Vay vàng, trả tiền theo giá cũ có được không?
Giá vàng biến động mạnh khiến người vay vàng băn khoăn, rơi vào tranh chấp.
- Hỏi: Năm 2021, tôi mượn 5 lượng vàng SJC. Nay giá vàng tăng vọt, tôi xin trả tiền mặt theo giá gốc ban đầu nhưng chủ nợ không chịu, dọa kiện. Xin hỏi pháp luật buộc trả vàng hay được trả tiền mặt theo giá lúc vay?
TRẦN THU HƯƠNG (phường Thành Đông)
- Luật sư Dương Đức Trọng, Trưởng Văn phòng Luật sư TH Bảo Tín, Đoàn Luật sư thành phố Hải Phòng cho biết: Trước hết cần xác định, việc mượn vàng của chị là một hợp đồng vay tài sản theo quy định của Bộ luật Dân sự năm 2015.
Theo quy định tại điều 463 và điều 466, nguyên tắc cơ bản là “vay gì trả nấy”, tức vay tiền thì trả tiền, vay vật thì phải trả vật cùng loại, đúng số lượng và chất lượng, trừ khi các bên có thỏa thuận khác.
Trong trường hợp này, đối tượng vay là 5 lượng vàng SJC, nên về nguyên tắc, nghĩa vụ trả nợ là phải hoàn trả đúng 5 lượng vàng SJC cho bên cho vay. Pháp luật đặt ra nguyên tắc này nhằm bảo đảm quyền lợi của bên cho vay trước biến động giá, đặc biệt với tài sản có giá trị như vàng.
Vì vậy, việc người vay vàng nhưng đề nghị trả tiền mặt theo giá vàng tại thời điểm vay (năm 2021) là không phù hợp với quy định pháp luật, nếu bên cho vay không đồng ý.
Tuy nhiên, pháp luật cũng cho phép một số trường hợp linh hoạt. Cụ thể, nếu người vay không có khả năng trả bằng vàng, hai bên có thể thỏa thuận chuyển sang trả bằng tiền. Khi đó, số tiền phải trả sẽ được xác định theo giá vàng tại thời điểm trả nợ, chứ không phải giá tại thời điểm vay ban đầu.
Một điểm rất quan trọng, đó là pháp luật không chấp nhận việc “cố định” giá trị khoản vay theo giá cũ nếu điều đó gây thiệt hại tới bên cho vay. Việc quy đổi phải bảo đảm tương đương giá trị thực tế của số vàng đã vay tại thời điểm thanh toán.
Trường hợp hai bên không thỏa thuận được và xảy ra tranh chấp, nếu vụ việc được đưa ra tòa án, thông thường tòa sẽ buộc bên vay phải trả bằng vàng. Nếu đến giai đoạn thi hành án mà người vay không có vàng, cơ quan thi hành án sẽ xử lý tài sản để quy đổi ra vàng theo giá thị trường tại thời điểm thi hành án để trả cho bên cho vay.
Từ phân tích trên có thể thấy, pháp luật không cho phép người vay đơn phương lựa chọn trả tiền theo giá vàng cũ. Nghĩa vụ trả nợ phải bảo đảm đúng loại tài sản hoặc tương đương giá trị tại thời điểm trả.
Để hạn chế tranh chấp, khi vay mượn vàng hoặc tài sản có biến động giá lớn, các bên nên lập văn bản, ghi rõ phương thức trả nợ (trả vàng hay tiền, tính theo thời điểm nào). Đây là cơ sở quan trọng để bảo vệ quyền lợi khi xảy ra tranh chấp sau này.