Từ thành phố Cảng Anh hùng đến cực tăng trưởng chiến lược quốc gia
Nhìn lại 71 năm qua, Hải Phòng đã trải qua những dấu mốc mang tính bước ngoặt thể hiện rõ sự chuyển mình của thành phố.
Nhân kỷ niệm Ngày Giải phóng Hải Phòng (13/5/1955 – 13/5/2026), Chủ tịch Hội Khoa học Lịch sử thành phố Hải Phòng PHẠM XUÂN THANH trao đổi với phóng viên Báo và phát thanh, truyền hình Hải Phòng về hành trình phát triển, những bài học lịch sử và tầm nhìn tương lai của thành phố Cảng. Trân trọng giới thiệu cùng bạn đọc.
- Nhìn lại 71 năm kể từ Ngày Giải phóng Hải Phòng, ông đánh giá đâu là những dấu mốc mang tính bước ngoặt thể hiện rõ sự chuyển mình của thành phố?
- Trước hết, cần khẳng định sự kiện ngày 13 tháng 5 năm 1955 - ngày thành phố Hải Phòng được hoàn toàn giải phóng có ý nghĩa lịch sử quan trọng, là thành quả của quá trình theo Đảng đấu tranh với tinh thần trung dũng, luôn luôn trung dũng của Đảng bộ, quân và dân thành phố Hải Phòng, góp phần cùng cả nước làm nên cuộc Cách mạng tháng Tám năm 1945 vĩ đại và thắng lợi của cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp xâm lược; đồng thời là mốc son mở ra giai đoạn mới của cách mạng nước ta.
Nhìn lại 71 năm qua, Hải Phòng đã trải qua những dấu mốc mang tính bước ngoặt thể hiện rõ sự chuyển mình của thành phố đó là:
Năm 1965, tròn 10 năm sau ngày được hoàn toàn giải phóng, Hải Phòng trở thành thành phố Cảng, trung tâm công nghiệp, đi đầu trong xây dựng Chủ nghĩa xã hội ở miền Bắc, là đầu cầu nối liền cách mạng Việt Nam và cách mạng thế giới, nối liền cách mạng miền Bắc với cách mạng miền Nam, là nơi xuất phát của tuyến đường huyền thoại Hồ Chí Minh trên biển.
Đó là các mốc 1965 - 1968 và 1972, Hải Phòng với tinh thần “Trung dũng - Quyết thắng”, đã kiên cường bám trụ, sản xuất giỏi, chiến đấu giỏi, lập công xuất sắc, bảo đảm đời sống tốt, hết lòng hết sức chi viện tuyền tiến lớn miền Nam, cùng cả nước đánh thắng Đế quốc Mỹ xâm lược, giải phóng hoàn toàn miền Nam, thống nhất toàn vẹn non sông.
Đó là những năm 1980 - 1985, với tinh thần chủ động, năng động, sáng tạo, Hải Phòng là một trong những địa phương đi đầu mạnh dạn đổi mới cơ chế quản lý trong sản xuất nông nghiệp, công nghiệp, thương mại và hội nhập quốc tế, góp phần hình thành đường lối đổi mới của Đảng.
Trong 40 năm thực hiện đường lối đổi mới của Đảng, việc chủ động tham mưu với Bộ Chính trị khóa IX ban hành Nghị quyết số 32-NQ/TW về xây dựng và phát triển thành phố Hải Phòng trong thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước ngày 5/8/2003 và Bộ Chính trị khóa XII ra Nghị quyết số 45-NQ/TW ngày 24/1/2019 về xây dựng, phát triển thành phố Hải Phòng đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045 thật sự là những dấu mốc quan trọng, thể hiện rõ sự chuyển mình của thành phố trong quá trình phát triển thành thành phố Cảng - cửa chính ra biển của các tỉnh phía Bắc, là cực tăng trưởng, vùng động lực phát triển về kinh tế, xã hội, văn hóa của đất nước.
Thực hiện chủ trương sắp xếp lại giang sơn của Đảng, Nhà nước, từ ngày 1/7/2025, thành phố Hải Phòng và tỉnh Hải Dương hợp nhất thành thành phố Hải Phòng. Đây thật sự là một dấu mốc quan trọng khẳng định vị thế thành phố Hải Phòng có quy mô kinh tế đứng thứ 3 cả nước; duy trì được nhịp độ tăng trưởng 2 con số liên tục trong nhiều năm và được xác định là vùng động lực phát triển của đất nước, được giao nhiệm vụ đi đầu trong xây dựng Chủ nghĩa xã hội gắn với con người Xã hội chủ nghĩa.
- Từ góc nhìn lịch sử, ông có thể cho biết những giá trị, bản sắc nào của Hải Phòng đã được kế thừa và phát huy hiệu quả trong quá trình đổi mới, hội nhập?
- Trong tiến trình lịch sử hình thành và phát triển, các thế hệ người Hải Phòng đã xây nên bản sắc văn hóa thấm đẫm tinh thần yêu nước trong đấu tranh chống giặc ngoại xâm; cần cù, sáng tạo trong lao động sản xuất; hướng biển, hội nhập, giao lưu, tiếp nhận tinh hoa văn hóa nhân loại làm giàu văn hóa Việt Nam và văn hóa Hải Phòng.
Trong thời đại Hồ Chí Minh, bản sắc văn hóa đó của Hải Phòng được kế thừa và phát huy thành truyền thống "Trung dũng - Quyết thắng, đoàn kết, chủ động, năng động, sáng tạo, thấm đẫm bản sắc xứ Đông văn hiến, thành phố Cảng Anh hùng". Đây chính là sức mạnh nội sinh để Đảng bộ, quân và dân Hải Phòng cùng cả nước tự hào, tự tin trong quá trình đổi mới, chủ động hội nhập quốc tế trong giai đoạn hiện nay.
- Trong quá trình phát triển, Hải Phòng nhiều lần đối mặt và vượt qua khó khăn, thách thức. Theo ông, đâu là những bài học lịch sử quan trọng nhất?
- Trong tiến trình phát triển, nhất là từ khi theo Đảng Cộng sản Việt Nam đấu tranh giải phóng dân tộc, thống nhất non sông, cùng cả nước đi lên Chủ nghĩa xã hội, Hải Phòng đã nhiều lần đối mặt với những khó khăn, thách thức cả từ tác động khách quan và chủ quan. Điều cần khẳng định là mỗi khi phải đối mặt với những khó khăn, thách thức, Đảng bộ và nhân dân thành phố luôn biết cách biến nguy thành cơ, biến khó khăn, thách thức thành động lực tìm tòi, đổi mới cách nghĩ, cách làm để vượt lên chính mình trên con đường phát triển. Những bài học lịch sử rút ra ở đây là:
Thứ nhất, phải luôn kiên định nắm vững, vận dụng và thực hiện sáng tạo đường lối cách mạng của Đảng.
Thứ hai, phải thật sự dựa vào nhân dân, tổng kết sáng kiến, sáng tạo của nhân dân thành những quyết sách vượt khó, vươn lên giành thắng lợi.
Thứ ba, phải thật sự “đoàn kết, đoàn kết, đại đoàn kết - thành công, thành công, đại thành công” như Chủ tịch Hồ Chí Minh căn dặn.
Thứ tư, phải phát huy trí tuệ tập thể đi đôi với coi trọng phát huy vai trò của người đứng đầu trong từng thời kỳ cách mạng.
- Ông nhận định như thế nào về vai trò của các yếu tố lịch sử - văn hóa trong chiến lược phát triển hiện nay?
- Phát triển văn hóa, con người Việt Nam là nền tảng, nguồn lực nội sinh quan trọng, động lực to lớn, trụ cột, hệ điều tiết cho phát triển nhanh và bền vững đất nước. Các giá trị văn hóa phải được gắn kết chặt chẽ, hài hòa, thấm sâu vào toàn bộ đời sống xã hội, từ chính trị, kinh tế, xã hội, môi trường tới quốc phòng, an ninh, đối ngoại, thật sự trở thành sức mạnh mềm của quốc gia trong kỷ nguyên mới.
Đây chính là quan điểm chỉ đạo xuyên suốt của Đảng về vai trò của các yếu tố lịch sử - văn hóa trong chiến lược phát triển đất nước hiện nay.
- Trước yêu cầu phát triển nhanh và bền vững, theo ông, Hải Phòng cần làm gì để vừa giữ gìn lịch sử, vừa tạo ra những đột phá mới?
- Để vừa giữ gìn lịch sử, văn hóa, vừa tạo ra những đột phá mới, Hải Phòng cần quán triệt và tổ chức thực hiện sáng tạo, hiệu quả Nghị quyết số 80-NQ/TW ngày 7/1/2026 của Bộ Chính trị "Về phát triển văn hóa Việt Nam”. Trong đó, vừa coi trọng bảo tồn, phát huy hệ giá trị lịch sử, văn hóa, con người Hải Phòng; vừa coi trọng xây dựng môi trường, đời sống văn hóa lành mạnh; đầu tư xây dựng hệ thống thiết chế văn hóa đồng bộ và công nghiệp văn hóa phát triển bền vững; thực hiện thành công các mô hình xây dựng Chủ nghĩa xã hội gắn với con người Xã hội của chủ nghĩa ở Hải Phòng.
- Ông kỳ vọng gì về vị thế của Hải Phòng trong thời gian tới?
- Hải Phòng hôm nay là thành phố có quy mô kinh tế lớn thứ 3 cả nước sau thành phố Hồ Chí Minh và Thủ đô Hà Nội. Trong kỷ nguyên mới của dân tộc, Hải Phòng được xác định là một trong những cực tăng trưởng, vùng động lực phát triển kinh tế, xã hội, văn hóa quan trọng của đất nước. Đảng bộ, quân và dân thành phố đã xác định rõ quyết tâm tiếp tục phát huy truyền thống xứ Đông văn hiến, thành phố Cảng Anh hùng, đẩy mạnh đổi mới sáng tạo, đưa Hải Phòng trở thành thành phố Cảng văn minh, hiện đại, đi đầu trong xây dựng Chủ nghĩa xã hội.
Đây chính là niềm tin vững chắc của nhân dân thành phố vào vị thế và khát vọng đi đầu cả nước của Hải Phòng trong kỷ nguyên mới - kỷ nguyên vươn mình của dân tộc Việt Nam dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam quang vinh.
- Trân trọng cảm ơn ông!