Dấu ấn kiến trúc chùa cổ Nghi Khê
Chùa Nghi Khê ở xã Tân Kỳ (Hải Phòng) có giá trị lịch sử và dấu ấn nghệ thuật kiến trúc độc đáo.
Kiến trúc nội công ngoại quốc
Chùa Nghi Khê tên chữ là Phúc Diên tự, là nơi thờ Phật dòng Đại thừa và Thần hoàng làng Nguyễn Phúc Hộ, vị tướng thời tiền Lê có công đánh giặc Xiêm, trừ giặc Tống.
Chùa Nghi Khê có kiến trúc nghệ thuật hiếm nơi nào có được. Ở đây còn lưu giữ nhiều nét của nghệ thuật điêu khắc thời Lê với kiến trúc nội công ngoại quốc với 2 loại cột gỗ lim và cột đá xen kẽ mà vẫn hài hòa, cân đối và mỹ thuật.
Kiến trúc nội công ngoại quốc phổ biến vào thế kỷ XVII, dưới thời Lê với không gian đóng mở liên hoàn, tạo nên nét đặc trưng riêng cho những ngôi chùa cổ vùng đồng bằng Bắc bộ.
Chùa Nghi Khê được khởi dựng vào thời Lê với những mảng điêu khắc đặc trưng, điểm nhấn là hàng cột đá tạo sự vững vàng nhưng không gây cảm giác nặng nề mà hòa nhập với khối kiến trúc gỗ.
Chùa được sửa chữa lớn vào thời Nguyễn song không những không phá vỡ kiến trúc thời Lê mà còn bổ sung thêm sự tinh xảo, góp phần làm đẹp di tích.
Kiến trúc của chùa còn đồng bộ gồm nhà tiền đường, hậu cung, hành lang, gác chuông, nhà tổ. Trong chùa có nhiều bức đại tự lớn được bố trí cân đối, mang ý nghĩa sâu sắc. 2 gian đầu hồi được nối thông với 2 dãy hành lang tạo không gian khép kín.
Sự khác biệt nữa là một bên cột được làm hình vuông, còn bên kia là hình tròn để thể hiện cuộc sống vẹn tròn của những người xây dựng chùa.
Hậu cung gồm 3 gian nối thông với gian trung tâm, là nơi bày tượng Phật và các đồ tế tự của chùa. Phía hành lang bên trái có ban thờ Mẫu, bên phải có ban thờ Quan âm Tống tử. Nhà tổ gồm 7 gian ở phía sau chùa...
Cổ vật trong chùa còn nhiều, ngoài hệ thống tượng pháp, câu đối, đại tự, hiện chùa còn một tấm mục dục bằng chữ nôm về thân thế, sự nghiệp của vị quan Nguyễn Đình Thiêm – người có công lớn xây chùa, một tấm bia đá thời Tây Sơn, niên hiệu Cảnh Thịnh thứ 7 (1799), một thống đá có niên đại Thiệu Trị thứ 4 (1844) và nhiều mảng chạm khắc thời Lê. Chùa được xếp hạng di tích cấp quốc gia năm 1997.
Ghi dấu nét quê
Không chỉ nổi bật với nghệ thuật kiến trúc thời Lê, chùa Nghi Khê còn ghi dấu ấn bởi không gian đậm chất làng quê Bắc bộ. Đại đức Thích Thanh Hải, trụ trì chùa là người đã dành nhiều tâm huyết sưu tầm các phiến đá, cối đá, chum, vại cổ để tạo cảnh quan riêng cho di tích.
Việc làm này nhận được sự đồng tình, hưởng ứng của đông đảo người dân địa phương. Nhiều người tự nguyện hiến tặng những hiện vật gắn bó với đời sống sinh hoạt của gia đình để góp phần làm đẹp cho ngôi chùa quê hương.
Từ những phiến đá, cối xay, chum vại cũ, nhà chùa khéo léo sắp đặt thành các tiểu cảnh hài hòa với không gian kiến trúc cổ. Điểm nhấn nổi bật là con đường lát bằng những phiến đá xưa trong khuôn viên chùa. Mỗi hiện vật không chỉ mang giá trị thẩm mỹ mà còn gợi nhớ về đời sống lao động của người dân vùng đồng bằng Bắc bộ qua nhiều thế hệ.
Nét cổ kính của kiến trúc xưa hòa cùng không gian làng quê thanh bình đã khiến chùa Nghi Khê trở thành điểm dừng chân, vãn cảnh được nhiều du khách tìm đến.
Đại đức Thích Thanh Hải cho biết: “Nhà chùa luôn trăn trở trong việc gìn giữ các giá trị lịch sử, văn hóa gắn liền với di tích nên đã dày công sưu tầm đồ đá, đồ gốm cổ để tạo nên nét đẹp riêng có cho chùa”.
Theo ông Đào Văn Đoàn, Bí thư Chi bộ, Trưởng thôn Nghi Khê, chùa Phúc Diên không chỉ là nơi thờ tự, sinh hoạt tín ngưỡng của nhân dân mà còn là biểu tượng lịch sử, văn hóa của địa phương. Trong các giai đoạn cách mạng, di tích còn gắn với nhiều hoạt động của nhân dân trong đấu tranh bảo vệ quê hương. Chính vì vậy, người dân luôn có ý thức gìn giữ, bảo vệ và phát huy giá trị của ngôi chùa.