Người lưu giữ nghệ thuật sơn khắc gỗ

Học khóa 9 Trường Cao đẳng Mỹ thuật Đông Dương cùng với nhiều tên tuổi lừng danh của nghệ thuật Việt Nam thế kỷ 20 và nhiều trong số đó còn ảnh hưởng đến ngày nay, khi tốt nghiệp ra trường, họa sĩ Nguyễn Văn Bái không ở lại Hà Nội mà số phận dẫn bước ông tới Hải Phòng. Thành phố Cảng hừng hực sức sống thời điểm đó là nơi hội tụ của nhiều văn nghệ sĩ trẻ tài năng và hăm hở nhiệt huyết sáng tạo.

Thập niên 30 thế kỷ 20, các nhà giáo dục đến từ châu Âu mang tới Việt Nam lối giảng dạy mỹ thuật kết hợp nhuần nhuyễn giữa kỹ thuật hiện đại phương Tây với những chất liệu truyền thống Á Đông, làm nên thành quả là một giai đoạn rực rỡ của nghệ thuật tạo hình: Thời kỳ mỹ thuật Đông dương. Họa sĩ Nguyễn Văn Bái không đi theo lối thông thường tương tự các đồng nghiệp, ông có sở thích đặc biệt với sơn khắc. Cũng dùng “vóc” làm “cốt” tranh như sơn mài, Nguyễn Văn Bái học hỏi từ vốn cổ, bằng tài hoa trời phú và đôi bàn tay khéo léo đã chạm nổi, đắp nặn để bề mặt “vóc” trở nên sống động, biểu cảm, biểu đạt phong phú.

Ngay từ sớm, họa sĩ Nguyễn Văn Bái đã dày công nghiên cứu, rèn giũa làm chủ được kỹ thuật khắc nổi trên vóc, gỗ... Nhiều tác phẩm của ông ra đời những tháng năm này, như các bức bình phong nhiều tấm ghép, đều thể hiện vẻ đẹp yên bình, ấm áp của cảnh sắc thiên nhiên và đời sống sinh hoạt êm đềm, giản dị của làng quê và các vùng Duyên hải Bắc bộ, những khoảnh khắc đời thường dễ níu kéo lòng người. Có lẽ thế, họa sĩ Nguyễn Văn Bái là một trường hợp đặc biệt, tác phẩm của ông được biết nhiều hơn ở nước ngoài so với chính quê hương mình. Nhiều tác phẩm từ cách đây nhiều thập niên theo chân các nhà buôn, các quan chức trong bộ máy cai trị của thực dân, các nhà sưu tầm... ra nước ngoài. Chất liệu sơn khắc gỗ độc đáo cùng tâm hồn Á Đông trong mỗi tác phẩm của Nguyễn Văn Bái chinh phục được công chúng nghệ thuật ở ngoài biên giới quốc gia.

Sinh năm 1912 (có tài liệu ghi ông sinh năm 1915), mất năm 1999, gần như trọn vẹn cuộc đời mình, họa sĩ Nguyễn Văn Bái gắn bó với Hải Phòng trong hoạt động sáng tác và giảng dạy nghệ thuật. Một phần gia tài các tác phẩm đong đầy cảm xúc của ông hiện được lưu giữ tại Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam, trong các bộ sưu tập ở rải rác nhiều quốc gia trên thế giới. Ông hầu như chưa có một triển lãm cá nhân, cũng không xuất hiện nhiều, nhưng tác phẩm của ông vẫn luôn được ghi nhận, lưu giữ như một vốn quý làm minh chứng cho sức biểu đạt mạnh mẽ của nghệ thuật sơn khắc gỗ Việt Nam…

NGÔ HƯƠNG SEN