến dịch trước khi phải rút quân nếu chưa được Quốc hội phê chuẩn.

Dù chiến dịch bắt đầu từ cuối tháng 2, thời hạn 60 ngày được tính từ thời điểm tổng thống chính thức thông báo với Quốc hội vào ngày 2/3, do đó sẽ kết thúc vào ngày 1/5.

Một số nghị sĩ Cộng hòa đã phát tín hiệu không ủng hộ việc kéo dài chiến dịch vượt quá mốc này. Thượng nghị sĩ John Curtis, bang Utah, khẳng định ông sẽ không ủng hộ hành động quân sự kéo dài quá 60 ngày nếu không có sự phê chuẩn của Quốc hội.

Hạ nghị sĩ Brian Mast, bang Florida, Chủ tịch Ủy ban Đối ngoại Hạ viện, cũng cảnh báo tổng thống có thể mất sự ủng hộ đáng kể nếu xung đột kéo dài sang tháng 5. Ông cho rằng tương quan phiếu bầu tại Quốc hội có thể thay đổi sau mốc thời gian này.

Bài toán chính trị

Theo quy định pháp luật, sau khi mốc 60 ngày trôi qua, khả năng tiếp tục chiến dịch quân sự mà không có sự phê chuẩn của Quốc hội sẽ bị hạn chế đáng kể. Khi đó, Tổng thống Donald Trump có ba lựa chọn: xin Quốc hội cho phép tiếp tục chiến dịch, bắt đầu rút dần sự tham gia của Mỹ hoặc tìm cách gia hạn thêm thời gian.

Luật cho phép gia hạn một lần trong 30 ngày nếu tổng thống xác nhận bằng văn bản rằng cần thêm thời gian để bảo đảm việc rút quân an toàn, song điều này không đồng nghĩa với việc được tiếp tục tiến hành các hoạt động tấn công.

Quốc hội Mỹ cũng có thể thông qua một nghị quyết “ủy quyền sử dụng vũ lực quân sự” để cho phép tiếp tục chiến dịch. Đây là cơ chế quen thuộc thay cho tuyên bố chiến tranh chính thức, vốn chưa được sử dụng kể từ Thế chiến II.

Tuy nhiên, dù đảng Cộng hòa hiện phần lớn đoàn kết trong việc ngăn chặn các nỗ lực chấm dứt chiến dịch, vẫn chưa rõ họ có đạt được sự đồng thuận khi phải chính thức phê chuẩn cuộc xung đột hay không.

Thượng nghị sĩ Lisa Murkowski (bang Alaska) cho biết bà đang cùng một nhóm nghị sĩ xây dựng dự thảo nghị quyết cho phép sử dụng vũ lực chống Iran, nhưng chưa trình lên Quốc hội. Bà cũng từng chỉ trích chính quyền thiếu minh bạch về mục tiêu, chi phí và thời gian của chiến dịch, đồng thời nhấn mạnh việc bỏ phiếu nhằm tái khẳng định vai trò giám sát của Quốc hội.

Trong thực tế, các chính quyền Mỹ thuộc cả hai đảng lâu nay đều cho rằng Hiến pháp trao cho tổng thống quyền rộng rãi với tư cách Tổng tư lệnh, do đó các giới hạn của Đạo luật Quyền lực Chiến tranh có thể mang tính tranh cãi về mặt hiến pháp.

Tiền lệ từng được nhắc lại là năm 2011, khi cựu Tổng thống Barack Obama tiếp tục chiến dịch quân sự tại Libya sau mốc 60 ngày, với lập luận rằng các hoạt động của Mỹ không cấu thành giao tranh kéo dài hoặc không có sự tham gia trực tiếp của bộ binh. Một số ý kiến cho rằng chính quyền Trump có thể đưa ra lập luận tương tự trong trường hợp Iran.

Trong nhiệm kỳ trước, Tổng thống Donald Trump cũng từng phủ quyết một nghị quyết lưỡng đảng năm 2019 nhằm chấm dứt sự can dự quân sự của Mỹ tại Yemen, cho rằng đây là nỗ lực làm suy yếu quyền lực hiến định của tổng thống.

Tuy nhiên, việc phớt lờ hạn chót 60 ngày có thể tạo ra khó khăn về chính trị đối với đảng Cộng hòa - lực lượng hiện đang trao cho chính quyền quyền chủ động lớn trong việc tiến hành chiến dịch quân sự mà không có sự giám sát chính thức.

Thượng nghị sĩ Chris Murphy, bang Connecticut, nhận định nhiều nghị sĩ Cộng hòa đã công khai coi mốc 60 ngày là quan trọng về mặt pháp lý, do đó sẽ khó tiếp tục bỏ qua khi thời hạn này kết thúc, qua đó có thể làm thay đổi cục diện tranh luận tại Quốc hội trong thời gian tới.

TT (tổng hợp)