Luật Công chứng 2026 giúp đơn giản hóa thủ tục công chứng

Ngày 23/4/2026, Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Công chứng (sau đây gọi là Luật Công chứng sửa đổi năm 2026) được Quốc hội khóa XVI thông qua, có hiệu lực thi hành từ ngày 1/1/2027. Phóng viên Báo và phát thanh, truyền hình Hải Phòng có cuộc trao đổi với ông Nguyễn Nhật Quang, Chủ tịch Hội Công chứng viên thành phố chung quanh những điểm mới đáng chú ý của luật này.

- Thưa ông, điểm thay đổi đầu tiên được nhiều người quan tâm là việc điều chỉnh định nghĩa công chứng và công chứng viên. Ông đánh giá như thế nào về nội dung này?

- Tại khoản 1 Điều 1 Luật Công chứng sửa đổi năm 2026 đã điều chỉnh định nghĩa công chứng và công chứng viên tại khoản 1, khoản 2 của Điều 2 Luật Công chứng năm 2024.

Cụ thể: "Công chứng là dịch vụ công do công chứng viên của tổ chức hành nghề công chứng thực hiện để chứng nhận tính xác thực, hợp pháp của giao dịch bằng văn bản (sau đây gọi là giao dịch) phải công chứng hoặc cá nhân, tổ chức tự nguyện yêu cầu công chứng. Cơ quan đại diện ngoại giao, cơ quan đại diện lãnh sự của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam ở nước ngoài thực hiện công chứng giao dịch theo quy định tại Điều 73 của Luật này. Công chứng viên là người có đủ tiêu chuẩn theo quy định của Luật này, được Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp tỉnh bổ nhiệm để hành nghề công chứng và thực hiện một số nhiệm vụ chứng thực theo quy định của pháp luật”.

Như vậy, điểm mới đáng chú ý là luật đã làm rõ hơn bản chất của hoạt động công chứng khi lần đầu tiên quy định rõ công chứng là việc chứng nhận giao dịch bằng văn bản. Trước đây, nội dung này chưa được nêu cụ thể. Việc quy định này là cần thiết để thực hiện thống nhất trong hoạt động công chứng.

- Một điểm mới khác là thay đổi cách xác định các giao dịch bắt buộc phải công chứng. Điều này sẽ tác động ra sao đến người dân và doanh nghiệp?

- Điểm mới lớn nhất là thay đổi cách tiếp cận. Nếu trước đây pháp luật chủ yếu liệt kê cụ thể từng loại giao dịch phải công chứng, thì nay chuyển sang xác lập tiêu chí chung để xác định.

Theo đó, giao dịch phải công chứng là những giao dịch được luật quy định hoặc có tính chất quan trọng, đòi hỏi điều kiện tham gia chặt chẽ, mức độ an toàn pháp lý cao. Luật vẫn định hình một số nhóm giao dịch cốt lõi như các giao dịch liên quan đến bất động sản, hay các trường hợp cần bảo vệ chủ thể yếu thế như người không biết chữ, người bị hạn chế về thể chất.

Cách tiếp cận này giúp thu hẹp phạm vi các giao dịch bắt buộc công chứng, giảm bớt khoảng 6 loại giao dịch từng được quy định tại các nghị định, đồng thời khắc phục nguy cơ chồng chéo với luật chuyên ngành. Nhờ đó, người dân và doanh nghiệp giảm chi phí tuân thủ, thủ tục cũng trở nên linh hoạt hơn.

Một điểm đáng chú ý là Bộ Tư pháp sẽ công bố danh mục giao dịch phải công chứng trên Cổng thông tin điện tử. Tuy nhiên, danh mục này chỉ mang tính tham chiếu, còn việc xác định cụ thể vẫn phải căn cứ vào luật chuyên ngành, qua đó bảo đảm tính thống nhất của hệ thống pháp luật.

- Về công chứng giao dịch bất động sản, lĩnh vực nhạy cảm và có nhiều rủi ro, Luật Công chứng sửa đổi năm 2026 có điểm gì đáng chú ý thưa ông?

- Luật tiếp tục giữ nguyên nguyên tắc công chứng giao dịch bất động sản theo phạm vi tỉnh, thành phố nơi tổ chức hành nghề công chứng đặt trụ sở. Đây là quy định cần thiết trong bối cảnh hiện nay, khi cơ sở dữ liệu công chứng và dữ liệu đất đai chưa được kết nối đồng bộ trên toàn quốc.

Nếu mở rộng ngay phạm vi toàn quốc, nguy cơ phát sinh công chứng trùng lặp hoặc rủi ro pháp lý là rất lớn. Do đó, việc duy trì theo địa giới hành chính giúp bảo đảm an toàn pháp lý cho giao dịch.

Tuy nhiên, điểm mới đáng chú ý là luật đã mở rộng thẩm quyền công chứng không phụ thuộc địa hạt đối với một số giao dịch liên quan đến bất động sản nhưng không có đối tượng trực tiếp là bất động sản, như hợp đồng ủy quyền, hợp đồng đặt cọc, chuyển nhượng hợp đồng. Quy định này được xây dựng trên cơ sở tiếp thu ý kiến của các đại biểu Quốc hội, nhằm tạo thuận lợi hơn cho người dân và doanh nghiệp trong quá trình giao dịch.

Đồng thời, luật cũng giao Chính phủ quy định lộ trình thực hiện việc công chứng các giao dịch có đối tượng là bất động sản không phụ thuộc địa giới hành chính trên phạm vi toàn quốc. Việc mở rộng này sẽ gắn với điều kiện các cơ sở dữ liệu công chứng và dữ liệu liên quan được xây dựng, vận hành đầy đủ, đồng bộ, bảo đảm tính khả thi, chặt chẽ và an toàn pháp lý.

Có thể thấy, quy định lần này vừa bảo đảm sự thận trọng cần thiết trong quản lý giao dịch bất động sản, vừa từng bước mở đường cho việc hiện đại hóa hoạt động công chứng trong thời gian tới.

- Luật Công chứng sửa đổi năm 2026 đã thay đổi thẩm quyền quản lý công chứng viên theo hướng phân cấp về địa phương. Ông đánh giá như thế nào về nội dung này, đặc biệt trong bối cảnh thực tiễn tại Hải Phòng?

- Luật lần này đã giao cho Chủ tịch UBND cấp tỉnh thực hiện các thẩm quyền quan trọng như công nhận tương đương đào tạo nghề công chứng ở nước ngoài, bổ nhiệm, miễn nhiệm và bổ nhiệm lại công chứng viên, thay vì tập trung ở Bộ trưởng Tư pháp như trước. Đây là bước đi phù hợp với chủ trương phân cấp, phân quyền trong quản lý nhà nước, giúp rút ngắn quy trình, nâng cao tính chủ động của địa phương.

Tại Hải Phòng, hiện có 181 công chứng viên hành nghề tại 74 tổ chức hành nghề công chứng, gồm 2 phòng công chứng và 72 văn phòng công chứng. Trong bối cảnh thành phố phát triển nhanh, nhu cầu công chứng, đặc biệt trong lĩnh vực bất động sản và giao dịch dân sự, thương mại ngày càng tăng, việc phân cấp sẽ giúp địa phương chủ động hơn trong việc quản lý, bố trí và phát triển đội ngũ công chứng viên phù hợp thực tiễn.

Hội Công chứng thành phố sẽ tiếp tục phát huy vai trò đại diện, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của hội viên, tăng cường giám sát việc tuân thủ pháp luật, đồng thời tham gia đóng góp ý kiến xây dựng chính sách và hỗ trợ cơ quan quản lý nhà nước trong lĩnh vực công chứng.

Chúng tôi kỳ vọng luật sẽ tạo ra bước chuyển mạnh mẽ cho hoạt động công chứng theo hướng chuyên nghiệp, hiện đại và minh bạch hơn. Việc phân cấp rõ ràng, đơn giản hóa thủ tục và thúc đẩy chuyển đổi số sẽ không chỉ nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước mà còn mang lại lợi ích thiết thực cho người dân và doanh nghiệp.

TUỆ MINH