Hải Phòng chủ động kịch bản tiêu thoát nước đô thị mùa mưa bão

Chuyển từ “xử lý sau ngập” sang “chủ động phòng ngừa ngập”

Theo dự báo của cơ quan khí tượng thủy văn, mùa mưa bão năm 2026 tiếp tục tiềm ẩn nhiều diễn biến phức tạp với nguy cơ xuất hiện các trận mưa lớn cường độ cao kết hợp triều cường. Đây là thách thức lớn đối với công tác tiêu thoát nước đô thị tại Hải Phòng, đặc biệt tại các khu vực thấp trũng và những tuyến phố trung tâm có mật độ xây dựng cao.

Theo đánh giá của Sở Xây dựng Hải Phòng, trên địa bàn thành phố hiện còn 16 điểm ngập úng thường xuyên khi xuất hiện các trận mưa trên 50 mm kết hợp triều cường. Một số khu vực có nguy cơ ngập cao gồm: Hùng Vương, Đình Đông, Trường Chinh, Lương Khánh Thiện, Trung Lực, Nguyễn Đồn, khu vực quảng trường biển Đồ Sơn và nhiều tuyến phố trung tâm khác.

Theo ông Phạm Quang Quỳnh, Chủ tịch Công ty TNHH một thành viên Thoát nước Hải Phòng, công ty đang trực tiếp quản lý, vận hành hàng trăm km tuyến cống các loại, hệ thống hồ điều hòa, mương tiêu, cửa xả, trạm bơm và nhiều công trình đầu mối quan trọng phục vụ tiêu thoát nước đô thị tại khu vực trung tâm thành phố.

Một trong những nội dung được đơn vị đặc biệt chú trọng hiện nay là chuyển dần từ tư duy “xử lý sau ngập” sang “chủ động phòng ngừa ngập”.

Theo đó, các xí nghiệp trực thuộc chủ động, tăng cường công tác kiểm tra hiện trường theo thời tiết thực tế, theo dõi dự báo khí tượng thủy văn để chủ động phương án vận hành các hồ điều hòa, trạm bơm, điều tiết mực nước hệ thống ngay từ đầu các đợt mưa.

Ngay từ đầu mùa mưa bão năm nay, công ty xây dựng phương án ứng phó chi tiết theo từng cấp độ mưa, từng khu vực trọng điểm và từng tình huống cụ thể theo đúng quy trình đã được xây dựng giữa Công ty với Cục Cấp thoát nước thành phố Kytakyushu - Nhật Bản. Các tuyến cống chính, ga thu nước, cửa xả, hồ điều hòa, trạm bơm đều được kiểm tra, nạo vét, duy tu bảo đảm vận hành tốt nhất trước mùa mưa.

Đối với các điểm có nguy cơ ngập úng, công ty lập danh sách theo dõi đặc biệt, bố trí lực lượng ứng trực, phương tiện cơ giới, máy bơm lưu động sẵn sàng xử lý ngay khi xuất hiện mưa lớn. Trong quá trình mưa xảy ra, công ty tổ chức trực ban 24/24 giờ, cập nhật liên tục diễn biến thời tiết để vận hành hệ thống theo thời gian thực.

Các hồ điều hòa được điều tiết hạ thấp mực nước trước mưa nhằm tăng dung tích chứa. Các trạm bơm được vận hành tối đa công suất khi cần thiết. Công nhân được bố trí tại các vị trí trọng yếu để mở ga thu, vớt rác, khơi thông dòng chảy ngay trong thời điểm mưa.

Đối với các trường hợp mưa cực đoan kết hợp triều cường, công ty sẽ triển khai bơm cưỡng bức, điều tiết liên hoàn giữa các lưu vực nhằm giảm nhanh mức độ ngập cục bộ.

Đẩy nhanh các dự án chống ngập

Hải Phòng là đô thị ven biển với địa hình thấp, hệ thống sông ngòi dày đặc và chịu tác động trực tiếp của thủy triều. Trong khi đó, khoảng 80 - 85% lượng mưa trung bình hằng năm của thành phố tập trung trong giai đoạn từ tháng 5 đến tháng 10.

Những năm gần đây, các trận mưa lớn trên 100 mm xuất hiện thường xuyên hơn, thậm chí có thời điểm lượng mưa vượt 250 mm chỉ trong thời gian ngắn. Gần đây nhất, trận mưa lớn kéo dài kết hợp với triều cường trong ngày 17/5 với lượng mưa trên 130 mm khiến nhiều tuyến phố nội thành Hải Phòng bị ngập cho thấy áp lực đang ngày càng gia tăng đối với hạ tầng thoát nước đô thị của thành phố.

Do đó, song song với các giải pháp trước mắt, Hải Phòng đang đẩy mạnh triển khai các dự án hạ tầng kỹ thuật nhằm nâng cao năng lực chống ngập trong dài hạn.

Theo quy hoạch thoát nước đã được phê duyệt, thành phố tiếp tục đầu tư bổ sung hàng trăm km tuyến cống thoát nước, xây dựng thêm các trạm bơm nước mưa, trạm xử lý nước thải tập trung và các hồ điều hòa phục vụ điều tiết nước mặt. Từng bước nâng công suất tiêu thoát nước của toàn hệ thống lên hơn 34m³/giây, đồng thời tiếp tục nghiên cứu đầu tư các công trình chống ngập tại những khu vực thường xuyên xảy ra úng ngập khi mưa lớn.

Một trong những dự án trọng điểm đang được triển khai là dự án cải tạo hệ thống thoát nước khu vực Trung Lực và hồ Cát Bi. Dự án bao gồm xây dựng tuyến cống hộp kích thước lớn, hệ thống hố ga, trạm bơm công suất 9m³/giây cùng việc cải tạo, nạo vét hồ điều hòa Cát Bi rộng hơn 5,6 ha. Sau khi hoàn thành, dự án sẽ góp phần giải quyết tình trạng ngập úng tại khu vực quận Hải An và vùng phụ cận.

Một trong những thách thức hiện nay là diện tích hồ điều hòa còn thấp so với yêu cầu phát triển đô thị. Tổng diện tích hồ điều hòa khu vực đô thị mới đạt hơn 100 ha, trong khi theo tiêu chí đô thị loại 1 cần khoảng 640 ha để đáp ứng yêu cầu điều tiết nước mặt.

Theo Giám đốc Sở Xây dựng thành phố Nguyễn Thành Hưng, thành phố đang nghiên cứu dành thêm quỹ đất cho các công trình thoát nước, hồ điều hòa và các dự án chống ngập trong giai đoạn 2026 - 2030, kết hợp chỉnh trang các khu vực trũng thấp nhằm tăng khả năng trữ nước và điều tiết dòng chảy.

Đồng thời, khẩn trương triển khai Dự án phát triển thành phố Hải Phòng thích ứng với biến đổi khí hậu với tổng mức đầu tư gần 9.910 tỷ đồng với tổng diện tích đất sử dụng khoảng 118,5 ha trên địa bàn nhiều phường tại khu vực trung tâm thành phố.

Việc kết hợp đồng bộ giữa vận hành hiệu quả hệ thống hiện hữu với đầu tư các dự án chống ngập trọng điểm là nền tảng quan trọng để Hải Phòng nâng cao khả năng chống chịu trước các hiện tượng thời tiết cực đoan, từng bước xây dựng đô thị hiện đại, thích ứng với biến đổi khí hậu và phát triển bền vững.

NGUYỄN CƯỜNG