Quy định mới về trách nhiệm giải trình và xử lý tham nhũng

Chính phủ vừa ban hành Nghị định 184/2026/NĐ-CP ngày 25/5/2026 sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 59/2019/NĐ-CP quy định chi tiết một số điều và biện pháp thi hành Luật Phòng, chống tham nhũng. Văn bản mới này tập trung hoàn thiện các quy định về trách nhiệm giải trình và phân định rõ thẩm quyền xử lý các vụ việc có dấu hiệu sai phạm.

Bổ sung 7 hành vi vi phạm về trách nhiệm giải trình

Bên cạnh hai hình thức giải trình trực tiếp hoặc bằng văn bản, Nghị định 184/2026/NĐ-CP đã bổ sung quy định về nguyên tắc thực hiện phải bảo đảm chính xác, đầy đủ, kịp thời, khách quan, công khai và minh bạch. Đặc biệt, trách nhiệm giải trình phải gắn liền với chức năng, nhiệm vụ của từng cá nhân, tổ chức.

Đồng thời, văn bản mới bổ sung quy định rõ 7 hành vi vi phạm về trách nhiệm giải trình, bao gồm:

- Không thực hiện giải trình khi có yêu cầu hợp pháp.

- Cố ý giải trình không đầy đủ, không trung thực.

- Cố ý kéo dài thời gian giải trình.

- Cung cấp thông tin sai lệch, che giấu thông tin hoặc cản trở việc thực hiện yêu cầu giải trình.

- Cá nhân thực thi công vụ không báo cáo người đứng đầu về yêu cầu và nội dung giải trình.

- Cung cấp thông tin không được phép công khai hoặc cung cấp cho tổ chức, cá nhân không liên quan.

- Không lưu trữ, quản lý hồ sơ giải trình theo quy định.

Siết chặt trách nhiệm của người đứng đầu

Một điểm đáng chú ý là quy định về trách nhiệm của người đứng đầu cơ quan, tổ chức, đơn vị. Khác với quy định cũ chỉ dừng lại ở việc kiểm tra và xử lý cấp dưới, nghị định mới nhấn mạnh người đứng đầu phải chịu trách nhiệm khi để xảy ra hành vi vi phạm về trách nhiệm giải trình trong cơ quan, đơn vị mình quản lý.

Đối với cá nhân thực thi nhiệm vụ, công vụ, quy định mới bắt buộc phải chủ động giải trình, cung cấp đầy đủ tài liệu, báo cáo người đứng đầu và chịu trách nhiệm trước pháp luật về nội dung giải trình của mình.

Ngoài ra, Thanh tra Chính phủ sẽ ban hành Khung tiêu chí đánh giá hiệu quả thực hiện trách nhiệm giải trình để làm căn cứ cho các bộ, cơ quan ngang bộ xây dựng Bộ tiêu chí cho riêng ngành mình. Kết quả đánh giá này phải được công khai để xếp loại mức độ hoàn thành nhiệm vụ của từng cá nhân, đơn vị.

Phân định rõ thẩm quyền của các cơ quan thanh tra

Nghị định bổ sung một chương mới để phân định rõ thẩm quyền của các cơ quan thanh tra trong việc xử lý các vụ việc có dấu hiệu tham nhũng:

- Thanh tra Chính phủ có thẩm quyền xử lý đối với người giữ chức vụ từ Thứ trưởng trở lên; người công tác tại bộ, cơ quan ngang bộ, doanh nghiệp do bộ quản lý; người giữ chức vụ từ Giám đốc sở và tương đương trở lên.

- Thanh tra Bộ Quốc phòng, Bộ Công an, Ngân hàng Nhà nước có thẩm quyền đối với nhân sự thuộc phạm vi quản lý trực tiếp của mình.

- Thanh tra tỉnh có thẩm quyền đối với người công tác tại cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp nhà nước thuộc phạm vi quản lý của địa phương.

Khi tiến hành thanh tra, các cơ quan phải làm rõ hành vi tham nhũng, thiệt hại kinh tế, vai trò của người đứng đầu, đồng thời kiến nghị hình thức xử lý và các biện pháp thu hồi tài sản tham nhũng.

Nghị định này có hiệu lực thi hành từ ngày 1/7/2026.

PV