Dấu chân của hòa bình và hợp tác

Chuyến đi kéo dài qua nhiều châu lục ấy không chỉ mở ra con đường giải phóng dân tộc cho Việt Nam mà còn tạo nên một hành trình kết nối đặc biệt giữa Việt Nam với thế giới. Hơn một thế kỷ sau, những dấu chân năm ấy vẫn hiện diện trong ký ức của bạn bè quốc tế, trong các địa danh mang tên Hồ Chí Minh, trong những câu chuyện được lưu truyền qua nhiều thế hệ và trong những giá trị về hòa bình, độc lập, hữu nghị và hợp tác mà Việt Nam tiếp tục theo đuổi.

Những dấu chân làm nên lịch sử

Giữa thành phố Lanester ở miền Tây nước Pháp, Đại lộ Hồ Chí Minh từ lâu đã trở thành địa chỉ quen thuộc của người dân địa phương và cộng đồng người Việt. Với nhiều kiều bào, đó không chỉ là một địa danh mà còn là điểm kết nối với lịch sử và cội nguồn dân tộc. Thế hệ trẻ gốc Việt sinh ra tại Pháp tìm thấy ở đó một phần ký ức về quê hương, trong khi nhiều người dân sở tại coi sự hiện diện của tên tuổi Hồ Chí Minh là một phần lịch sử địa phương.

Chị Hiền Rogues chia sẻ lần đầu nhìn thấy dòng chữ “Avenue Ho Chi Minh”, chị có cảm giác như tìm lại một phần quê hương giữa đất Pháp. Với em Alice Kernen mang hai dòng máu Việt - Pháp, đại lộ này giúp thế hệ trẻ gốc Việt hiểu hơn về lịch sử và văn hóa dân tộc. Bác sĩ Gildas Tréguier, Tổng thư ký Liên đoàn Y tế Pháp - Việt, coi đây là minh chứng cho dấu ấn sâu đậm của Việt Nam trong đời sống địa phương, trong khi bà Martine Panitier và nhà nghiên cứu Trần Thu Dung cho rằng đó là biểu tượng của tình hữu nghị, hòa bình và khát vọng độc lập mà Chủ tịch Hồ Chí Minh để lại.

Sự hiện diện bền bỉ ấy không phải là ngẫu nhiên. Chính trên đất Pháp, Nguyễn Ái Quốc đã tìm thấy ánh sáng cho con đường giải phóng dân tộc khi tiếp cận Luận cương của lãnh tụ V.I. Lenin về vấn đề dân tộc và thuộc địa. Tại Đại hội Đảng Xã hội Pháp ở Tours năm 1920, Người tham gia sáng lập Đảng Cộng sản Pháp và trở thành người cộng sản Việt Nam đầu tiên. Những năm tháng ấy đánh dấu bước chuyển có ý nghĩa quyết định trong hành trình tìm đường cứu nước của Người.

Nếu nước Pháp là nơi Người tìm thấy con đường cách mạng, thì Liên Xô là nơi niềm tin ấy tiếp tục được củng cố. Tại quê hương của Cách mạng Tháng Mười, Người tham dự nhiều hội nghị quốc tế quan trọng, trong đó có Đại hội lần thứ V Quốc tế Cộng sản năm 1924. Những hoạt động này không chỉ giúp Người hoàn thiện nhận thức lý luận mà còn góp phần đặt nền móng cho tình đoàn kết quốc tế giữa nhân dân Việt Nam với các dân tộc tiến bộ trên thế giới.

Giáo sư Shimizu Masaaki thuộc Đại học Osaka (Nhật Bản) nhận định điều đặc biệt ở Chủ tịch Hồ Chí Minh là Người không tiếp cận thế giới như một người đến từ một quốc gia thuộc địa, mà thông qua những trải nghiệm thực tiễn xuyên quốc gia. Việc trực tiếp quan sát các xã hội phương Tây, các vùng thuộc địa và phong trào công nhân quốc tế đã giúp Người hình thành một tầm nhìn mang tính toàn cầu, điều hiếm thấy ở châu Á đầu thế kỷ XX. Theo ông, ý nghĩa sâu xa của hành trình năm 1911 nằm ở nhận thức rằng quá trình hiện đại hóa và giải phóng dân tộc luôn gắn liền với việc học hỏi thế giới thông qua trải nghiệm thực tế và đối thoại quốc tế.

Ý nghĩa đó đang được minh chứng tại mỗi mảnh đất in dấu chân Chủ tịch Hồ Chí Minh trong hành trình tìm đường cứu nước. Hơn một thế kỷ sau ngày người thanh niên Nguyễn Tất Thành đặt chân tới thành phố cảng Port Said của Ai Cập, nhiều học giả vẫn nhắc tới chuyến dừng chân ấy như một cột mốc quan trọng trong quá trình hình thành tư tưởng của Người.

Theo Tổng Bí thư Đảng Cộng sản Ai Cập Salah Adly Abdelhafiz, chính những trải nghiệm tại Port Said và nhiều nơi khác trên thế giới đã giúp Nguyễn Ái Quốc nhận thức sâu sắc rằng tình cảnh áp bức thuộc địa không chỉ diễn ra ở Việt Nam mà là thực trạng chung của nhiều dân tộc, từ đó hình thành tư duy quốc tế về cuộc đấu tranh giải phóng dân tộc và tinh thần đoàn kết giữa các dân tộc bị áp bức.

Trong hành trình tìm đường cứu nước, Trung Quốc là nơi những nhận thức cách mạng được chuyển hóa thành hành động cụ thể. Tại Quảng Châu, tháng 6/1925, Người sáng lập Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên, tổ chức tiền thân của Đảng Cộng sản Việt Nam. Tại Hương Cảng (Hong Kong) mùa Xuân năm 1930, Người chủ trì Hội nghị hợp nhất các tổ chức cộng sản, thành lập Đảng Cộng sản Việt Nam. Theo chuyên gia lịch sử Tạ Siêu Đức, những dấu chân của Chủ tịch Hồ Chí Minh trên đất Trung Quốc là minh chứng sinh động cho tinh thần kiên trì, ý chí vượt khó và tầm nhìn chiến lược của Người trong hành trình tìm đường cứu nước.

Di sản của hòa bình

Điều đáng chú ý là sau hơn một thế kỷ, giá trị của hành trình tìm đường cứu nước không chỉ được lưu giữ trong các di tích hay địa danh lịch sử. Những giá trị mà Chủ tịch Hồ Chí Minh theo đuổi - độc lập dân tộc, hòa bình, hữu nghị, hợp tác và đoàn kết quốc tế - vẫn tiếp tục được bạn bè quốc tế nhắc đến như những thông điệp có ý nghĩa đối với thế giới đương đại.

Tổng Lãnh sự Việt Nam tại Hong Kong và Macau (Trung Quốc) Lê Đức Hạnh gọi đó là một dạng “di sản mềm” đặc biệt. Đây không chỉ là ký ức lịch sử mà còn là nguồn lực tinh thần tiếp tục kết nối các thế hệ người Việt với cội nguồn, đồng thời góp phần tăng cường sự hiểu biết và gắn kết giữa Việt Nam với nhân dân các nước.

Nhà nghiên cứu chính trị Joe Pateman thuộc Đại học York (Canada) cũng cho rằng di sản về đoàn kết, hữu nghị và hợp tác quốc tế mà Chủ tịch Hồ Chí Minh để lại vẫn giữ nguyên giá trị tham chiếu trong bối cảnh thế giới đang đối mặt với nhiều biến động. Những thông điệp về hòa bình, độc lập dân tộc, đối thoại và hợp tác cùng phát triển vẫn có khả năng hóa giải các thách thức của thời đại ngày nay. Hành trình của Người còn là nguồn cảm hứng vô tận cho các phong trào cách mạng trên thế giới, như cách mà Phó Chủ tịch Đảng Xã hội Chủ nghĩa Thống nhất Venezuela (PSUV), ông Jesús Faria gọi Người là “biểu tượng bất tử của phong trào giải phóng dân tộc thế kỷ XX”.

Ngày nay, tại Nga, những quảng trường, tượng đài và địa danh mang tên Hồ Chí Minh ở thành phố St. Petersburg (trước đây là Petrograd) hay Vladvostok, cũng là những điểm dừng chân của Chủ tịch Hồ Chí Minh trong giai đoạn 1923 - 1934, vẫn là minh chứng sinh động cho mối quan hệ hữu nghị giữa hai dân tộc. Theo các nhà nghiên cứu và những người bạn Nga của Việt Nam, hình ảnh Chủ tịch Hồ Chí Minh không chỉ gắn với lịch sử mà còn là biểu tượng của tình hữu nghị, sự thủy chung và khát vọng hòa bình. Như lời Thống đốc St. Petersburg Aleksandr Beglov, quan hệ hữu nghị do Chủ tịch Hồ Chí Minh đặt nền móng năm xưa đang tiếp tục đơm hoa kết trái qua hợp tác toàn diện trong thời đại mới.

Tại Algeria, tên tuổi Chủ tịch Hồ Chí Minh vẫn được nhắc đến với sự kính trọng đặc biệt. Đối với nhiều thế hệ người Algeria, Hồ Chủ tịch không chỉ là lãnh tụ của nhân dân Việt Nam mà còn là biểu tượng của cuộc đấu tranh chống chủ nghĩa thực dân. Những đại lộ mang tên Hồ Chí Minh ở Algiers hay Oran, cùng các công trình tưởng niệm được xây dựng trong những năm gần đây, là minh chứng cho sự trân trọng mà nhân dân Algeria dành cho Người.

Tròn 115 năm sau ngày người thanh niên Nguyễn Tất Thành rời Bến Nhà Rồng, từ những địa danh lưu dấu chân Người tại Pháp, Nga, Anh, Trung Quốc, Thái Lan, Ai Cập, Mỹ... những giá trị mà Người theo đuổi vẫn tiếp tục được lan tỏa. Từ khát vọng giành độc lập dân tộc năm 1911 đến khát vọng phát triển đất nước hùng cường và hội nhập sâu rộng trong thế kỷ XXI là một mạch chảy xuyên suốt. Trong một thế giới nhiều biến động, Việt Nam tiếp tục kiên trì đường lối đối ngoại độc lập, tự chủ, đa phương hóa, đa dạng hóa quan hệ quốc tế; chủ động tham gia và đóng góp vào các cơ chế khu vực và toàn cầu; thúc đẩy đối thoại, hợp tác và lòng tin giữa các quốc gia.

Nhìn lại 115 năm trước, hành trình bắt đầu từ Bến Nhà Rồng không chỉ là một dấu mốc lịch sử của dân tộc Việt Nam. Đó còn là câu chuyện về sự kết nối giữa Việt Nam và thế giới, được gieo mầm bằng khát vọng độc lập, tự do và đang được vun đắp bằng khát vọng phát triển, hội nhập và đóng góp cho hòa bình, ổn định của khu vực và thế giới. Đó cũng chính là cách thế hệ hôm nay tiếp nối hành trình mà Chủ tịch Hồ Chí Minh đã khởi đầu cách đây 115 năm.