Tăng tốc nghiên cứu vaccine virus Hanta giữa lo ngại ca mắc gia tăng
Các nhóm nghiên cứu tại Anh và Mỹ đang đẩy nhanh quá trình phát triển vaccine phòng virus Hanta trong bối cảnh số ca mắc liên quan đến ổ dịch trên du thuyền MV Hondius tiếp tục tăng.
Chạy đua phát triển vaccine virus Hanta
Theo thông tin từ Daily Mail, nhóm nghiên cứu thuộc Đại học Bath của Anh đang phát triển một loại vaccine mới được đánh giá là “đầy triển vọng” nhằm phòng virus Hanta. Vaccine này đã được thử nghiệm trong phòng thí nghiệm và trên động vật, cho kết quả tạo phản ứng miễn dịch tích cực.
Các nhà khoa học cho biết họ kỳ vọng có thể sớm chuyển sang giai đoạn thử nghiệm trên người. Tuy nhiên, tiến độ nghiên cứu hiện vẫn bị ảnh hưởng đáng kể bởi bài toán thiếu kinh phí đầu tư cho các giai đoạn phát triển chuyên sâu.
Ông Jay Cooper, nhà virus học thuộc Viện Nghiên cứu Y học về Bệnh truyền nhiễm của quân đội Mỹ, nhận định một trong những rào cản lớn nhất đối với vaccine phòng virus Hanta là nguồn tài trợ dành cho quá trình nghiên cứu và phát triển. Theo ông, giới khoa học vẫn đang nỗ lực thúc đẩy dự án từ phía chuyên môn nhưng chưa nhận được đủ động lực từ thị trường hoặc các tổ chức bên ngoài.
Ông Jay Cooper cho biết cảm giác phát triển vaccine virus Hanta giống như “đẩy một tảng đá lên dốc suốt nhiều năm”, phản ánh những khó khăn kéo dài mà giới nghiên cứu đang đối mặt.
Thông tin này xuất hiện trong bối cảnh Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) bày tỏ lo ngại số ca mắc virus Hanta trên toàn cầu có thể tiếp tục gia tăng, sau khi virus lây từ loài gặm nhấm được phát hiện trên du thuyền hạng sang MV Hondius khiến ba hành khách thiệt mạng.
Giáo sư Asel Sartbaeva, thành viên nhóm dẫn đầu dự án vaccine tại Đại học Bath, cho biết hiện thế giới vẫn chưa có vaccine hiệu quả chống virus Hanta. Điều này khiến nhiều cộng đồng tại Đông Nam Á, châu Phi và Nam Mỹ tiếp tục đối mặt nguy cơ mắc các bệnh do loài gặm nhấm mang mầm bệnh gây ra.
Theo Giáo sư Asel Sartbaeva, nhóm nghiên cứu đã phát triển một kháng nguyên mới nhằm phòng bệnh Hantaan thuộc nhóm virus Hanta. Vaccine này được xây dựng theo công nghệ hoàn toàn mới và đã cho thấy khả năng kích hoạt miễn dịch rất tốt trong các thử nghiệm ban đầu.
Dù vậy, bà Sartbaeva nhấn mạnh vaccine vẫn cần trải qua nhiều bước tiếp theo trước khi có thể được đưa vào sử dụng rộng rãi, bao gồm các thử nghiệm lâm sàng và quy trình phê duyệt nghiêm ngặt. Tuy nhiên, bà đánh giá đây vẫn là bước tiến đáng kỳ vọng đối với lĩnh vực nghiên cứu vaccine virus Hanta.
Theo quy trình hiện hành, một vaccine muốn được cấp phép phải trải qua nhiều giai đoạn đánh giá về độ an toàn, liều lượng và hiệu quả. Sau giai đoạn tiền lâm sàng trong phòng thí nghiệm, vaccine sẽ tiếp tục được thử nghiệm qua ba giai đoạn lâm sàng trên số lượng tình nguyện viên ngày càng lớn để so sánh hiệu quả giữa nhóm tiêm vaccine và nhóm đối chứng.
Nhiều thách thức trước khi phổ cập vaccine
Tiến sĩ Jay Cooper cho biết ông đã theo đuổi nghiên cứu vaccine virus Hanta hơn 30 năm qua. Nhóm nghiên cứu của ông hiện đã hoàn tất thử nghiệm lâm sàng giai đoạn một đối với vaccine ngừa virus Andes, chủng hantavirus được cho là liên quan đến ổ dịch trên du thuyền MV Hondius.
Dù coi đây là tín hiệu tích cực, ông Cooper cho rằng việc phát triển vaccine vẫn gặp nhiều trở ngại do số ca nhiễm virus Andes ở người tương đối hiếm và phân tán về mặt địa lý. Điều này khiến việc triển khai các thử nghiệm quy mô lớn theo mô hình truyền thống trở nên rất khó khăn.
Theo ông Cooper, để đáp ứng các tiêu chuẩn cấp phép vaccine, giới nghiên cứu sẽ cần những cách tiếp cận linh hoạt và sáng tạo hơn so với quy trình thông thường.
Ông cũng cho biết vaccine ADN Andes có khả năng kích thích cơ thể tạo ra các kháng thể trung hòa nhằm ngăn virus xâm nhập tế bào. Vaccine hoạt động theo cơ chế “huấn luyện” hệ miễn dịch sản sinh các protein chuyên biệt có thể bám trực tiếp vào virus để chặn quá trình lây nhiễm.
Tuy nhiên, loại vaccine này cần tối thiểu ba liều tiêm gồm một liều cơ bản và hai mũi tăng cường, thay vì phác đồ đơn giản chỉ một mũi tiêm như nhiều loại vaccine khác.
Nếu được phê duyệt, vaccine nhiều khả năng sẽ ưu tiên cho những người đến các khu vực lưu hành virus Hanta, nhóm thường xuyên hoạt động ngoài trời hoặc tiếp xúc với môi trường có loài gặm nhấm, cùng binh sĩ và lao động trong các ngành nghề nguy cơ cao.
Theo ông Cooper, xét trên góc độ thương mại, đây là thị trường vaccine tương đối nhỏ và chưa thực sự hấp dẫn về mặt kinh doanh. Điều này cũng phần nào ảnh hưởng tới khả năng thu hút đầu tư cho quá trình phát triển vaccine.
Vaccine của Đại học Bath hiện được phát triển một phần dựa trên công nghệ mRNA, nền tảng từng được sử dụng để phát triển nhanh vaccine COVID-19 trong đại dịch toàn cầu trước đây. Tuy nhiên, do virus Hanta hiếm gặp hơn nhiều và WHO cho rằng loại virus này khó gây ra đại dịch diện rộng, quá trình phát triển và phổ cập vaccine được dự báo sẽ chậm hơn đáng kể so với vaccine COVID-19.
Sáng 8/5, giới chức y tế xác nhận thêm một công dân Anh được chẩn đoán nghi nhiễm virus liên quan tới ổ dịch trên du thuyền MV Hondius. Người này hiện vẫn ở đảo Tristan da Cunha thuộc Nam Đại Tây Dương, trong khi hai công dân Anh khác đang được điều trị tại bệnh viện ở Hà Lan và Nam Phi.
Tại cuộc họp báo ở Geneva ngày 7/5, Tổng giám đốc WHO Tedros Adhanom Ghebreyesus cho biết 5 trong số 8 ca nghi nhiễm virus Hanta liên quan tới du thuyền MV Hondius đã được xác nhận. WHO đồng thời không loại trừ khả năng số ca mắc sẽ tiếp tục tăng trong thời gian tới do thời gian ủ bệnh của virus Andes có thể kéo dài tới 6 tuần.