Giữ trẻ an toàn trên môi trường mạng

“Cạm bẫy” trong thế giới ảo

Mỗi dịp hè, hình ảnh trẻ em cầm điện thoại thông minh, máy tính bảng để xem video, chơi trò chơi trực tuyến hay lướt mạng xã hội trở nên quen thuộc. Với nhiều gia đình, thiết bị điện tử dần trở thành công cụ hỗ trợ học tập, giải trí, thậm chí trở thành “người giữ trẻ” bất đắc dĩ. Chị Nguyễn Thị Thu Hà ở phường Lê Thanh Nghị chia sẻ, có những ngày hè, con sử dụng điện thoại liên tục nhiều giờ đồng hồ. Gia đình buộc phải xây dựng quy định về thời gian sử dụng thiết bị điện tử, đồng thời tăng cường trò chuyện để hiểu con đang tiếp cận điều gì trên môi trường mạng.

Không gian mạng mở ra cơ hội học tập, kết nối nhưng cũng tồn tại không ít “vùng tối”. Với tâm lý tò mò, thích khám phá nhưng thiếu trải nghiệm sống, trẻ em trở thành nhóm dễ bị tác động trước những mặt trái của mạng xã hội. Những hình thức lừa đảo công nghệ cao, xâm hại trẻ em qua mạng, nội dung phản cảm, thông tin sai lệch hay bạo lực ngôn từ luôn hiện hữu.

Những nguy cơ ấy không còn là cảnh báo xa vời. Tháng 4 vừa qua, Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an thành phố khởi tố vụ án liên quan đối tượng P.V.H. (sinh năm 2004, trú tại phường Dương Kinh). Đối tượng làm quen với một bé gái 13 tuổi qua mạng xã hội, từng bước tạo dựng lòng tin, dụ dỗ rồi thực hiện hành vi xâm hại. Vụ việc tiếp tục gióng lên hồi chuông cảnh báo về những rủi ro trẻ em có thể đối mặt khi thiếu kỹ năng nhận diện nguy cơ từ các mối quan hệ hình thành trên không gian mạng.

Không ít trẻ em tiếp xúc quá sớm với nội dung thiếu lành mạnh trên mạng xã hội dẫn tới thay đổi nhận thức, hành vi và cách ứng xử. Nhiều em dành quá nhiều thời gian cho thế giới trực tuyến nên giảm tương tác với các thành viên trong gia đình, hình thành tâm lý phụ thuộc thiết bị điện tử.

Thực tế này được phản ánh khá rõ qua kết quả khảo sát của nhóm nghiên cứu Trường Đại học Hải Dương về ảnh hưởng của mạng xã hội đối với học sinh phổ thông. Khảo sát trên 3.490 phiếu cho thấy 25,7% học sinh có dấu hiệu nghiện nhẹ mạng xã hội; 11,8% ở mức nghiện vừa và 4,7% nghiện nặng. Đáng chú ý, 79,3% học sinh giảm khả năng tập trung khi sử dụng mạng xã hội hoặc trò chơi trực tuyến quá mức; 66,4% chịu tác động từ bạo lực ngôn ngữ trên mạng và có xu hướng bị ảnh hưởng bởi hành vi tiêu cực.

Trang bị kỹ năng từ sớm

Theo cô Nguyễn Hà Giang, giáo viên Trường THCS Lương Khánh Thiện (phường Phù Liễn), trẻ em lớn lên trong môi trường số nên việc cấm hoàn toàn internet không phải là giải pháp hiệu quả. Điều quan trọng là giúp trẻ biết bảo vệ thông tin cá nhân, nhận diện rủi ro và chủ động tìm kiếm hỗ trợ khi gặp vấn đề. Các chuyên gia cho rằng, gia đình vẫn là “lá chắn” đầu tiên và quan trọng nhất. Điều trẻ cần nhiều hơn là sự đồng hành. Cha mẹ cần dành thời gian trò chuyện về những nội dung con tiếp cận trên mạng xã hội, hướng dẫn cách kiểm chứng thông tin, cảnh báo nguy cơ từ người lạ trên internet và tạo thêm khoảng thời gian “không thiết bị điện tử” trong gia đình.

Việc xây dựng nguyên tắc sử dụng thiết bị điện tử cũng cần được quan tâm. Cha mẹ có thể thống nhất thời lượng sử dụng điện thoại theo từng khung giờ, ưu tiên hoạt động thể chất, đọc sách, trải nghiệm thực tế hoặc tham gia các lớp kỹ năng trong dịp Hè nhằm giảm phụ thuộc vào môi trường mạng.

Cha mẹ cũng cần hướng dẫn trẻ kỹ năng tự bảo vệ bản thân như không chia sẻ thông tin cá nhân, không công khai hình ảnh riêng tư, không gặp người lạ quen qua mạng khi chưa có người lớn đi cùng, không chuyển tiền hoặc làm theo yêu cầu bất thường từ người quen trên không gian mạng.

Cùng với gia đình, nhà trường cần tăng cường giáo dục kỹ năng số, kỹ năng ứng xử văn minh trên môi trường mạng và khả năng nhận diện nguy cơ. Các chuyên đề về an toàn mạng, phòng, chống lừa đảo trực tuyến, phòng, chống xâm hại trẻ em cần được tổ chức thường xuyên hơn trước mỗi kỳ nghỉ Hè.

Về lâu dài, cần có sự phối hợp đồng bộ giữa gia đình, nhà trường, cơ quan quản lý và các nền tảng công nghệ trong việc kiểm soát nội dung độc hại, tăng công cụ bảo vệ trẻ theo độ tuổi, xây dựng môi trường mạng an toàn hơn.

HẢI MINH