Kỳ vọng mới về chính sách đãi ngộ nghệ sĩ, nghệ nhân
Nghị quyết 80-NQ/TW của Bộ Chính trị và Nghị định 215/2025/NĐ-CP của Chính phủ mở ra kỳ vọng mới về chính sách đãi ngộ đối với nghệ sĩ, nghệ nhân.
Nghị quyết 80-NQ/TW của Bộ Chính trị và Nghị định 215/2025/NĐ-CP của Chính phủ mở ra kỳ vọng mới về chính sách đãi ngộ đối với nghệ sĩ, nghệ nhân. Thực tiễn tại Hải Phòng cho thấy, để bảo tồn và phát triển văn hóa bền vững, không thể chỉ dừng ở tôn vinh danh hiệu mà cần cơ chế đủ mạnh để người làm nghề sống được bằng nghề.
Nghệ sĩ, nghệ nhân được đặt vào vị trí trung tâm
Nghị quyết 80-NQ/TW xác định văn hóa là nền tảng tinh thần của xã hội, vừa là mục tiêu, vừa là động lực phát triển đất nước. Điểm đáng chú ý là lần đầu đội ngũ văn nghệ sĩ, nghệ nhân được đặt ở vị trí trung tâm trong chiến lược phát triển văn hóa quốc gia. Nghị quyết nhấn mạnh yêu cầu xây dựng cơ chế đãi ngộ xứng đáng, tạo điều kiện để nghệ sĩ sáng tạo, nghệ nhân truyền dạy và lan tỏa giá trị văn hóa.
Nghị định 215/2025/NĐ-CP đã cụ thể hóa nhiều chính sách hỗ trợ đối với nghệ nhân và các chủ thể gìn giữ di sản văn hóa phi vật thể, như hỗ trợ sinh hoạt hằng tháng, bảo hiểm y tế, kinh phí truyền dạy và tham gia hoạt động bảo tồn di sản.
Những chính sách này được xem là bước chuyển quan trọng, bởi trong nhiều năm qua, không ít nghệ sĩ, nghệ nhân dù trực tiếp gìn giữ, bảo tồn các giá trị văn hóa truyền thống vẫn phải sống trong điều kiện còn nhiều khó khăn.
Tại Hải Phòng, những năm gần đây, thành phố duy trì nhiều hoạt động nhằm tôn vinh đội ngũ văn nghệ sĩ, nghệ nhân như tổ chức gặp mặt các cá nhân được phong tặng danh hiệu nghệ sĩ nhân dân, nghệ sĩ ưu tú, nghệ nhân nhân dân, nghệ nhân ưu tú; hỗ trợ hoạt động của các đoàn nghệ thuật, sân khấu truyền thống và các câu lạc bộ văn hóa dân gian; đồng thời duy trì các liên hoan, hội diễn và chương trình biểu diễn phục vụ cộng đồng.
Theo Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch, thành phố hiện có 2 nghệ nhân dân dân, 6 nghệ sĩ nhân dân, 49 nghệ nhân ưu tú và 62 nghệ sĩ ưu tú, cùng nhiều nghệ nhân đang hoạt động trong lĩnh vực di sản văn hóa phi vật thể và nghệ thuật biểu diễn. Hải Phòng cũng sở hữu nhiều loại hình di sản đặc sắc như ca trù, hát đúm, hát trống quân, múa rối nước, lễ hội chọi trâu Đồ Sơn… Bên cạnh đó là lực lượng lớn nghệ sĩ hoạt động trong các lĩnh vực sân khấu, chèo, cải lương, âm nhạc và biểu diễn nghệ thuật đương đại.
Ông Nguyễn Đình Chỉnh, Chủ tịch Hội Văn nghệ dân gian Hải Phòng đánh giá Nghị quyết 80 có vai trò như “trụ cột” đối với hoạt động văn nghệ dân gian, bởi đã nhìn nhận đúng vị trí của nghệ nhân, nghệ sĩ - những “báu vật sống” lưu giữ, truyền dạy và lan tỏa giá trị văn hóa dân gian trong cộng đồng.
Để người làm nghề sống được bằng nghề
Tuy nhiên, phía sau các chương trình biểu diễn và lễ hội, phần lớn nghệ sĩ, nghệ nhân hiện vẫn hoạt động chủ yếu bằng tâm huyết, trong khi điều kiện kinh tế và môi trường nghề nghiệp còn nhiều khó khăn.
Nghệ sĩ ưu tú Đỗ Quyên, Chủ nhiệm Giáo phường Ca trù Hải Phòng cho biết ca trù là loại hình nghệ thuật kén người học, thời gian đào tạo dài, trong khi nhiều nghệ nhân vẫn phải tự xoay sở kinh phí duy trì câu lạc bộ và truyền dạy miễn phí cho lớp trẻ. Nếu chỉ dựa vào tình yêu nghề sẽ rất khó giữ được lực lượng kế cận, vì vậy cần những chính sách hỗ trợ mang tính bền vững.
Ở lĩnh vực nghệ thuật biểu diễn, bà Nguyễn Thu Thủy, Giám đốc Nhà hát Sân khấu truyền thống Hải Phòng cho rằng nghệ thuật truyền thống và sân khấu biểu diễn đang thiếu môi trường nghề nghiệp ổn định. Các loại hình như chèo, tuồng, cải lương chịu áp lực lớn từ thị trường giải trí hiện đại. Nhiều diễn viên trẻ được đào tạo bài bản nhưng phải chuyển nghề do thu nhập thấp và ít cơ hội biểu diễn. Theo bà, chính sách đãi ngộ cần được nhìn rộng hơn trợ cấp, bao gồm cơ chế đặt hàng tác phẩm, tạo sân khấu biểu diễn thường xuyên và đưa nghệ thuật đến trường học, không gian du lịch, hoạt động cộng đồng.
Nhiều ý kiến cho rằng Hải Phòng cần xây dựng cơ chế hỗ trợ ổn định đối với đội ngũ nghệ sĩ, nghệ nhân, nhất là những người trực tiếp tham gia bảo tồn di sản và hoạt động nghệ thuật biểu diễn. Chính sách không nên chỉ dừng ở việc tôn vinh danh hiệu mà cần gắn với hỗ trợ sinh hoạt, không gian thực hành, cơ hội biểu diễn và cơ chế đặt hàng để người làm nghề có thể yên tâm gắn bó với nghề.
Với một địa phương giàu truyền thống văn hóa dân gian và đời sống nghệ thuật phong phú như Hải Phòng, Nghị quyết 80-NQ/TW và Nghị định 215/2025/NĐ-CP được kỳ vọng sẽ tạo nền tảng để xây dựng những chính sách đặc thù dành cho đội ngũ nghệ sĩ, nghệ nhân. Bởi để giữ gìn di sản và sức sống của nghệ thuật, trước hết cần giữ được những con người đang trực tiếp sáng tạo, biểu diễn và truyền lại các giá trị văn hóa cho cộng đồng hôm nay.