Cảnh giác mắc bẫy khi làm thủ tục đất đai

Những cái bẫy từ tâm lý ''có người quen''

Chỉ trong vòng chưa đầy một tháng, Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an thành phố Hải Phòng đã khởi tố, bắt tạm giam 2 trường hợp từng là cán bộ công tác trong lĩnh vực quản lý đất đai về hành vi lừa đảo chiếm đoạt tài sản.

Giữa tháng 5 vừa qua, Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an thành phố Hải Phòng khởi tố, bắt tạm giam Phạm Công Sơn Bách, nguyên cán bộ Ban Giải phóng mặt bằng thuộc UBND thành phố Hải Dương (cũ) về hành vi lừa đảo chiếm đoạt tài sản.

Theo kết quả điều tra ban đầu, mặc dù không có chức năng, nhiệm vụ thực hiện thủ tục chuyển đổi mục đích sử dụng đất, Bách vẫn đưa ra thông tin gian dối, có thể giúp người dân chuyển đổi đất nuôi trồng thủy sản sang đất ở với chi phí 180 triệu đồng. Tuy nhiên, sau khi nhận tiền, Bách không thực hiện bất kỳ thủ tục pháp lý nào mà sử dụng toàn bộ số tiền vào mục đích cá nhân.

Trước đó, đầu tháng 5/2026, nguyên cán bộ địa chính xã Lương Điền (cũ) Vũ Bá Đoạt cũng bị khởi tố, bắt tạm giam về hành vi lừa đảo chiếm đoạt tài sản. Cụ thể, theo tài liệu điều tra của cơ quan Công an thành phố, dù biết rõ thửa đất chưa đủ điều kiện cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, Đoạt vẫn nhận trước 250 triệu đồng trong tổng số 500 triệu đồng thỏa thuận để ''lo thủ tục'', cam kết sau vài tháng sẽ có kết quả nhằm lừa đảo chiếm đoạt tài sản của bị hại.

2 vụ án, 2 hoàn cảnh khác nhau, nhưng lại có chung một điểm đáng chú ý là người dân đều mong muốn giải quyết những vướng mắc liên quan đến đất đai mà tại thời điểm đó chưa đáp ứng đầy đủ điều kiện pháp lý. Và thay vì tìm đến cơ quan chức năng để được hướng dẫn, họ lại lựa chọn gửi gắm niềm tin vào những người được cho là ''có quan hệ'', ''làm trong ngành''.

Thực tế, thủ tục về đất đai luôn là lĩnh vực được người dân đặc biệt quan tâm nhưng cũng phức tạp bởi những thay đổi của pháp luật và các thủ tục liên quan. Do đó, không ít người phát sinh tâm lý tìm đến những ''đầu mối'' tự xưng có quan hệ ''trong ngành'' để làm nhanh hơn, thuận lợi hơn. Ông Nguyễn Văn Hồng, người dân ở phường Hưng Đạo chia sẻ: Qua những vụ việc vừa qua, tôi thấy điều quan trọng nhất vẫn là phải tìm hiểu kỹ, làm đúng quy trình pháp luật đất đai.

Làm gì để phòng chống lừa đảo?

Trong bối cảnh Hải Phòng đang phát triển mạnh mẽ, nhu cầu chuyển mục đích sử dụng đất, cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất của người dân ngày càng tăng. Tuy nhiên, cùng với nhu cầu chính đáng ấy là không ít kỳ vọng vượt ra ngoài khuôn khổ pháp luật.

Theo quy định của Luật Đất đai hiện hành, việc chuyển mục đích sử dụng đất phải căn cứ vào quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất đã được phê duyệt, nhu cầu sử dụng đất thực tế và các điều kiện cụ thể của từng trường hợp. Không phải mọi thửa đất nông nghiệp đều được chuyển mục đích sang đất ở. Cũng không phải mọi trường hợp sử dụng đất đều đủ điều kiện để được cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất.

Trao đổi về các thủ tục đất đai, theo Phó Trưởng Phòng Kinh tế, Hạ tầng và Đô thị phường Kiến An Phạm Văn Tuấn, pháp luật đất đai quy định rất rõ điều kiện thực hiện từng thủ tục, nhất là đối với trường hợp chuyển mục đích sử dụng đất. Nếu hồ sơ đủ điều kiện thì cơ quan Nhà nước có trách nhiệm giải quyết theo đúng thời hạn. Nếu chưa đủ điều kiện, cơ quan chuyên môn sẽ hướng dẫn khắc phục hoặc trả lời bằng văn bản. Do đó, người dân cần tuân thủ đúng quy định pháp luật thay vì tìm đến các ''mối quan hệ'' để hợp thức hóa ''sổ đỏ'' sai quy định.

Đó cũng là lý do nhiều vụ việc lừa đảo trong lĩnh vực đất đai thường bắt đầu từ chính mong muốn được giải quyết nhanh hơn, thuận lợi hơn hoặc ''gỡ'' những hồ sơ vốn chưa đủ điều kiện. Luật sư Nguyễn Thị Thùy, Phó Chủ nhiệm Đoàn Luật sư thành phố nhận định: Việc xử lý nghiêm các cán bộ vi phạm không chỉ nhằm răn đe hành vi sai phạm mà còn gửi đi thông điệp mạnh mẽ về việc kiểm soát quyền lực trong quá trình thực thi công vụ.

Tuy nhiên, với người dân, cần từ bỏ thói quen giải quyết công việc bằng các mối quan hệ cá nhân; chủ động tìm hiểu quy định pháp luật; thực hiện thủ tục thông qua bộ phận "một cửa", cổng dịch vụ công hoặc cơ quan chuyên môn; tuyệt đối không giao tiền cho cá nhân trên cơ sở những lời hứa hẹn, tiềm ẩn nguy cơ "tiền mất tật mang".

Đất đai là lĩnh vực nhạy cảm, liên quan trực tiếp đến quyền lợi của người dân. Hải Phòng đang hướng tới mục tiêu xây dựng chính quyền kiến tạo, liêm chính, phục vụ, xây dựng nền hành chính, lấy sự hài lòng của người dân làm thước đo. Do đó, bên cạnh quyết tâm của các cơ quan chức năng trong phòng ngừa, phát hiện và xử lý nghiêm sai phạm, rất cần sự đồng hành của người dân bằng việc tuân thủ pháp luật, nói không với những ''đường vòng'' và mạnh dạn tố giác các hành vi tiêu cực.

Chính quyền cấp xã cần đẩy mạnh công tác truyền thông pháp luật, công khai minh bạch các thủ tục pháp luật đất đai, thành lập tổ hỗ trợ thủ tục pháp lý với người dân... Nếu thực hiện tốt các giải pháp này, những hành vi lừa đảo chiếm đoạt tài sản như 2 vụ án nêu trên sẽ được giảm thiểu.

TUỆ MINH