Đến chùa Vẽ lắng nghe tiếng vọng hào hùng của lịch sử

Nơi đây lưu giữ những dấu ấn gắn với các chiến công chống ngoại xâm của dân tộc.

Nơi lưu dấu chiến lược Bạch Đằng

Cách trung tâm Hải Phòng không xa, chùa Vẽ tọa lạc tại phường Đông Hải trong quần thể di tích gồm: chùa Vẽ, phủ Thượng Đoạn và đền Phú Xá.

Nằm ở vị trí gần cửa Cấm, hướng ra vùng cửa biển, không xa là dòng Bạch Đằng lịch sử, ngôi chùa từ lâu trở thành một điểm đến quen thuộc của người dân đất Cảng.

Chùa Vẽ có tên chữ là Hoa Linh tự. Theo các tư liệu còn lưu giữ, đây là một trong những ngôi chùa cổ tiêu biểu của khu vực phía Đông thành phố. Trải qua nhiều lần trùng tu, tôn tạo, ngôi chùa vẫn bảo tồn được dáng vẻ uy nghiêm cùng nhiều giá trị kiến trúc, nghệ thuật đặc sắc. Năm 1994, chùa Vẽ được xếp hạng Di tích kiến trúc - nghệ thuật cấp quốc gia.

Theo truyền thuyết địa phương, từ thế kỷ thứ X, khu vực này từng gắn với quá trình chuẩn bị cho trận chiến Bạch Đằng năm 938 của Ngô Quyền. Đến thế kỷ XIII, nơi đây tiếp tục gắn với cuộc kháng chiến chống quân Nguyên Mông của nhà Trần. Chính những lớp trầm tích lịch sử ấy đã tạo nên nét riêng của chùa Vẽ.

Bước qua cổng tam quan, du khách như tách khỏi sự ồn ào của phố thị. Khuôn viên rộng rãi với cây xanh, hồ nước và các công trình kiến trúc được bố trí hài hòa tạo nên không gian thanh tịnh. Nơi đây từng gắn với những câu chuyện về các trận thủy chiến vang dội trong lịch sử dân tộc.

Nếu lịch sử là lớp trầm tích tạo nên chiều sâu cho chùa Vẽ thì câu chuyện về Hưng Đạo Vương Trần Quốc Tuấn lại chính là điểm nhấn khiến ngôi chùa trở thành một địa chỉ đặc biệt.

Trong tâm thức người dân Đoạn Xá, chùa Vẽ gắn liền với huyền thoại Trần Hưng Đạo chuẩn bị cho trận Bạch Đằng năm 1288. Tương truyền, trước khi bước vào trận quyết chiến chiến lược với quân Nguyên Mông, Hưng Đạo Vương đã chọn nơi đây làm điểm quan sát địa hình, vẽ bản đồ và xây dựng kế hoạch tác chiến.

Sau chiến thắng Bạch Đằng lịch sử, chùa được người dân trong vùng gọi là chùa Vẽ như để ghi nhớ về dấu ấn lịch sử của ngôi chùa cũng như chiến công của Trần Hưng Đạo.

Điều thú vị là câu chuyện truyền lại về việc Hưng Đạo Vương sử dụng bánh đa để truyền tải sơ đồ trận đánh. Theo truyền thuyết, những hạt vừng được rắc trên bánh đa tạo thành hình ảnh mô phỏng thế trận như một cách truyền tin bí mật và sáng tạo. Những chiếc bánh đa ấy vừa là tài liệu quân sự, vừa là lương thực cho binh sĩ.

Dù nhiều chi tiết trong câu chuyện mang màu sắc huyền thoại, nhưng qua nhiều thế hệ, ký ức về trận Bạch Đằng và tài thao lược của Trần Hưng Đạo vẫn được người dân nơi đây gìn giữ như một phần không thể thiếu trong lịch sử ngôi chùa.

Sau chiến thắng, tương truyền Hưng Đạo Vương đã hỗ trợ nhân dân địa phương tu sửa chùa và đặt tên chữ là Hoa Linh tự. Một tấm bia cổ còn ghi lại lời mô tả về vị thế đẹp của ngôi chùa với phía trước hướng ra biển lớn, phía sau tựa thành phố, bên tả có dòng Bạch Đằng, bên hữu có núi Voi như thế đất hội tụ linh khí.

Trong kháng chiến chống thực dân Pháp, nơi đây từng là địa điểm liên lạc bí mật của lực lượng cách mạng địa phương. Nhiều cán bộ đã từng trú ẩn, hội họp và cất giữ tài liệu tại chùa. Khi thực dân Pháp lùng sục, người dân đã bí mật di chuyển tượng Phật và các tài liệu quan trọng để bảo vệ di tích.

Dấu ấn kiến trúc nghệ thuật

Toàn bộ công trình được quy hoạch trên khuôn viên rộng hàng nghìn mét vuông. Điểm nổi bật là cổng tam quan hai tầng tám mái, các đầu đao cong mềm mại cùng hệ thống kiến trúc mang đậm phong cách chùa cổ Bắc Bộ. Chính điện gồm tiền đường và hậu cung rộng lớn, bên trong lưu giữ nhiều pho tượng Phật có niên đại từ thế kỷ XVIII - XIX.

Hệ thống tượng pháp của chùa được giới nghiên cứu đánh giá cao về giá trị nghệ thuật. Nhiều pho tượng được sơn son thếp vàng, tạo hình sinh động với kích thước gần bằng người thật.

Các bia đá, chuông đồng, hoành phi, câu đối và nhiều hiện vật quý phản ánh quá trình phát triển lâu dài của ngôi chùa. Công trình không chỉ có giá trị tâm linh mà còn thể hiện sự tiếp nối của đời sống Phật giáo tại địa phương.

Hằng năm, chùa Vẽ là nơi diễn ra nhiều hoạt động lễ hội thu hút đông đảo người dân và du khách. Vào các dịp lễ Phật, giỗ Đức Thánh Trần hay lễ hội đầu xuân, dòng người từ nhiều nơi tìm về dâng hương, cầu bình an và tìm hiểu lịch sử. Trong mâm lễ dâng Phật và Đức Thánh Trần thường không thể thiếu bánh đa nướng rắc vừng, món lễ vật gợi nhớ tới truyền thuyết về trận đồ Bạch Đằng năm xưa.

Ngày nay, giữa nhịp phát triển nhanh của đô thị Hải Phòng, chùa Vẽ vẫn giữ được vẻ trầm mặc vốn có. Tiếng chuông chùa ngân vang mỗi sớm chiều như nhắc nhớ về những trang sử hào hùng của dân tộc, về trí tuệ và ý chí quật cường của cha ông trong công cuộc bảo vệ đất nước.

LINH LINH