Vùng Vịnh bác bỏ việc Iran thu phí ở eo biển Hormuz

Theo lời Tổng Thư ký Hội đồng Hợp tác Vùng Vịnh (GCC) Jasem Mohamed Albudaiwi tại cuộc họp của GCC ở Saudi Arabia hôm 28/4, các nhà lãnh đạo của tổ chức này đã lên án cả việc đóng cửa eo biển Hormuz lẫn bất kỳ cơ chế thu phí nào đối với việc đi lại qua đó.

Eo biển Hormuz đã bị gián đoạn nghiêm trọng kể từ đầu tháng 3, khi cuộc chiến giữa Iran, Mỹ và Israel khiến hoạt động vận tải thương mại gần như đình trệ. Iran kể từ đó đã tìm cách khẳng định quyền kiểm soát eo biển Hormuz bằng cách áp đặt phí quá cảnh, với một số tàu được cho là phải trả tới 2 triệu USD để được đi qua an toàn.

Quyết định của GCC bác bỏ việc Iran áp đặt phí quá cảnh đối với các tàu đi qua eo biển Hormuz, phù hợp với sự đồng thuận quốc tế ngày càng tăng rằng cơ chế thu phí của Tehran không có cơ sở trong luật hàng hải quốc tế.

Công ước Luật biển Liên hợp quốc (UNCLOS) cấm các quốc gia ven biển thu phí đối với tàu thuyền chỉ đơn thuần đi qua các eo biển quốc tế, dù vẫn cho phép các khoản phí hạn chế đối với những dịch vụ cụ thể như hoa tiêu hoặc lai dắt.

Tổng Thư ký của Tổ chức Hàng hải quốc tế (IMO) trong tuần này nhấn mạnh rằng “không có cơ sở pháp lý” cho bất kỳ loại thuế, thuế quan hay khoản phí nào đối với các eo biển dùng cho hàng hải quốc tế, đồng thời cho rằng việc áp dụng phí dưới bất kỳ hình thức nào cũng sẽ làm phức tạp nỗ lực sơ tán hàng nghìn thủy thủ đang mắc kẹt trên các tàu trong Vịnh.

Washington cũng có lập trường cứng rắn tương tự. Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio tháng trước tuyên bố rằng Mỹ sẽ không chấp nhận bất kỳ thỏa thuận hậu xung đột nào cho phép Iran hưởng lợi từ eo biển Hormuz.

Ngoài tranh chấp trước mắt về quyền hàng hải, cuộc họp GCC hôm 28/4 còn cho thấy một sự chuyển hướng chiến lược dài hạn giữa các thành viên.

Quyết định đẩy nhanh xây dựng đường ống dầu khí chung, nếu hoàn thành, sẽ cung cấp cho các nhà sản xuất Vùng Vịnh một tuyến xuất khẩu tránh hoàn toàn eo biển Hormuz, qua đó giảm phụ thuộc vào tuyến đường dễ bị gián đoạn này.

Nỗ lực xây dựng hệ thống cảnh báo sớm tên lửa đạn đạo chung phản ánh mức độ dễ tổn thương của khu vực trong bối cảnh xung đột đã chứng kiến các cuộc tấn công bằng tên lửa và thiết bị bay không người lái (UAV) nhằm vào các quốc gia Vùng Vịnh kể từ khi chiến tranh Iran bắt đầu.

GCC, gồm Saudi Arabia, Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE), Qatar, Kuwait, Bahrain và Oman, từ lâu đã tìm cách duy trì dòng chảy năng lượng ổn định từ Vùng Vịnh như một ưu tiên kinh tế và địa chính trị chung.

Cuộc họp tại Jeddah hôm 28/4 nhấn mạnh lo ngại của khối rằng sự bất ổn kéo dài quanh eo biển Hormuz, ngay cả trong điều kiện ngừng bắn, vẫn đặt ra một mối đe dọa mang tính cấu trúc đối với sự ổn định đó.