Để những 'đứa con tinh thần' của các nghệ nhân vươn xa
Nghệ nhân ưu tú, nghệ nhân nhân dân ở Hải Phòng đều là những người đam mê, tâm huyết với lĩnh vực của mình. Nhưng để tác phẩm của họ vươn xa vẫn còn nhiều băn khoăn, trăn trở.
Đam mê sáng tạo nghệ thuật
Theo Hiệp hội làng nghề Hải Phòng, để sáng tạo ra các tác phẩm thủ công mỹ nghệ, vai trò của các nghệ nhân khá lớn. Đặc biệt, các nghệ nhân ưu tú, nghệ nhân nhân dân còn có nhiều sáng tạo nghệ thuật độc đáo.
Tại Hải Phòng, từ năm 2015 đến nay mới có 2 đợt phong tặng danh hiệu nghệ nhân nhân dân và nghệ nhân ưu tú. Toàn thành phố hiện có 14 nghệ nhân ưu tú, 1 nghệ nhân nhân dân vừa được phong tặng năm 2025.
Tại xưởng gốm của Nghệ nhân Nhân dân Phạm Văn Tuyên ở xã Kiến Hải, nhiều tác phẩm gốm phù điêu cuốn hút những người dân thành phố có thú chơi đồ gốm. Gốm phù điêu là nghệ thuật đắp nổi khối và tạo hình điêu khắc, từ đất được đắp vẽ thông qua lửa kết tinh thành hình khối nghệ thuật.
Với nghệ thuật này, Nghệ nhân Nhân dân Phạm Văn Tuyên đã sáng tạo các tác phẩm gốm phù điêu đặc sắc khắc họa chân dung, trong đó độc đáo nhất là chân dung Chủ tịch Hồ Chí Minh, Đại tướng Võ Nguyên Giáp. Nghệ nhân còn sáng tạo bộ sưu tập ấm chén 12 con giáp hoàn toàn theo nghệ thuật của gốm phù điêu.
Nghệ nhân Nhân dân Phạm Văn Tuyên cho biết, quá trình sáng tạo các tác phẩm gốm phù điêu đòi hỏi kỹ năng và bí quyết riêng trong việc điều chế đất sét, kiểm soát men chảy, nung ở nhiệt độ cao dựa trên nguyên tắc vật lý và hóa học từ khi còn là viên đất vô tri đến lúc qua lửa ra lò…
Nghệ nhân Ưu tú Dương Văn Tiến ở xã Vĩnh Bảo được nhiều người biết đến bởi tài năng đắp vẽ các công trình kiến trúc cổ. Ông sinh ra trong gia đình truyền thống, bố và các anh em đều có tài đắp vẽ các công trình nên khi trưởng thành ông cũng có duyên theo nghề truyền thống của cha ông để lại.
Ông cho biết, sáng tạo các tác phẩm đắp vẽ dựa trên kiến trúc cổ xưa đòi hỏi nghệ nhân phải có tâm huyết, đam mê và sự tỉ mỉ, khéo léo trong từng đường nét. Như vậy, khi xem các tác phẩm đắp vẽ của ông, người dân có thể đoán biết được tác phẩm thể hiện kiến trúc của thời đại nào…
Theo Chủ tịch Hiệp hội làng nghề Hải Phòng Nguyễn An Hưng, các nghệ nhân nhân dân và ưu tú trên địa bàn thành phố luôn không ngừng sáng tạo để có những tác phẩm nghệ thuật độc đáo. Một số tác phẩm nghệ thuật của các nghệ nhân như: Đặng Trần Hiền, Phạm Văn Tuyên, Đoàn Thị Nga… thường xuyên được dự các triển lãm, hội chợ. Đặc biệt, một số tác phẩm dự các cuộc thi về nghệ thuật đoạt giải cao như chân dung lãnh tụ Hồ Chí Minh của nghệ nhân Phạm Văn Tuyên; công trình đắp vẽ tu bổ đền thờ nữ tướng Lê Chân, trạng Trình Nguyễn Bỉnh Khiêm của nghệ nhân Dương Văn Tiến…
Khuyến khích, hỗ trợ kịp thời
Các nghệ nhân ưu tú và nghệ nhân nhân dân không chỉ có những tác phẩm nghệ thuật gửi gắm đam mê, tài năng sáng tạo mà còn có nhiều công trình sản xuất phục vụ thị trường tiêu dùng đồ thủ công mỹ nghệ.
Tuy nhiên, theo phản ánh của các nghệ nhân, những năm qua, họ vẫn chưa yên tâm sản xuất các sản phẩm phục vụ thị trường bởi những khó khăn như thiếu cơ sở vật chất làm nhà xưởng, khu sáng tác...
Nghệ nhân Dương Minh Đức ở xã Vĩnh Hải cho biết, ông làm nghề đắp vẽ ở làng nghề Đồng Minh nhiều năm qua nhưng cơ sở vật chất chủ yếu tận dụng không gian của gia đình.
Một số nghệ nhân có những tác phẩm nghệ thuật mong muốn được trưng bày nhưng không có cửa hàng hay trung tâm giới thiệu sản phẩm…
Các sản phẩm sản xuất đại trà của các nghệ nhân ưu tú, nghệ nhân nhân dân trên địa bàn thành phố đang gặp phải sự cạnh tranh lớn với các sản phẩm thủ công mỹ nghệ của các nghệ nhân tỉnh, thành phố bạn trong khi điều kiện lưu thông sản phẩm tại thành phố khó khăn khiến nghệ nhân khó phát triển kinh tế, nâng cao thu nhập…
Nghệ nhân Ưu tú Đặng Thành Long ở phường Lê Thanh Nghị mong muốn thời gian tới, thành phố sẽ có cơ chế, chính sách hỗ trợ, tạo điều kiện về mặt bằng sản xuất để nghệ nhân có cơ sở ổn định chuyên tâm sáng tạo và sản xuất các sản phẩm.
Để các sản phẩm của nghệ nhân được nhiều người biết đến hơn, Hiệp hội làng nghề Hải Phòng, Hội Nghệ nhân thợ giỏi là cầu nối giúp các nghệ nhân học hỏi, chia sẻ kinh nghiệm; hỗ trợ nghệ nhân liên kết tiêu thụ sản phẩm…
Cùng với đó, chính quyền địa phương phối hợp với các tổ chức xã hội, nghề nghiệp giúp các nghệ nhân tuyên truyền, quảng bá các sản phẩm đặc sắc. Tăng cường hướng nghiệp để thế hệ trẻ yêu thích và học nghề thủ công, từ đó các nghệ nhân có cơ hội truyền lửa nghề cho thế hệ sau…
Hiệp hội Du lịch Hải Phòng và các công ty lữ hành trong quá trình khảo sát, tổ chức các tour du lịch nên có các tour du khảo đồng quê gắn với tham quan làng nghề, nghệ nhân và các sản phẩm đặc sắc của các nghệ nhân ưu tú, nghệ nhân nhân dân trên địa bàn thành phố...