Mùa quả ngọt ở Hà Đông
Những ngày giữa tháng 5, vùng đất Hà Đông lại bừng lên sắc đỏ hồng của mùa vải chín.
.jpg)
Những ngày giữa tháng 5, vùng đất Hà Đông lại bừng lên sắc đỏ hồng của mùa vải chín.
Theo lời các bậc cao niên ở thôn Phúc Giới, xã Hà Đông (Hải Phòng) kể lại, vào cuối thế kỷ XIX, cụ Lê Đình Thủy trong một lần đi qua khu đất hoang đã phát hiện một cây lạ trong vườn. Cây không cao lớn nhưng lá xanh đậm, cành chắc khỏe, khác hẳn những giống cây ăn quả quen thuộc trong vùng. Bằng linh cảm của người gắn bó cả đời với ruộng vườn, cụ mang cây về trồng trong khuôn viên nhà.
Nhiều năm sau, cây lớn dần, xòe tán rộng, đến mùa trổ quả sai lúc lỉu. Điều khiến người làng kinh ngạc là quả có màu hồng phơn phớt, cùi dày, mọng nước, vị ngọt sắc mà không hề chát. Đó là hương vị khác biệt hoàn toàn so với những giống vải cùng thời. Từ phát hiện tình cờ ấy, cụ Thủy bắt đầu chăm chút, nghiên cứu cách nhân giống bằng chiết cành.
Những cành vải đầu tiên được đem trồng thử quanh làng. Cây bén rễ tốt, phát triển khỏe mạnh trên nền đất phù sa pha cát của Hà Đông. Từ vài gốc ban đầu, giống vải u hồng dần lan rộng, trở thành loại cây đặc sản gắn bó với mảnh đất này suốt hơn trăm năm qua. Câu chuyện ấy ở Hà Đông vẫn được người dân nhắc lại như một niềm tự hào.
Bà Lê Thị Thuận, người trồng vải lâu năm ở thôn Thanh Lanh chia sẻ người trồng vải ai cũng mong nhất là được mùa, được giá. Nhìn thương lái vào tận vườn thu mua, quả cắt đến đâu hết đến đó, ai cũng vui.
Từ một cây vải hoang vô danh, Hà Đông hôm nay trở thành vùng trồng vải sớm lớn nhất thành phố Hải Phòng. Ở Hà Đông có nhiều gia đình thu hàng trăm triệu đồng mỗi năm từ vải sớm. Vải sớm trở thành cây chủ lực của xã Hà Đông và là trụ cột kinh tế của nhiều gia đình.
Nếu như trước kia, vải u hồng chỉ xuất hiện lác đác trong vườn hộ dân, thì từ những năm 1990, người dân Hà Đông bắt đầu nhân giống trồng với diện tích lớn. Nhờ kỹ thuật chiết, ghép cành, nhiều dòng vải mới được tạo ra như u gai, u trứng trắng, tàu lai… kéo dài thời gian thu hoạch và đáp ứng tốt hơn nhu cầu thị trường.
Từ đó, diện tích vải tăng nhanh theo từng năm. Đến nay, Hà Đông sở hữu hơn 1.600 ha vải sớm, sản lượng mỗi năm trên 20.000 tấn, trở thành vùng chuyên canh lớn nhất thành phố Hải Phòng. Những khu vườn nối tiếp nhau trải dài đến tận chân trời. Mỗi độ tháng 5, cả vùng quê như được nhuộm đỏ bởi sắc quả chín. Cây vải sớm không chỉ đem lại diện mạo mới cho nông thôn mà còn làm thay đổi đời sống người dân. Nhiều ngôi nhà khang trang mọc lên từ tiền bán vải. Cuộc sống khấm khá hơn qua từng mùa quả ngọt.
Ông Nguyễn Văn Bìn, Bí thư Chi bộ, Trưởng thôn Thanh Lanh, xã Hà Đông cho biết: “Cây vải sớm thực sự làm thay đổi diện mạo quê hương. Trước đây, đời sống bà con còn nhiều khó khăn, thu nhập chủ yếu trông vào mấy sào lúa nên khá bấp bênh. Từ khi vải sớm phát triển thành vùng hàng hóa, thu nhập của người dân tăng lên rõ rệt. Cây vải sớm giúp nâng cao cuộc sống, tạo động lực để bà con tiếp tục gắn bó với đồng đất quê hương".
Vải sớm ở Hà Đông gồm các trà vải: u trứng trắng, u gai, u hồng và tàu lai, riêng trà u hồng chiếm diện tích và sản lượng lớn hơn cả. Nhiều người từng mang giống vải u hồng đi trồng ở nơi khác, nhưng rất hiếm nơi cho được hương vị như tại vùng đất gốc. Người dân nơi đây gọi đó là cái duyên của đất.
Vùng đất Hà Đông nằm trên dải phù sa cổ ven sông, đất tơi xốp, giàu khoáng chất, thoát nước tốt. Khí hậu có sự chênh lệch nhiệt độ rõ rệt giữa ngày và đêm vào giai đoạn phân hóa mầm hoa. Chính điều kiện ấy tạo nên độ đường đặc trưng và lớp cùi giòn mọng hiếm nơi nào có được.
Người trồng vải lâu năm vẫn tin rằng, cùng một giống cây, cùng cách chăm sóc, nhưng nếu rời khỏi đất Hà Đông vị quả sẽ nhạt hơn, độ thơm cũng giảm. Yếu tố “địa lợi” ấy làm nên thương hiệu riêng cho vải sớm nơi đây. Người trồng phải theo dõi sát sao từng giai đoạn sinh trưởng, kiểm soát nước tưới, cắt tỉa đúng thời điểm, bón phân hợp lý và phòng sâu bệnh theo chuẩn kỹ thuật.
Điều đáng quý là vải sớm Hà Đông gần như chưa từng rơi vào cảnh “được mùa mất giá”. Năm nay, vải sớm không được mùa như nhiều năm trước. Sản lượng vải sớm ở Hà Đông chỉ đạt khoảng 14.000 tấn. Thế nhưng giá bán từ 35.000 - 40.000 đồng/kg, cao hơn những năm trước từ 5.000 - 10.000 đồng/kg và được duy trì ổn định trong thời gian dài.
Lợi thế thu hoạch sớm hơn chính vụ từ 20 - 30 ngày giúp sản phẩm luôn đón đầu thị trường. Trong khi nhiều vùng vải khác còn xanh quả, Hà Đông đã rộn ràng vào vụ. Nguồn cung chưa nhiều, giá bán vì thế luôn ổn định ở mức cao. Đặc biệt, trà vải u trứng trắng, giống chín sớm nhất thường đạt giá từ 100.000 đồng/kg trở lên.
Ông Mai Xuân Thìn, Tổng Giám đốc Công ty TNHH Sản xuất thương mại dịch vụ Rồng Đỏ cho biết: “Chúng tôi đánh giá rất cao chất lượng vải sớm Hà Đông. Quả có mẫu mã đẹp, độ đồng đều cao, cùi dày, vị ngọt thanh và đặc biệt đáp ứng tốt các yêu cầu về an toàn thực phẩm khi được sản xuất đúng quy trình VietGAP. Đây là những yếu tố quan trọng để sản phẩm có thể chinh phục các thị trường khó tính. Năm nay, doanh nghiệp tiếp tục mở rộng sản lượng thu mua phục vụ xuất khẩu. Chúng tôi tin rằng với ý thức sản xuất ngày càng chuyên nghiệp của người dân, vải sớm Hà Đông sẽ tiếp tục khẳng định chỗ đứng vững chắc tại thị trường quốc tế”.
Nhiều năm nay, toàn bộ diện tích vải của xã được sản xuất theo quy trình VietGAP. Đây cũng là sản phẩm OCOP của địa phương. Toàn xã Hà Đông hiện có 30 vùng trồng vải được cấp mã số xuất khẩu với diện tích trên 500 ha.
Quả vải sớm ở Hà Đông đang được xuất khẩu đi nhiều nước trên thế giới như Trung Quốc, Nhật Bản, Mỹ, Hàn Quốc, Australia, Singapore… Nhiều doanh nghiệp có kinh nghiệm và truyền thống thu mua vải sớm đã trực tiếp về khảo sát vùng trồng và ký kết thu mua ngay từ đầu vụ như Công ty TNHH Sản xuất thương mại dịch vụ Rồng Đỏ, Công ty CP Ameii Việt Nam, Công ty TNHH Chế biến thực phẩm Nhân Hòa…
Bí thư Đảng ủy xã Hà Đông Vũ Đức Hạnh cho biết với Hà Đông, cây vải sớm không đơn thuần là cây trồng chủ lực mà còn là giá trị văn hóa, lịch sử gắn với quá trình hình thành và phát triển của địa phương. Đảng ủy xã xác định nhiệm vụ trọng tâm là tiếp tục lãnh đạo, chỉ đạo phát triển vùng vải sớm, nâng cao chất lượng, giữ vững thương hiệu. Đẩy mạnh ứng dụng khoa học, kỹ thuật, mở rộng liên kết tiêu thụ, xây dựng chuỗi giá trị để quả vải sớm Hà Đông ngày càng khẳng định vị thế trên thị trường trong nước và quốc tế.
Mùa vải sớm ở Hà Đông sẽ cho thu hoạch đến đầu tháng 6. Giữa bạt ngàn vải sớm, ngắm từng chùm quả đỏ hồng đung đưa trong nắng sớm mới cảm nhận hết giá trị của mùa quả ngọt. Vải chín là vị ngọt của đất trời nhưng cũng thấm đẫm mồ hôi, sự cần cù và khát vọng gìn giữ của bao thế hệ người dân nơi đây. Đó là thứ quả ngọt lành được chắt chiu suốt trăm năm.
Nội dung: MINH NGUYỆT
Ảnh: THÀNH CHUNG
Trình bày: TUẤN ANH