Tay chân miệng không chỉ là bệnh của trẻ nhỏ

Đừng chủ quan với tay chân miệng ở trẻ lớn

Bệnh tay chân miệng là bệnh truyền nhiễm thường gặp ở trẻ nhỏ, đặc biệt là nhóm dưới 5 tuổi. Tuy nhiên, thực tế cho thấy bệnh vẫn có thể xảy ra ở trẻ lớn và diễn tiến nặng nếu không được phát hiện, điều trị kịp thời.

Mới đây, Bệnh viện Nhi đồng Thành phố đã tiếp nhận và điều trị cho một bé gái 10 tuổi, ngụ tại phường Tân Mỹ, Thành phố Hồ Chí Minh, mắc tay chân miệng biến chứng nặng chỉ sau 5 ngày khởi phát bệnh.

Bác sĩ chuyên khoa II Nguyễn Minh Tiến, Phó Giám đốc Bệnh viện Nhi đồng Thành phố cho biết bệnh nhi được chuyển đến cấp cứu trong tình trạng li bì, ngủ gà, run tay, sốt cao 39 độ C và mạch nhanh 138 lần/phút. Các bác sĩ chẩn đoán trẻ mắc tay chân miệng độ 3. Kết quả xét nghiệm cho thấy men gan tăng nhẹ, cơ thể có tình trạng toan chuyển hóa và lactate máu tăng cao.

Ngay sau đó, bệnh nhi được điều trị tích cực bằng nhiều biện pháp như hỗ trợ thở oxy, sử dụng thuốc an thần, truyền thuốc điều hòa miễn dịch Gammaglobuline (IVIG), hạ sốt và điều chỉnh điện giải. Tuy nhiên, tình trạng bệnh tiếp tục diễn tiến phức tạp khi trẻ liên tục sốt cao 39 - 40 độ C, không đáp ứng thuốc hạ sốt, kèm theo nói sảng và mạch nhanh 150 lần/phút.

Kết quả chụp cộng hưởng từ não phát hiện tổn thương tại vùng thân não. Sau hội chẩn, bệnh nhi tiếp tục được truyền IVIG liều thứ hai, kiểm soát co giật, điều chỉnh đường huyết và tình trạng kiềm toan.

Sau một tuần điều trị tích cực, trẻ hết sốt, hết run chi, tỉnh táo, tiếp xúc tốt và có thể tự đi lại. Kết quả xét nghiệm PCR phết trực tràng sau đó xác định bệnh nhi dương tính với Enterovirus 71 (EV71).

Theo bác sĩ Dư Tuấn Quy, Trưởng khoa Nhiễm - Thần kinh, Bệnh viện Nhi đồng 1, bệnh tay chân miệng có thể xảy ra ở mọi lứa tuổi nên người lớn cũng có nguy cơ mắc bệnh. Đáng chú ý, khoảng 10 - 20% người lớn có thể là người lành mang trùng và trở thành nguồn lây cho những người khác trong gia đình.

Vì vậy, khi có trẻ mắc tay chân miệng, gia đình cần thực hiện các biện pháp cách ly phù hợp để hạn chế nguy cơ lây lan. Người lớn khi chăm sóc trẻ bệnh cần rửa tay sạch bằng xà phòng, giữ vệ sinh cá nhân và tắm rửa sau khi tiếp xúc với trẻ trước khi chăm sóc hoặc tiếp xúc với trẻ khác.

Bác sĩ Nguyễn Minh Tiến lưu ý phụ huynh không nên chủ quan với bệnh tay chân miệng ở trẻ lớn. Khi trẻ có biểu hiện sốt, nổi hồng ban, mụn nước ở tay, chân, mông, gối hoặc loét miệng kèm theo các dấu hiệu bất thường cần được đưa đến cơ sở y tế để thăm khám kịp thời.

Các dấu hiệu cảnh báo bệnh diễn tiến nặng gồm trẻ giật mình chới với, nôn nhiều, sốt cao khó hạ, thở bất thường, run tay chân, đi loạng choạng, ngồi không vững, nuốt khó, da nổi bông, xanh tái, lơ mơ hoặc co giật.

Chủng EV71 tiếp tục chiếm ưu thế

Liên quan đến tình hình bệnh tay chân miệng tại khu vực phía Nam, Tiến sĩ, Bác sĩ Lưu Chấn Quang, Viện Pasteur Thành phố Hồ Chí Minh cho biết số ca mắc hiện có xu hướng giảm và tình hình tương đối ổn định. Tuy nhiên, số ca bệnh vẫn cao hơn mức trung bình nhiều năm.

Đáng chú ý, tỷ lệ mẫu xét nghiệm dương tính từ đầu năm đến nay luôn duy trì trên 70%, trong khi thông thường chỉ dao động từ 30 - 40%.

Kết quả giám sát cho thấy virus EV71 vẫn tiếp tục chiếm ưu thế. Đây là tác nhân thường liên quan đến các trường hợp bệnh nặng và biến chứng thần kinh ở trẻ em.

Theo số liệu của Trung tâm Kiểm soát bệnh tật Thành phố Hồ Chí Minh, trong những tuần gần đây, trung bình mỗi tuần thành phố ghi nhận hơn 1.000 trường hợp mắc tay chân miệng.

Cụ thể, tuần 23 năm 2026 ghi nhận 1.160 trường hợp mắc bệnh. Sang tuần 24, số ca giảm còn 1.097 trường hợp. Tính từ đầu năm đến hết tuần 24, toàn thành phố ghi nhận 21.376 trường hợp mắc tay chân miệng.

Các địa phương có số ca mắc trên 100.000 dân ở mức cao gồm đặc khu Côn Đảo, phường Bình Khánh và phường Long Điền.

Theo Viện Pasteur Thành phố Hồ Chí Minh, bệnh tay chân miệng chủ yếu xảy ra ở trẻ dưới 3 tuổi. Nhiều trường hợp mắc bệnh khi ở nhà. Khi trẻ đi học, môi trường tập trung đông người có thể làm tăng nguy cơ lây lan nếu công tác phòng bệnh tại trường học không được thực hiện tốt.

Hiện chưa ghi nhận sự suy giảm rõ rệt của chủng virus EV71. Vì vậy, nguy cơ dịch tiếp tục gia tăng trong thời gian tới, đặc biệt khi học sinh quay trở lại trường học sau kỳ nghỉ hè.

Tiến sĩ, Bác sĩ Lưu Chấn Quang cho biết đây là thời điểm các trường học cần rà soát công tác vệ sinh môi trường, củng cố kiến thức phòng chống dịch, xây dựng và hoàn thiện quy trình vệ sinh lớp học, đồ chơi và các vật dụng nhằm hạn chế nguy cơ phát sinh ổ dịch khi học sinh trở lại trường.

Theo Tiến sĩ, Bác sĩ Lưu Chấn Quang, sự phối hợp giữa gia đình, nhà trường và ngành y tế là yếu tố quan trọng trong công tác phòng chống bệnh tay chân miệng. Các đơn vị cần tiếp tục phối hợp chặt chẽ để phát hiện sớm và xử lý kịp thời các trường hợp mắc bệnh.

Để chủ động phòng bệnh, ngành y tế khuyến cáo thực hiện nguyên tắc “3 sạch” gồm ăn sạch, ở sạch, chơi sạch kết hợp giữ bàn tay sạch. Trẻ cần được hướng dẫn rửa tay bằng xà phòng dưới vòi nước chảy trước và sau khi ăn, sau khi chơi đồ chơi, sau khi đi vệ sinh hoặc khi tay bị bẩn.

Người chăm sóc trẻ cần rửa tay bằng xà phòng sau khi thay quần áo, tã lót, sau khi tiếp xúc với phân, nước tiểu, nước bọt của trẻ; đồng thời rửa tay trước và sau khi chế biến thức ăn hoặc chăm sóc các trẻ khác nhau.

Các vật dụng, đồ chơi, sàn nhà, tay vịn, tay nắm cửa và những bề mặt trẻ thường xuyên tiếp xúc cần được vệ sinh, khử khuẩn thường xuyên. Khi trẻ mắc bệnh, cần cho trẻ nghỉ học, chủ động cách ly khoảng 7 - 10 ngày, hạn chế tiếp xúc với trẻ khác và không làm vỡ các bóng nước để giảm nguy cơ lây lan.

Bên cạnh các biện pháp phòng bệnh, các bác sĩ cũng khuyến cáo người dân chủ động tiêm vaccine phòng bệnh tay chân miệng. Tháng 3/2026, Bộ Y tế đã cấp phép lưu hành vaccine phòng bệnh tay chân miệng do EV71 gây ra đầu tiên tại Việt Nam mang tên Envacgen của Substipharm Biologics (Thụy Sĩ).

Việc đưa vaccine EV71 vào sử dụng được đánh giá là bước tiến quan trọng trong công tác phòng, chống bệnh tay chân miệng, góp phần giảm nguy cơ bệnh diễn tiến nặng, biến chứng thần kinh và tử vong ở trẻ em.

TT (tổng hợp)