Kể câu chuyện Việt Nam trên không gian số

Để thế giới hiểu đúng hơn về Việt Nam

Trong môi trường truyền thông số, hình ảnh quốc gia được hình thành không chỉ từ những gì chúng ta truyền đi mà còn từ cách thế giới cảm nhận và kể lại câu chuyện về đất nước, con người Việt Nam.

Đó là nhận định chung của nhiều chuyên gia, nhà quản lý và người làm báo tại phiên thảo luận “Quảng bá hình ảnh Việt Nam trên hệ sinh thái báo chí số” do Thông tấn xã Việt Nam tổ chức sáng 20/6 trong khuôn khổ Diễn đàn Báo chí toàn quốc năm 2026 đang tổ chức tại thành phố Hải Phòng.

Mở đầu tham luận, nguyên Đại sứ Việt Nam tại Argentina kiêm nhiệm Uruguay và Paraguay Dương Quốc Thanh cho rằng điều khiến những người làm công tác đối ngoại trăn trở không phải là bạn bè quốc tế có cái nhìn tiêu cực về Việt Nam mà là ở nhiều nơi, hình ảnh về một Việt Nam hiện đại, đổi mới và năng động vẫn chưa được truyền tải đầy đủ, hấp dẫn.

Theo ông Thanh, trong khoảng trống thông tin đó, ai kể chuyện trước sẽ là người định hình nhận thức. Nếu Việt Nam không chủ động kể câu chuyện của mình thì sẽ luôn có người khác kể thay, không phải lúc nào cũng đầy đủ và thiện chí.

Từ thực tiễn công tác ngoại giao, ông Dương Quốc Thanh cho rằng báo chí cần chuyển từ tư thế phản bác bị động sang chủ động định vị hình ảnh quốc gia. Nếu "bảo vệ" là phòng thủ thì "định vị" chính là bước tiến công trong công tác thông tin đối ngoại.

Theo ông Thanh, Việt Nam đang có nhiều chất liệu để kể với thế giới. Đó là câu chuyện về một dân tộc đi qua chiến tranh để hòa giải và phát triển; một quốc gia kiên định đường lối đối ngoại độc lập, tự chủ; một nền kinh tế năng động đang tham gia ngày càng sâu vào chuỗi giá trị toàn cầu; đồng thời là thành viên có trách nhiệm trong giải quyết các vấn đề chung của khu vực và thế giới.

Ở góc độ người làm báo đối ngoại, nhà báo Nguyễn Hải Vân, Phó Trưởng Ban Biên tập tin đối ngoại Thông tấn xã Việt Nam cho rằng cuộc cạnh tranh thông tin hiện nay không đơn thuần là cạnh tranh về tốc độ hay công nghệ mà còn là cuộc cạnh tranh để bảo đảm những câu chuyện về Việt Nam được kể từ chính thực tiễn Việt Nam.

Theo nhà báo Nguyễn Hải Vân, nhiệm vụ của báo chí đối ngoại ngày nay không chỉ là đưa thông tin ra nước ngoài mà còn phải nắm quyền chủ động thông tin, cung cấp kịp thời, chính xác và có định hướng những vấn đề liên quan đến đất nước. Điều này tác động trực tiếp tới khả năng thu hút đầu tư, phát triển du lịch, mở rộng hợp tác quốc tế cũng như sự ủng hộ của dư luận thế giới đối với các lợi ích chiến lược của Việt Nam.

Bà Vân cũng cho rằng báo chí đối ngoại cần góp phần xây dựng “chủ quyền nhận thức” về Việt Nam, giúp cộng đồng quốc tế nhìn nhận Việt Nam không chỉ là một nền kinh tế đang phát triển mà còn là quốc gia tích cực hội nhập, chủ động đóng góp cho các vấn đề toàn cầu như chuyển đổi xanh, an ninh lương thực, gìn giữ hòa bình hay ứng phó với các thách thức an ninh phi truyền thống.

Làm sao để câu chuyện Việt Nam lan tỏa

Theo Tiến sĩ Phan Văn Kiền, Viện Đào tạo báo chí và truyền thông, Trường Đại học Khoa học xã hội và nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội, sự phát triển mạnh mẽ của internet và các nền tảng số đang làm thay đổi căn bản cách thức quảng bá hình ảnh quốc gia.

Nếu trước đây hoạt động truyền thông đối ngoại chủ yếu được thực hiện thông qua các cơ quan báo chí và thiết chế chính thức thì hiện nay đã chuyển sang mô hình truyền thông mạng lưới với sự tham gia của nhiều chủ thể. Các nhà sáng tạo nội dung, blogger du lịch, doanh nghiệp, cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài, du học sinh hay du khách quốc tế đều có thể trở thành những người kể chuyện về Việt Nam trên không gian mạng.

Theo Tiến sĩ Phan Văn Kiền, trong bối cảnh đó, hình ảnh quốc gia không còn được tạo dựng từ những thông điệp một chiều mà được hình thành thông qua vô số câu chuyện được chia sẻ, lan tỏa và tương tác trên các nền tảng số.

Ông Kiền cho rằng báo chí cần chuyển từ tư duy tuyên truyền sang tư duy kiến tạo câu chuyện quốc gia. Thay vì chỉ giới thiệu những gì Việt Nam đang có, cần tập trung kể những câu chuyện chân thực, giàu cảm xúc về con người, văn hóa, đời sống, đổi mới sáng tạo và khát vọng phát triển của đất nước.

Đề cập tới giải pháp nâng cao hiệu quả quảng bá hình ảnh quốc gia, Tổng Biên tập Báo Công Thương Nguyễn Văn Minh cho rằng Việt Nam đang đứng trước một nghịch lý đáng suy nghĩ. Giá trị thương hiệu quốc gia liên tục tăng, đạt hơn 519 tỷ USD và đứng thứ 32 thế giới, nhưng mức độ lan tỏa hình ảnh quốc gia trên trường quốc tế vẫn chưa tương xứng với tiềm năng và vị thế hiện có.

Theo ông Minh, nhiều quốc gia đã xây dựng chiến lược truyền thông thương hiệu quốc gia bài bản, có đầu mối điều phối thống nhất, nguồn lực ổn định và hệ thống truyền thông đối ngoại đa ngôn ngữ. Trong khi đó, công tác quảng bá hình ảnh Việt Nam vẫn còn phân tán, thiếu sự liên kết để tạo thành sức mạnh tổng hợp.

Nhà báo Nguyễn Văn Minh đề xuất phát triển mạnh các kênh truyền thông đối ngoại đa ngôn ngữ; đẩy mạnh ứng dụng dữ liệu lớn, trí tuệ nhân tạo, infographic, video, podcast và các sản phẩm truyền thông đa phương tiện; đồng thời xây dựng hệ sinh thái kết nối giữa cơ quan báo chí, doanh nghiệp, hiệp hội ngành hàng và các tổ chức liên quan để cùng quảng bá hình ảnh Việt Nam ra thế giới.

Phát biểu tại phiên thảo luận, đồng chí Lê Quốc Minh, Ủy viên Trung ương Đảng, Phó Trưởng Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương, Tổng Biên tập Báo Nhân Dân, Chủ tịch Hội Nhà báo Việt Nam cho rằng báo chí cần mạnh dạn thay đổi cách thức làm truyền thông số, vượt qua lối mòn của những thông tin đơn lẻ để xây dựng các dòng nội dung có tính hệ thống, đa dạng hình thức và có khả năng lan tỏa tự nhiên trên các nền tảng số.

Theo nhà báo Lê Quốc Minh, thay vì chạy theo các xu hướng ngắn hạn, báo chí cần khai thác sâu những giá trị riêng có của Việt Nam như văn hóa, lịch sử, con người, ẩm thực và tinh thần dân tộc để tạo nên những câu chuyện có sức sống lâu dài. Những giá trị ấy chính là nguồn tài nguyên đặc biệt mà không quốc gia nào có thể sao chép.

Báo chí cần chủ động chuẩn bị cho những thay đổi mới của công nghệ và hành vi tiếp nhận thông tin khi công chúng ngày càng dịch chuyển sang các nền tảng thông minh, các công cụ AI và những hình thức tương tác mới. Quan trọng hơn, sau mỗi diễn đàn, mỗi cuộc thảo luận, điều cần thiết là biến các ý tưởng thành hành động cụ thể trong từng tòa soạn, từng sản phẩm báo chí.

Nhìn từ những trao đổi tại phiên thảo luận, quảng bá hình ảnh Việt Nam trên không gian số không chỉ là nhiệm vụ của báo chí đối ngoại mà đang trở thành câu chuyện của cả hệ sinh thái truyền thông. Trong cuộc cạnh tranh ngày càng quyết liệt trên không gian mạng toàn cầu, việc chủ động kể câu chuyện Việt Nam bằng ngôn ngữ của thời đại số sẽ là một trong những yếu tố quan trọng góp phần nâng cao sức mạnh mềm và khẳng định vị thế đất nước trong giai đoạn phát triển mới.

LÊ HIỆP