Dữ liệu đất đai tạo nền tảng cho kinh tế số

Hoàn thiện bài toán dữ liệu đất đai

Nghị quyết 57-NQ/TW về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia xác định dữ liệu là tư liệu sản xuất mới. Nếu hệ thống đường cao tốc, cảng biển hay sân bay được xem là hạ tầng vật chất thúc đẩy lưu thông hàng hóa thì dữ liệu đang ngày càng trở thành nền tảng quan trọng của nền kinh tế số.

Trong các loại dữ liệu nền tảng, dữ liệu đất đai được đánh giá là một trong những nguồn lực quan trọng nhất do gắn trực tiếp với quy hoạch, đầu tư, tín dụng, bất động sản và quản lý tài sản quốc gia. Chính phủ đặt mục tiêu hoàn thành cơ sở dữ liệu đất đai quốc gia trong năm 2026 nhằm hiện đại hóa công tác quản lý, đồng thời tạo nền móng cho mô hình tăng trưởng dựa trên dữ liệu.

Đất đai từ lâu là lĩnh vực phát sinh số lượng lớn thủ tục hành chính, tranh chấp và khiếu nại. Theo các chuyên gia, một trong những nguyên nhân là hệ thống thông tin đất đai còn phân tán, thiếu đồng bộ và chưa được kết nối hiệu quả giữa các cơ quan quản lý.

Phó Giáo sư Đặng Hùng Võ nhiều lần nhận định minh bạch hóa thông tin là điều kiện tiên quyết để xây dựng thị trường đất đai hiện đại. Khi các thông tin về quyền sử dụng đất, quy hoạch, giá đất hay tình trạng pháp lý của bất động sản chưa được công khai và chuẩn hóa, chi phí giao dịch sẽ tăng lên, đồng thời làm gia tăng rủi ro của thị trường.

Thực tế cho thấy những bất cập này vẫn đang hiện hữu. Anh Trần Văn Minh, một người dân tại Bắc Ninh cho biết đã mất gần một tháng để hoàn tất thủ tục xác nhận thông tin đất đai phục vụ vay vốn ngân hàng do phải đi lại nhiều nơi để đối chiếu hồ sơ.

Trong khi đó, chị Phạm Thị Lan Hương, chủ một doanh nghiệp nhỏ tại Thành phố Hồ Chí Minh cho rằng việc tra cứu thông tin quy hoạch hiện vẫn mất nhiều thời gian. Nếu dữ liệu được công khai đồng bộ trên nền tảng số, doanh nghiệp sẽ chủ động hơn trong quá trình ra quyết định đầu tư.

Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, Việt Nam hiện có khoảng 106 triệu thửa đất. Đây là khối lượng dữ liệu rất lớn liên quan đến quyền sở hữu, quyền sử dụng đất, tài sản gắn liền với đất, quy hoạch, giá đất và nhiều thông tin kinh tế - xã hội khác.

Tuy nhiên, trong nhiều năm qua, dữ liệu được lưu trữ dưới nhiều định dạng và ở các cấp quản lý khác nhau. Đến đầu năm 2026, chiến dịch làm giàu, làm sạch dữ liệu đất đai trên phạm vi toàn quốc đã rà soát gần 62 triệu thửa đất. Trong đó, hơn 24 triệu thửa đáp ứng tiêu chí “đúng - đủ - sạch - sống - thống nhất - dùng chung”.

Kết quả này phản ánh bước tiến đáng kể trong quá trình chuyển đổi số ngành đất đai, đồng thời cho thấy khối lượng công việc còn rất lớn để hoàn thiện cơ sở dữ liệu quốc gia.

Vì vậy, Chính phủ liên tục có các chỉ đạo thúc đẩy tiến độ xây dựng cơ sở dữ liệu đất đai. Tại Chỉ thị 05/CT-TTg về việc khẩn trương tập trung nguồn lực đẩy nhanh tiến độ đo đạc lập bản đồ địa chính, đăng ký đất đai, lập hồ sơ địa chính và xây dựng cơ sở dữ liệu quốc gia về đất đai, Thủ tướng yêu cầu các bộ, ngành và địa phương tập trung nguồn lực hoàn thành hệ thống cơ sở dữ liệu đất đai trong năm 2026, coi đây là nhiệm vụ trọng tâm của chương trình chuyển đổi số quốc gia.

Không chỉ dừng lại ở việc số hóa hồ sơ, mục tiêu được đặt ra là xây dựng hệ thống dữ liệu tập trung, thống nhất và có khả năng kết nối với cơ sở dữ liệu dân cư, thuế, doanh nghiệp, tài chính và các hệ thống chuyên ngành khác.

Nền tảng mới cho tăng trưởng

Tiến sĩ Cấn Văn Lực, thành viên Hội đồng Tư vấn chính sách tài chính - tiền tệ quốc gia nhận định dữ liệu đang trở thành nguồn lực chiến lược của nền kinh tế số. Việc xây dựng các cơ sở dữ liệu quốc gia, trong đó có dữ liệu đất đai, sẽ giúp giảm chi phí giao dịch, nâng cao tính minh bạch của thị trường và tạo thêm dư địa tăng trưởng cho nền kinh tế.

Đối với thị trường bất động sản, nguồn dữ liệu đầy đủ và đáng tin cậy có thể góp phần hạn chế tình trạng đầu cơ theo tin đồn. Những đợt sốt đất từng xuất hiện tại nhiều địa phương trong những năm gần đây cho thấy thông tin thiếu minh bạch thường tạo điều kiện cho tâm lý đám đông và các hoạt động đầu cơ phát triển.

Theo ông Nguyễn Văn Đính, Chủ tịch Hội Môi giới Bất động sản Việt Nam, một thị trường phát triển bền vững cần được xây dựng trên nền tảng thông tin minh bạch. Khi người dân có thể tiếp cận dễ dàng các dữ liệu về quy hoạch, pháp lý và giá cả, các quyết định đầu tư sẽ trở nên hợp lý hơn, qua đó góp phần hạn chế những biến động bất thường của thị trường.

Lợi ích của cơ sở dữ liệu đất đai cũng không chỉ dừng lại ở công tác quản lý nhà nước. Một trong những thay đổi lớn nhất là khả năng tái sử dụng dữ liệu. Trước đây, người dân thường phải nộp lại nhiều loại giấy tờ mà cơ quan nhà nước đã có.

Khi dữ liệu đất đai được kết nối với cơ sở dữ liệu dân cư và các hệ thống khác, nhiều thủ tục có thể được thực hiện trực tuyến mà không cần bổ sung hồ sơ giấy. Đây cũng là mục tiêu mà Bộ Nông nghiệp và Môi trường đang thúc đẩy thông qua việc kết nối, chia sẻ dữ liệu giấy chứng nhận quyền sử dụng đất với hệ thống giải quyết thủ tục hành chính.

Lợi ích tương tự cũng được ghi nhận trong lĩnh vực tín dụng. Các ngân hàng có thể xác minh tài sản bảo đảm nhanh hơn, doanh nghiệp bất động sản rút ngắn thời gian hoàn thiện hồ sơ dự án, cơ quan thuế có thêm công cụ quản lý giao dịch liên quan đến đất đai, còn chính quyền địa phương có cơ sở dữ liệu chính xác hơn phục vụ quy hoạch và quản lý phát triển đô thị.

Nói cách khác, một hệ thống dữ liệu đất đai hoàn chỉnh không chỉ phục vụ riêng lĩnh vực tài nguyên và môi trường mà còn tạo tác động lan tỏa đến nhiều ngành, lĩnh vực của nền kinh tế.

Nếu trước đây tăng trưởng kinh tế chủ yếu dựa vào mở rộng hạ tầng giao thông, phát triển công nghiệp và thu hút đầu tư thì trong giai đoạn chuyển đổi số, yêu cầu đặt ra là phải xây dựng những loại hạ tầng vô hình nhưng có khả năng tạo ra giá trị không kém các công trình vật chất. Dữ liệu đất đai là một trong những nền tảng như vậy.

Mỗi thửa đất được số hóa, xác thực và cập nhật theo thời gian thực sẽ trở thành một mắt xích trong hệ sinh thái dữ liệu quốc gia. Khi hơn 100 triệu thửa đất được kết nối với các cơ sở dữ liệu dân cư, doanh nghiệp, tài chính và quy hoạch, nền kinh tế sẽ có thêm một nền tảng quan trọng để vận hành hiệu quả hơn.

Giá trị lớn nhất của cơ sở dữ liệu đất đai không chỉ nằm ở việc thay thế hồ sơ giấy bằng hồ sơ điện tử mà còn ở khả năng tạo ra dòng chảy thông tin thông suốt, minh bạch và có thể khai thác phục vụ các quyết định phát triển.

Trong quá trình tìm kiếm những động lực tăng trưởng mới, dữ liệu đất đai đang dần vượt ra khỏi vai trò của một công cụ quản lý để trở thành nền tảng quan trọng của nền kinh tế số và quá trình chuyển đổi số quốc gia.

TT (tổng hợp)