Bài học cải thiện chất lượng dạy học tại Việt Nam qua khảo sát TALIS

Lớp học ổn định, chất lượng dạy học tăng

Theo Báo cáo quốc gia về Chương trình Đánh giá quốc tế về dạy và học (TALIS) chu kỳ 2024, hoạt động giảng dạy tại Việt Nam được đánh giá dựa trên 7 tiêu chí cốt lõi của một giờ học hiệu quả, gồm giảng dạy rõ ràng, kích hoạt nhận thức, phản hồi, củng cố, điều chỉnh, hỗ trợ và quản lý lớp học.

Tiến sĩ Phạm Đỗ Nhật Tiến, chuyên gia giáo dục cho biết, điểm đáng chú ý là giáo viên Việt Nam không chỉ đáp ứng từng tiêu chí riêng lẻ mà có thể đạt đồng thời cả 7 tiêu chí này, góp phần tạo nên hiệu quả tổng thể trong giảng dạy.

Khoảng 72% giáo viên cho biết họ hoàn thành mục tiêu bài học ở mức “khá nhiều” hoặc “nhiều”, cao hơn đáng kể so với mức trung bình của Tổ chức Hợp tác và phát triển kinh tế (OECD) khoảng 40% và mức 50% của các quốc gia tham gia khảo sát. Đây là một trong những yếu tố giúp kết quả học tập của học sinh Việt Nam trong các kỳ đánh giá quốc tế duy trì ở mức tích cực.

Ở tiêu chí hỗ trợ học sinh về học tập xã hội và cảm xúc, tỷ lệ giáo viên Việt Nam đạt được lên tới 91%, trong khi trung bình quốc tế là 69%. Phần lớn giáo viên cho biết họ tự tin hướng dẫn học sinh về cảm xúc, hành vi, đồng thời hỗ trợ các em phát triển sự đồng cảm và hiểu bản thân.

Những kết quả này cho thấy môi trường lớp học được duy trì ổn định và tích cực, tạo điều kiện để các hoạt động giảng dạy diễn ra hiệu quả, từ đó nâng cao khả năng hoàn thành mục tiêu bài học.

Điểm nghẽn nằm ở phát triển tư duy

Khảo sát TALIS cũng lưu ý rằng các số liệu dựa trên tự báo cáo của giáo viên nên cần được nhìn nhận thận trọng. Tuy nhiên, nếu đặt trong bối cảnh rộng hơn, có thể thấy những kết quả tích cực này phản ánh một hệ sinh thái hỗ trợ giáo viên đang dần hình thành.

Vị thế nghề dạy học được củng cố khi 92% giáo viên cho rằng họ được xã hội coi trọng và 87% nhận được sự đánh giá cao từ các nhà hoạch định chính sách, cao hơn mặt bằng OECD. Đồng thời, 91% giáo viên mới vào nghề lựa chọn dạy học là nghề đầu tiên.

Điều kiện làm việc và môi trường sư phạm cũng có chuyển biến tích cực, với mức độ hài lòng nghề nghiệp cao, sự tin tưởng giữa đồng nghiệp và sự tôn trọng từ học sinh, phụ huynh. Hoạt động phát triển nghề nghiệp được duy trì thường xuyên, với 95% giáo viên ghi nhận tác động tích cực đến giảng dạy.

Tuy vậy, trong 7 tiêu chí đánh giá, “kích hoạt nhận thức” - yếu tố liên quan đến việc thúc đẩy tư duy bậc cao và phản biện - có tỷ lệ thấp nhất, ở mức 85%. Dù cao hơn mức trung bình OECD là 78%, con số này cho thấy vẫn còn khoảng trống cần tiếp tục cải thiện.

Điều này cho thấy giáo viên Việt Nam đang làm tốt việc giúp học sinh nắm vững kiến thức, nhưng việc phát triển năng lực tư duy, khả năng đặt câu hỏi và giải quyết vấn đề vẫn cần được chú trọng hơn. Khoảng 67% giáo viên cho biết họ có nhu cầu được bồi dưỡng sâu hơn về các phương pháp sư phạm tiên tiến, đặc biệt là những cách tiếp cận nhằm thúc đẩy tư duy phản biện.

Tiến sĩ Phạm Đỗ Nhật Tiến nhận định, trong bối cảnh triển khai chương trình giáo dục phổ thông mới, vai trò của giáo viên đang chuyển từ truyền đạt kiến thức sang dẫn dắt, hỗ trợ học sinh khám phá, do đó yêu cầu đổi mới phương pháp dạy học trở nên rõ ràng hơn.

Phó Giáo sư, Tiến sĩ Phạm Văn Thuần, Giám đốc Học viện Quản lí Giáo dục cho rằng dữ liệu TALIS cần được sử dụng như một căn cứ quan trọng để đổi mới công tác bồi dưỡng giáo viên. Theo ông, việc đào tạo cần chuyển sang tiếp cận theo chuẩn năng lực để xác định rõ những điểm còn hạn chế trong thực tiễn giảng dạy.

Ông nhấn mạnh, các chương trình bồi dưỡng cần tập trung vào những năng lực cốt lõi như dạy học cá nhân hóa, ứng dụng công nghệ và khả năng giảng dạy trong môi trường đa dạng. Đồng thời, chương trình đào tạo tại các cơ sở sư phạm cần được cập nhật, còn cơ quan quản lý cần sử dụng dữ liệu để thiết kế các nội dung bồi dưỡng sát với thực tế hơn.

Nhìn tổng thể, chất lượng dạy học tại Việt Nam đã có nhiều chuyển biến tích cực, nhưng để phát triển bền vững, việc nâng cao năng lực tư duy cho học sinh vẫn là yêu cầu then chốt trong giai đoạn tới.

TT (tổng hợp)