Thể thao học đường cần cú hích để nâng tầm thế hệ tài năng trẻ

Thể thao học đường cần tạo nền tảng bền vững

Dù sở hữu những tín hiệu tích cực trong tổng thể các chương trình cải thiện tầm vóc, thể thao học đường Việt Nam vẫn để lại dấu ấn khá mờ nhạt ở cả hai “trụ cột” quan trọng là phát triển thể chất và tạo nền tảng cho thể thao đỉnh cao.

Hội khỏe Phù Đổng chỉ diễn ra 4 năm một lần cùng hệ thống giải đấu thường niên chủ yếu dừng ở quy mô địa phương. Nhiều ý kiến cho rằng Việt Nam đang bỏ lỡ “giai đoạn vàng” phát triển thể chất cho thế hệ trẻ - nền tảng quan trọng để nâng cao thể lực và cạnh tranh trong khu vực cũng như trên thế giới.

Theo số liệu từ mạng lưới NCD Risk Factor Collaboration, chiều cao trung bình của người Việt hiện xếp thứ 153 trên tổng số 201 quốc gia và vùng lãnh thổ. Nam giới Việt Nam đạt 168,1 cm, nữ giới đạt 156,2 cm, thấp hơn khoảng 3 cm so với mức trung bình của nam giới toàn cầu.

Tiến sĩ, bác sĩ Trương Hồng Sơn, Viện trưởng Viện Y học Ứng dụng Việt Nam cho biết 4 yếu tố quyết định tầm vóc gồm di truyền chiếm 23%, dinh dưỡng chiếm 32%, phần còn lại thuộc về rèn luyện thể chất và giấc ngủ. Tuy nhiên, tình trạng thiếu vận động ở lứa tuổi học đường đang trở thành rào cản lớn đối với mục tiêu cải thiện thể lực.

Điều đáng chú ý là trong khi phong trào “Mỗi người dân lựa chọn ít nhất một môn thể thao phù hợp để tập luyện thường xuyên” giai đoạn 2026 - 2030 vừa được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch phát động trên phạm vi toàn quốc, thể thao học đường lại chưa có những chương trình đủ bài bản để học sinh không chỉ “tập” mà còn có thể “chơi” thể thao thường xuyên và duy trì thói quen vận động lâu dài.

Hội khỏe Phù Đổng - sân chơi lớn nhất dành cho học sinh - được tổ chức 4 năm một lần bị đánh giá là quá thưa để tạo thành thói quen vận động thường xuyên. Đồng thời, bản chất của sự kiện này cũng chưa được xác định rõ, là giải đấu thể thao cao nhất trong giới học sinh hay chỉ là hoạt động tổng kết phong trào thể chất trong trường học.

Trong khi đó, các giải đấu thường niên hiện chủ yếu tồn tại ở cấp trường hoặc quận, huyện, thiếu hệ thống liên thông để phát hiện, tuyển chọn và bồi dưỡng tài năng trẻ.

Một thực tế khác là sự thiếu vắng các festival thể thao phù hợp với lứa tuổi học sinh. Trước đây, Thành phố Hồ Chí Minh từng triển khai một số mô hình festival bóng chuyền, bóng rổ và hiện nay là bóng đá nhằm khuyến khích trẻ em tiếp cận con đường thi đấu chuyên nghiệp. Tuy nhiên, các mô hình này chưa được nhân rộng sang nhiều môn thể thao hoặc địa phương khác.

Trong khi đó, nhiều quốc gia trong khu vực như Thái Lan đã xây dựng hệ thống giải đấu học đường thường niên với lịch thi đấu xuyên suốt năm học, kết hợp festival thể thao cộng đồng để trẻ em được sống trong môi trường thể thao từ sớm.

Cần xây dựng hệ thống câu lạc bộ thể thao bài bản

Một tín hiệu tích cực là mới đây, Bộ Giáo dục và Đào tạo cùng Đài Truyền hình Việt Nam và Công ty Truyền thông Unicomm đã ký kết hợp tác tổ chức các hoạt động truyền thông thể thao trường học giai đoạn 2026 - 2030.

Theo thông tin từ dự án, chương trình đã đạt tổng mức tiếp cận hơn 777 triệu lượt, triển khai 57 dự án tại 34 tỉnh, thành phố. Tuy nhiên, nhiều ý kiến cho rằng đây mới chỉ là hoạt động truyền thông, trong khi hệ thống sân chơi và môi trường vận động thực chất cho học sinh vẫn còn thiếu.

Để giải quyết bài toán thể thao học đường, các chuyên gia cho rằng Việt Nam cần nghiên cứu và áp dụng những mô hình thành công của Nhật Bản, Hàn Quốc hoặc gần hơn là Thái Lan. Tại các quốc gia này, câu lạc bộ thể thao trong trường học hoạt động như những “lò đào tạo thu nhỏ”, với đội ngũ huấn luyện viên có chuyên môn riêng về thể thao học đường.

Bên cạnh đó, việc thay đổi “khẩu vị” thể thao trong trường học cũng được xem là hướng đi cần thiết. Những môn thể thao mới như pickleball, golf cơ bản hay esports đang ngày càng được giới trẻ quan tâm. Việc đưa các môn này vào trường học theo hướng có kiểm soát không chỉ giúp tăng sức hút với học sinh mà còn mở rộng cơ hội tiếp cận thể thao cho các em.

Theo nhiều chuyên gia, điều quan trọng nhất vẫn là xây dựng hệ thống câu lạc bộ thể thao học đường bài bản, từ nguồn kinh phí, cơ sở vật chất cho tới đội ngũ huấn luyện viên và những người có khả năng truyền cảm hứng cho học sinh.

Nếu không có nền tảng đó, các chiến lược nâng cao tầm vóc và phát triển thể thao thành tích cao sẽ khó tạo ra chuyển biến rõ rệt.

Thể thao học đường không chỉ đơn thuần là sân chơi dành cho học sinh mà còn là nền tảng để cải thiện chiều cao, thể lực và chất lượng giống nòi. Nếu không có những thay đổi mạnh mẽ từ bây giờ, Việt Nam sẽ tiếp tục gặp khó trong việc thu hẹp khoảng cách với các nước trong khu vực, đồng thời bài toán thiếu hụt tài năng cho thể thao chuyên nghiệp cũng sẽ còn kéo dài.

TT (tổng hợp)