Hải quan siết chặt quản lý hàng quá cảnh vi phạm sở hữu trí tuệ

Trong tiến trình hội nhập kinh tế, hoạt động logistics xuyên biên giới phát triển nhanh đã kéo theo những thách thức đối với công tác bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ. Ông Phan Quốc Đông, Phó Chi cục trưởng Chi cục Điều tra chống buôn lậu (Cục Hải quan) nhận định, tội phạm hiện nay đã chuyển sang quy mô công nghiệp và mang tính xuyên quốc gia. Các đối tượng không chỉ trà trộn hàng vi phạm vào hàng chính ngạch mà còn khai thác lợi thế của kho ngoại quan và thủ tục hải quan điện tử nhằm đối phó hệ thống quản lý rủi ro.

Trước sự dịch chuyển của tội phạm sở hữu trí tuệ sang loại hình hàng quá cảnh với tỷ lệ chiếm tới hơn 90%, cơ quan hải quan đang thiết lập hệ thống quản trị rủi ro đa tầng, kết hợp hành lang pháp lý mới nhất năm 2026 và công nghệ máy soi hiện đại.

Số liệu thống kê giai đoạn 2022 - 2026 cho thấy cơ cấu rủi ro đã thay đổi rõ rệt. Năm 2023 chỉ ghi nhận 16 lô hàng vi phạm, nhưng đến năm 2025, con số này tăng lên 41 lô, trong đó hàng quá cảnh chiếm trọng tâm với 37 lô. Xu hướng này tiếp tục duy trì trong các tháng đầu năm 2026, phản ánh tính chất liên tục của luồng dịch chuyển này.

Để giải quyết thực trạng này, cơ quan hải quan đề xuất kết hợp hồ sơ rủi ro của chủ thể quyền với hình ảnh máy soi để xác định nghi vấn ngay từ khi container chưa mở kẹp chì. Giải pháp này giúp chuyển từ trạng thái thụ động sang chủ động, rút ngắn thời gian xử lý. Bên cạnh đó, hành lang pháp lý hiện đại cũng đã được cập nhật đồng bộ trong quý I/2026.

Nhằm bịt kín kẽ hở, Chính phủ đã ban hành liên tiếp các Nghị định 15/2026/NĐ-CP, Nghị định 33/2026/NĐ-CP và Nghị định 100/2026/NĐ-CP. Theo bà Nguyễn Phạm Như Hà, đại diện Ban Giám sát quản lý về hải quan (Cục Hải quan), hệ thống mới trao quyền chủ động cho cơ quan hải quan trong việc tạm dừng thủ tục khi có căn cứ rõ ràng mà không cần đợi đơn yêu cầu từ doanh nghiệp. Đồng thời, ngành hải quan cũng kiến nghị ban hành quy định chuyên biệt cho thương mại điện tử để ngăn chặn hàng giả núp bóng bưu phẩm cá nhân.