Khi học sinh có thể 'chạm vào' lịch sử

Ngày giải phóng miền Nam 30/4 không chỉ gợi nhớ về lịch sử dân tộc, mà cũng là dịp để bàn về cách giáo dục, truyền dạy lịch sử cho thế hệ trẻ hiện nay.

Nhiều người từng cho rằng lịch sử là môn học chỉ toàn số liệu, câu chữ khô khan khó nhớ, khó học nhưng thực tế cho thấy, chỉ cần thay đổi cách dạy, cách kể, lịch sử có thể trở nên rất cuốn hút.

Tại Trường THPT Chuyên Nguyễn Trãi (Hải Phòng), cô giáo Nguyễn Thu Quyên đã đưa công nghệ thực tế ảo (VR), thực tế tăng cường (AR) và trí tuệ nhân tạo (AI) vào giảng dạy môn lịch sử. Nhờ đó, học sinh không chỉ học kiến thức về Hoàng thành Thăng Long hay cố đô Huế, mà còn có thể “tham quan” những địa điểm này ngay trong lớp học.

Những công trình lịch sử vốn chỉ có trong sách, nay được tái hiện bằng hình ảnh 3D sinh động. Bài học đã có trò chơi, câu hỏi gợi mở, thảo luận, tranh luận. Học sinh được nói lên suy nghĩ của mình, được đặt câu hỏi vì sao.

Chính sự thay đổi này khiến tiết học trở nên gần gũi, dễ hiểu hơn. Khi học sinh thấy thú vị, các em sẽ chủ động tìm hiểu và lịch sử không còn là nỗi sợ.

Không chỉ trong lớp học, nhiều hoạt động ngoại khóa cũng đang góp phần làm mới cách kể lịch sử theo hướng gần gũi, giàu cảm xúc hơn.

Ngày 21/4, trong không khí hướng tới kỷ niệm 51 năm ngày giải phóng miền Nam (30/4/1975 - 30/4/2026), Trường Tiểu học Cẩm Thượng (phường Thành Đông) đã tổ chức buổi sinh hoạt ngoại khóa với chủ đề “Tổ quốc thắm mãi dấu son”. Điểm nhấn của buổi sinh hoạt là phần tọa đàm “Ký ức xe tăng 390”, với sự những chia sẻ của ông Vũ Đăng Toàn, người chỉ huy xe tăng số hiệu 390 húc đổ cổng Dinh Độc Lập ngày 30/4/1975.

Không còn là những con số hay mốc thời gian khô khan, lịch sử ở đây được kể bằng ký ức người thật, câu chuyện thật, giúp học sinh cảm nhận rõ hơn giá trị của hòa bình và sự hy sinh của các thế hệ đi trước.

Việc đưa học sinh đến với di tích, không gian văn hóa cũng đang mang lại hiệu quả rõ rệt. Tháng 4/2026, học sinh Trường THCS Giang Biên (xã Vĩnh Thuận) có buổi học tại Miếu Đồng Quan. Tại đây, các em được tham quan, nghe giới thiệu về di tích, tìm hiểu các công trình kiến trúc và câu chuyện lịch sử gắn với địa phương.

So với việc chỉ đọc trong sách, trải nghiệm thực tế giúp học sinh dễ hiểu hơn, nhớ lâu hơn. Quan trọng hơn là các em có cảm xúc với lịch sử - điều mà sách vở khó mang lại. Khi được tận mắt nhìn, tai nghe và được trải nghiệm, lịch sử bỗng trở nên gần gũi, gắn với chính nơi các em đang sống.

Lịch sử vốn là những câu chuyện về con người, về lựa chọn và những bước ngoặt lớn. Nhưng nếu chỉ trình bày bằng mốc thời gian, con số, sự kiện thì rất dễ trở nên khô khan.

Người trẻ hôm nay quen với cách tiếp nhận thông tin nhanh, trực quan. Vì vậy, nếu lịch sử không được kể bằng hình ảnh, câu chuyện, trải nghiệm thì khó tạo được sự thu hút, hấp dẫn.

Điều cần thay đổi là hình thức dạy và cách tiếp cận lịch sử. Thay vì chỉ hỏi “sự kiện gì xảy ra”, có thể đặt thêm câu hỏi “vì sao xảy ra”. Khi hiểu được câu chuyện phía sau, người học sẽ thấy lịch sử gần hơn với cuộc sống. Công nghệ như VR, AR hay AI chỉ là công cụ. Điều quan trọng vẫn là cách người dạy xây dựng bài học, kể câu chuyện sao cho hấp dẫn, dễ hiểu, dễ nhớ và có ý nghĩa.

Để lịch sử đến gần hơn với người trẻ, không thể chỉ trông chờ vào trường học. Nhiều sản phẩm truyền thông như phim, video, chương trình về lịch sử gần đây được thể hiện hấp dẫn, thu hút đông đảo người xem, đặc biệt là giới trẻ. Nhiều nội dung ngắn trên mạng xã hội hiện nay đã cho thấy khi lịch sử được kể sinh động, người trẻ sẵn sàng quan tâm và chia sẻ.

Gia đình cũng đóng vai trò quan trọng. Những câu chuyện về quê hương, về truyền thống gia đình, dòng họ nếu được kể từ sớm sẽ giúp trẻ có nền tảng hiểu biết và tình cảm với lịch sử. Ở địa phương, việc tổ chức tham quan di tích, hoạt động trải nghiệm cần được làm thường xuyên, tránh hình thức. Khi lịch sử gắn với đời sống, người trẻ sẽ dễ tiếp nhận hơn.

Những cách làm mới từ thực tế cho thấy khi được kể đúng cách, lịch sử hoàn toàn có thể trở nên hấp dẫn. Đừng để lịch sử chỉ nằm trong sách giáo khoa. Hãy để lịch sử xuất hiện trong lớp học một cách sinh động, những chuyến đi thực tế hay các sản phẩm truyền thông gần gũi. Khi đó, người trẻ sẽ hiểu và trân trọng những giá trị mà cha ông đã để lại.

Lịch sử không chỉ là môn học để thi, mà để hiểu về quá khứ, từ đó nhìn rõ hiện tại và hướng tới tương lai. Nhưng nếu chỉ học để nhớ, để làm bài kiểm tra, thì lịch sử rất dễ bị lãng quên sau mỗi kỳ thi và việc học không còn thú vị.

LINH LINH