Đừng để lớp 1 thành cuộc đua xuất phát sớm

Giữa tháng 6/2026, một người bạn của tôi kể rằng vừa vội vàng đăng ký được lớp tiền tiểu học cho con. Điều khiến chị lo lắng không phải con chưa biết đọc hay chưa biết viết mà là sợ đã cho con đi học quá muộn.

Bạn tôi cho rằng các bạn cùng tuổi đã học từ đầu hè, thậm chí có em học từ trước khi kết thúc năm học mầm non. Nếu con mình không học, liệu có theo kịp các bạn khi vào lớp 1 không? Câu hỏi này phản ánh tâm trạng của không ít cha mẹ có con chuẩn bị vào lớp 1 hiện nay.

Nỗi lo ấy hoàn toàn dễ hiểu. Lớp 1 là cột mốc quan trọng trong hành trình học tập của mỗi đứa trẻ. Bất kỳ cha mẹ nào cũng mong con có sự chuẩn bị tốt nhất trước khi bước vào môi trường học tập mới. Tuy nhiên, chính tâm lý lo lắng đôi khi khiến nhiều người nhầm lẫn giữa việc chuẩn bị cho con vào lớp 1 và việc cho con học trước chương trình lớp 1.

Nhiều năm qua, quan điểm của ngành giáo dục về vấn đề này khá rõ ràng. Bộ Giáo dục và Đào tạo đã yêu cầu không dạy trước chương trình lớp 1 cho trẻ em 5 tuổi dưới mọi hình thức, đồng thời nhấn mạnh việc tăng cường các giải pháp giúp trẻ sẵn sàng vào học lớp 1. Ngành Giáo dục và Đào tạo Hải Phòng cũng nhiều lần quán triệt tinh thần không dạy trước chương trình lớp 1 cho trẻ 5 tuổi.

Điều đó cho thấy, điều trẻ cần trước khi bước vào lớp 1 không phải là học hết bảng chữ cái hay làm thành thạo những phép tính đơn giản. Điều quan trọng hơn là trẻ có sự chuẩn bị tâm lý phù hợp để bắt đầu chặng đường học tập mới.

Nhiều cha mẹ cho rằng biết đọc, biết viết sớm sẽ giúp con có lợi thế khi vào lớp 1. Suy nghĩ ấy nghe qua có vẻ hợp lý. Nhưng nếu nhìn kỹ hơn, lợi thế đó chưa chắc lớn như nhiều người vẫn nghĩ.

Học trước chương trình có thể khiến trẻ mất hứng thú với những bài học đầu tiên ở lớp 1 vì nhiều nội dung đã được học từ trước. Thay vì cảm giác tò mò, háo hức khám phá điều mới, trẻ dễ xuất hiện tâm lý mình biết rồi. Những bài học đầu đời vì thế không còn sức hấp dẫn như đáng lẽ phải có.

Một tác hại khác là tâm lý chủ quan. Có những trẻ đọc được chữ khá sớm nhưng lại chưa hình thành được các kỹ năng học tập cần thiết. Trẻ chưa quen lắng nghe, chưa biết tập trung, chưa có thói quen hoàn thành nhiệm vụ được giao. Trong khi đó, chính những kỹ năng này mới giúp trẻ hòa nhập nhanh với môi trường tiểu học.

Đáng lo hơn là áp lực vô hình đặt lên vai trẻ. Mùa hè cuối cùng trước khi vào lớp 1 đáng lẽ là khoảng thời gian vui chơi, trải nghiệm và nghỉ ngơi. Thế nhưng với không ít em, mùa hè lại được lấp đầy bằng những buổi học chữ, luyện viết và làm toán. Khi người lớn quá lo lắng chuyện con có theo kịp bạn bè hay không, đứa trẻ cũng dễ cảm nhận được áp lực ấy.

Thực tế, việc học trước lớp 1 phần lớn xuất phát từ tâm lý so sánh. Người này cho con đi học vì thấy bạn bè cùng trang lứa đã học. Người khác lại tiếp tục cho con học vì sợ con mình chậm hơn những đứa trẻ đã học trước. Cứ như vậy, một cuộc đua xuất phát sớm được hình thành.

Nhưng giáo dục không phải là cuộc đua xem ai biết đọc trước hay biết viết sớm hơn. Nếu cuộc đua ấy tiếp tục bị đẩy lên, năm nay học trước 1 tháng, năm sau học trước 2 tháng, rồi cả kỳ nghỉ hè sẽ chỉ còn là những buổi học nối tiếp nhau. Người chịu áp lực nhiều nhất cuối cùng vẫn là những đứa trẻ mới chỉ 5 - 6 tuổi.

Thực tế, trước khi kết thúc năm học mầm non, trẻ đã được trường mầm non tổ chức các hoạt động làm quen với môi trường tiểu học. Vì vậy, khoảng thời gian còn lại của kỳ nghỉ hè không nhất thiết phải được lấp đầy bằng các lớp học tiền tiểu học.

Thay vào đó, cha mẹ có thể giúp con hình thành những thói quen cần thiết như tự chuẩn bị đồ dùng cá nhân, duy trì giờ giấc sinh hoạt hợp lý, rèn tính tự lập, đọc sách, nghe kể chuyện và trò chuyện nhiều hơn về ngôi trường mới.

Lớp 1 là cánh cửa mở ra một hành trình dài phía trước. Điều quan trọng không phải là đứa trẻ bước qua cánh cửa ấy với bao nhiêu kiến thức học trước mà là với tâm trạng như thế nào.

Thay vì lo con thua bạn ngay từ những ngày đầu, có lẽ điều cha mẹ nên quan tâm hơn là giúp con sẵn sàng bước vào lớp 1 với niềm vui và sự háo hức. Bởi hành trang quan trọng nhất của trẻ trước ngày khai trường không phải là những kiến thức học trước mà là sự tự tin và tình yêu đối với việc học. Đó cũng là cách chuẩn bị đúng đắn nhất cho năm học đầu tiên của con.

HOÀNG HÀ