Từ Hải Phòng đến khát vọng tăng trưởng 2 con số của Việt Nam. Bài 2: Hạ tầng hiện đại mở cánh cửa ra thế giới
Cảng biển nước sâu, sân bay mở đường ra thế giới, cao tốc và các trục giao thông rút ngắn khoảng cách vùng, khu công nghiệp, khu kinh tế tạo mặt bằng cho sản xuất quy mô lớn.
Cảng biển, sân bay mở cửa ra thế giới
Hải Phòng không phải địa phương duy nhất có lợi thế biển, cũng không phải nơi duy nhất phát triển công nghiệp nhưng trong hơn 1 thập kỷ qua, Hải Phòng nổi lên như một trong những cực tăng trưởng năng động nhất cả nước nhờ biến lợi thế địa lý thành lợi thế hạ tầng, rồi từ hạ tầng chuyển hóa thành năng lực sản xuất, xuất khẩu và thu hút đầu tư.
Năm 2025, sau hợp nhất với Hải Dương, GRDP của thành phố tăng 11,81%, đứng đầu các thành phố trực thuộc Trung ương và là năm thứ 11 liên tiếp thành phố duy trì tăng trưởng hai con số. Quy mô GRDP tăng mạnh từng năm. Năm 2025 đạt 734.420 tỷ đồng, tương đương khoảng 29,3 tỷ USD, gấp gần 2,7 lần so với năm 2020, gấp gần 5,6 lần so với năm 2015.
Tổng thu ngân sách nhà nước trên địa bàn năm 2025 đạt 197.810 tỷ đồng, gấp 2,35 lần so với năm 2020, khoảng 3,4 lần so với năm 2015. Những con số này cho thấy Hải Phòng không chỉ tăng nhanh trong ngắn hạn, mà đã hình thành một nền tảng tăng trưởng có “sức kéo” dài hạn.
Thành phố đã tạo ra một cấu trúc phát triển rất rõ, lấy cảng biển và logistics làm cửa ngõ, lấy giao thông liên vùng làm hành lang kết nối, lấy khu công nghiệp và khu kinh tế làm không gian sản xuất, lấy cải cách điều hành làm “hạ tầng mềm” để thu hút doanh nghiệp. Trong cấu trúc đó, hạ tầng không còn là phần đi sau phục vụ tăng trưởng, mà trở thành điều kiện mở đường cho tăng trưởng.
Với Hải Phòng, cảng biển là lợi thế, nhưng lợi thế ấy chỉ thật sự trở thành động lực tăng trưởng khi thành phố có cảng nước sâu, đủ năng lực đón tàu lớn và kết nối trực tiếp với các tuyến hàng hải quốc tế. Trước đây, một phần hàng hóa xuất nhập khẩu của miền Bắc phải trung chuyển qua các cảng trong khu vực, làm tăng chi phí logistics, kéo dài thời gian vận chuyển và giảm sức cạnh tranh của hàng hóa đi/đến từ Hải Phòng.
Sự hình thành và mở rộng của Cảng cửa ngõ quốc tế Hải Phòng góp phần nâng tầm vị thế cảng biển của thành phố Cảng. Việc hình thành hệ thống cầu, đường kết nối Tân Vũ - Lạch Huyện và đưa vào khai thác 2 bến cảng nước sâu đầu tiên năm 2018, mở tuyến tàu mẹ đi thẳng quốc tế từ năm 2019 và tiếp tục bổ sung các bến 3, 4, 5, 6, 7, 8 các năm sau đó đã làm thay đổi toàn diện năng lực cảng biển của Hải Phòng.
Khu bến này có khả năng tiếp nhận tàu trọng tải lớn từ 100.000 - 165.000 DWT, thậm chí tới 200.000 DWT giảm tải, đủ khả năng khai thác các tuyến tàu mẹ đi thẳng châu Âu, châu Mỹ mà không phải trung chuyển qua nước thứ ba.
Hệ thống cảng Lạch Huyện không chỉ giúp thành phố tiếp nhận tàu trọng tải lớn, giảm chi phí logistics, mở rộng xuất nhập khẩu mà còn tạo nền tảng thu hút FDI, phát triển công nghiệp chế biến, chế tạo, logistics và mở rộng không gian kinh tế ra phía biển.
Với vị trí cửa ngõ ra biển của miền Bắc, cảng Hải Phòng giữ vai trò “đầu ra” cho hàng hóa từ Hà Nội, Hưng Yên, Bắc Ninh, Thái Nguyên, Quảng Ninh và nhiều địa phương vùng đồng bằng sông Hồng. Vai trò trung tâm logistics của thành phố ngày càng được khẳng định qua tốc độ tăng trưởng mạnh của sản lượng hàng hóa thông qua cảng biển.
Giai đoạn 2016 - 2020, sản lượng hàng hóa qua cảng đạt khoảng 400 triệu tấn, tăng bình quân 15,9%/năm. Giai đoạn 2021 - 2025, con số này tăng lên 891,3 triệu tấn, gấp hơn 2,2 lần giai đoạn trước. 4 tháng đầu năm 2026, sản lượng hàng hóa qua cảng đạt gần 59 triệu tấn, tăng 11,6% so với cùng kỳ. Thành phố hoàn thành và đưa vào khai thác đồng bộ các bến số 1 đến số 8, tiếp tục nâng cao năng lực tiếp nhận hàng hóa và kết nối chuỗi cung ứng khu vực phía Bắc.
Tháng 7/2025, Chính phủ chấp thuận chủ trương đầu tư dự án xây dựng các bến cảng số 9, 10, 11 và 12 tại khu bến Lạch Huyện. Dự án góp phần hình thành hệ thống cảng biển hiện đại, có khả năng tiếp nhận tàu container cỡ lớn từ 12.000 - 18.000 TEU. Dự án được thực hiện theo lộ trình phân kỳ: giai đoạn 2026 - 2030 xây dựng các bến số 9, 10; giai đoạn 2031 - 2035 xây dựng các bến số 11, 12.
Góp phần vào tăng trưởng của Hải Phòng không thể không nói đến vai trò của cảng hàng không quốc tế Cát Bi. Đóng góp đầu tiên của Cát Bi là rút ngắn khoảng cách kinh tế. Với một trung tâm công nghiệp - logistics đang thu hút mạnh FDI như Hải Phòng, nhà đầu tư, chuyên gia, kỹ sư, khách hàng và đối tác cần di chuyển nhanh.
Thứ hai, thúc đẩy du lịch và dịch vụ, qua đó bổ sung thêm động lực tăng trưởng ngoài công nghiệp. Hải Phòng có Cát Bà, Đồ Sơn, trung tâm đô thị ven biển, du lịch nghỉ dưỡng và khả năng kết nối với Quảng Ninh, Bắc Ninh, Hà Nội.
Thứ ba, bổ sung năng lực logistics hàng không cho hệ thống cảng biển khi mỗi năm, Cát Bi đón hàng triệu lượt khách và hàng chục nghìn tấn hàng hóa. Với vai trò ngày càng quan trọng, năm 2025, Hải Phòng khởi công nhà ga hành khách T2, nhằm nâng cao năng lực khai thác, đáp ứng nhu cầu tăng trưởng hành khách và hàng hóa trong giai đoạn mới.
Đường bộ là “mạch máu” lưu thông liên vùng
Hệ thống giao thông đường bộ, gồm cao tốc Hà Nội - Hải Phòng, Hải Phòng - Hạ Long - Móng Cái, quốc lộ 5, quốc lộ 10, đường sắt Hà Nội - Hải Phòng… đóng vai trò như “mạch máu” kết nối Hải Phòng với các trung tâm kinh tế lớn trong cả nước, tạo nền tảng quan trọng để thành phố bứt phá mạnh mẽ trong những năm gần đây.
Việc hình thành các tuyến cao tốc, quốc lộ huyết mạch, cùng các trục vành đai, cầu vượt sông và đường ven biển đã rút ngắn đáng kể thời gian di chuyển, giảm chi phí logistics và tăng khả năng kết nối liên vùng. Hệ thống cầu, đường Tân Vũ - Lạch Huyện kết nối trực tiếp đất liền với khu cảng nước sâu Lạch Huyện giúp giảm đáng kể thời gian vận chuyển hàng hóa ra cảng.
Hạ tầng đồng bộ, Hải Phòng không còn phát triển chủ yếu dựa vào lợi thế cảng biển truyền thống mà từng bước trở thành đầu mối giao thương quan trọng của vùng duyên hải Bắc Bộ và cửa ngõ xuất nhập khẩu của miền Bắc.
Hàng hóa từ các địa phương như Hà Nội, Hưng Yên, Bắc Ninh, Quảng Ninh; các tỉnh trung du, miền núi phía Bắc có thể kết nối nhanh chóng tới hệ thống cảng biển và khu logistics của Hải Phòng, qua đó nâng cao năng lực trung chuyển hàng hóa. Nhiều nhà đầu tư lựa chọn Hải Phòng không chỉ vì lợi thế cảng biển mà còn bởi khả năng kết nối thuận tiện giữa đường bộ, đường biển, đường sắt và hàng không.
Cao tốc làm thay đổi tư duy quy hoạch công nghiệp. Thay vì mọi nhà máy phải nằm sát cảng, các khu công nghiệp có thể phân bố rộng hơn theo hành lang giao thông. Nhà máy đặt ở Hưng Yên, Bắc Ninh, Quảng Ninh, Thái Nguyên… vẫn có thể sử dụng cảng Hải Phòng như cửa ngõ xuất nhập khẩu. Hải Phòng cũng hưởng lợi khi dòng hàng từ các địa phương trong vùng đổ về, làm tăng sản lượng logistics, dịch vụ kho bãi, vận tải, bảo hiểm, tài chính và các dịch vụ hỗ trợ.
Tới đây, đường tốc độ cao kết nối Đông - Tây thành phố, cao tốc Ninh Bình - Hải Phòng, đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng… hoàn thành sẽ tiếp tục mở rộng không gian phát triển của thành phố về phía nam, phía tây và các vùng lân cận. Với lượng hàng hóa qua cảng Hải Phòng mỗi năm rất lớn, hệ thống cao tốc, quốc lộ và các trục logistics liên vùng ngày càng khẳng định vai trò đặc biệt quan trọng đối với tăng trưởng kinh tế của thành phố.
Đồng chí Lê Anh Quân, Ủy viên Ban Thường vụ Thành ủy, Phó Chủ tịch Thường trực UBND thành phố cho biết có thể hình dung cơ chế tăng trưởng của Hải Phòng, đặc biệt là vai trò của hạ tầng được thể hiện qua 3 yếu tố.
Thứ nhất là giảm chi phí. Cảng nước sâu giúp giảm chi phí trung chuyển, cao tốc giúp giảm chi phí vận tải nội địa, khu công nghiệp đồng bộ giúp giảm chi phí đầu tư ban đầu cho doanh nghiệp. Khi chi phí giảm, doanh nghiệp có thêm dư địa cạnh tranh về giá, mở rộng sản xuất và tăng xuất khẩu.
Thứ hai là rút ngắn thời gian. Trong nền kinh tế hiện đại, tốc độ giao hàng, tốc độ làm thủ tục, tốc độ kết nối nhà máy - cảng - thị trường quyết định sức cạnh tranh. Hạ tầng tốt giúp doanh nghiệp chủ động hơn với đơn hàng, nhất là trong các ngành có chuỗi cung ứng toàn cầu và yêu cầu giao hàng nghiêm ngặt.
Thứ ba là mở rộng quy mô. Khi cảng có thể đón tàu lớn hơn, khu công nghiệp có thêm diện tích, cao tốc mở thêm hướng kết nối, thành phố có thể tiếp nhận các dự án quy mô lớn hơn. Điều này tạo ra hiệu ứng cộng hưởng, sản lượng cảng tăng, xuất khẩu tăng, FDI tăng, thu ngân sách tăng, việc làm tăng và dịch vụ đô thị phát triển.
-----------