'Duyên ngày nợ đêm' và cuộc đối thoại không muốn dứt với khán giả
Vở múa 'Duyên ngày nợ đêm' không chỉ là những khoảnh khắc trình diễn thăng hoa trên sân khấu, mà còn là cuộc đối thoại kéo dài đầy gợi mở giữa nghệ sĩ và công chúng.
Khi cơ thể trở thành một ngôn ngữ nhiều lớp
Trong không gian của nhà hát Nhà hát Tuổi trẻ, "Duyên ngày nợ đêm" mang đến cho khán giả rất nhiều chất liệu trình diễn, từ múa đương đại, breaking, kỹ thuật nhào lộn đến nghệ thuật hình thể. Điều đáng chú ý là các kỹ thuật không xuất hiện như những màn trình diễn riêng lẻ để phô diễn khả năng cá nhân. Chúng được đặt trong một cấu trúc chuyển động lớn, nơi 14 nghệ sĩ liên tục kết nối, tách ra rồi lại hòa vào nhau để tạo nên những lớp hình ảnh đan xen.
Có những khoảnh khắc ánh nhìn của khán giả bị hút vào những kỹ thuật đòi hỏi khả năng kiểm soát cơ thể đặc biệt. Một nghệ sĩ sử dụng đỉnh đầu làm điểm tựa để xoay cơ thể với tốc độ cao. Ở những thời điểm khác, cơ thể được nâng hoàn toàn khỏi mặt sàn, chống đỡ bằng tay hoặc giữ thăng bằng trong những tư thế lộn ngược đầy thách thức.
Một trong những tràng pháo tay rõ rệt nhất của đêm diễn xuất hiện khi nghệ sĩ bật người xoay tròn trên không trung. Khoảnh khắc ấy chỉ diễn ra trong vài giây nhưng tạo nên hiệu ứng thị giác đặc biệt: chuyển động xoay của cơ thể hòa cùng độ bung mở của phục trang, tạo thành một vòng tròn xoáy liên tục trước mắt người xem. Đó không đơn thuần là sự thán phục dành cho kỹ thuật biểu diễn mà còn là phản ứng trước một hình ảnh sân khấu được tạo nên từ sự kết hợp của chuyển động, ánh sáng và phục trang.
Tuy nhiên, sức hấp dẫn của tác phẩm không chỉ nằm ở những điểm nhấn kỹ thuật. Khác với những sân khấu tập trung sự chú ý vào một nhân vật trung tâm, "Duyên ngày nợ đêm" liên tục phân tán rồi tái tổ chức đôi mắt dõi theo của khán giả. Trong cùng một thời điểm, nhiều lớp chuyển động diễn ra đồng thời. Có người lộn ngược trên đầu, có người lao mình qua không gian, có người chỉ bước đi chậm rãi. Các cơ thể liên tục tạo thành những khối hình tập thể rồi nhanh chóng tan rã để hình thành những cấu trúc mới.
Âm thanh cũng góp phần tạo nên trải nghiệm ấy. Có những đoạn sân khấu gần như không còn nhạc nền, chỉ còn sự hiện diện của cơ thể, tiếng hô của nghệ sĩ hoặc những chuyển động diễn ra trong không gian tĩnh lặng. Rồi ngay sau đó là những lớp âm thanh dồn dập, kết hợp cùng ánh sáng thay đổi liên tục, gợi cảm giác về những chu kỳ chuyển động giữa ngày và đêm, giữa hoạt động và nghỉ ngơi, giữa năng lượng và tĩnh tại.
"Duyên ngày nợ đêm" là một trong những tác phẩm tiêu biểu của biên đạo Hervé Koubi (nghệ sĩ người Pháp gốc Algeria), được trình diễn bởi 14 nghệ sĩ đến từ nhiều nền tảng biểu diễn khác nhau.
Một tác phẩm cũ và những câu hỏi mới
Ra mắt lần đầu năm 2013, "Duyên ngày nợ đêm" không phải là một tác phẩm mới nhưng từ đó đến nay, hành trình của vở diễn không ngừng gặp gỡ những khán giả mới và nhận về những câu hỏi mới. Điều đó thể hiện khá rõ trong phần giao lưu sau đêm diễn tại Hà Nội. Thay vì chỉ dừng lại ở những cảm xúc trực tiếp, nhiều câu hỏi của khán giả đi sâu vào kỹ thuật biểu diễn, cách xây dựng ngôn ngữ chuyển động, cấu trúc dàn dựng và sự kết hợp giữa các loại hình nghệ thuật.
Với Matteo Ruiz - một trong những nghệ sĩ tham gia biểu diễn - chính những cuộc trao đổi ấy là điều khiến anh ấn tượng nhất trong hành trình lưu diễn tại Việt Nam. Anh chia sẻ: "Những câu hỏi thực sự rất thú vị. Qua đó có thể thấy khán giả không chỉ xem tác phẩm mà còn muốn tìm hiểu sâu hơn về những gì chúng tôi mang tới".
Theo Matteo Ruiz, mục tiêu của đoàn không phải là mỗi người chỉ làm phần việc của mình theo một phong cách riêng biệt. Ngược lại, các nghệ sĩ học hỏi từ nhau để tạo nên một sự pha trộn hài hòa. Xuất thân từ múa đương đại, anh đã tiếp cận thêm nhiều kỹ thuật mới. Thách thức lớn nhất là phải kết nối chúng một cách tự nhiên để tạo thành một dòng chảy thống nhất, đầy tinh tế và ý nghĩa trên sân khấu.
Một trong những chủ đề được khán giả quan tâm là cách tiếp cận nghệ thuật đương đại - nơi nhiều tác phẩm không còn đặt mục tiêu dẫn dắt người xem tới một cách hiểu duy nhất. Nghệ sĩ Matteo Ruiz cho rằng mỗi người sẽ mang theo những trải nghiệm riêng khi bước vào nhà hát, từ đó có những cách cảm nhận và diễn giải tác phẩm khác nhau mà không có sự đúng sai.
Chính tư duy cởi mở đó giải thích vì sao cuộc đối thoại giữa nghệ sĩ và công chúng vẫn chưa muốn khép lại khi ánh đèn sân khấu đã tắt. Tác phẩm dường như vẫn đang tiếp tục cuộc trình diễn của mình trong tâm trí người xem.