Công nghệ tiếp sức cho hành trình tri ân liệt sĩ
Công nghệ đang hỗ trợ tìm lại tên tuổi cho những người đã hy sinh vì Tổ quốc, tiếp nối hành trình tri ân các liệt sĩ bằng những phương thức của thời đại số.
Tháng 6 năm nay, Hải Phòng đồng loạt triển khai công tác lấy mẫu, xác định danh tính và số hóa thông tin hài cốt liệt sĩ tại các nghĩa trang liệt sĩ trên địa bàn.
Theo thống kê, toàn thành phố hiện có 383 nghĩa trang liệt sĩ với 55.679 phần mộ. Trong đó, vẫn còn 2.752 phần mộ chưa xác định được danh tính và hơn 25.000 phần mộ chỉ có một phần thông tin.
Đằng sau mỗi ngôi mộ vô danh là một số phận, một gia đình, một hành trình chờ đợi kéo dài hàng chục năm. Đó là những người mẹ chưa biết nơi con nằm lại, những người vợ chưa đón được chồng trở về, những thế hệ con cháu vẫn đau đáu tìm kiếm thông tin về người thân đã hy sinh vì độc lập, tự do của dân tộc.
Hưởng ứng “Chiến dịch 500 ngày đêm tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ”, Hải Phòng đang đẩy mạnh tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ. Thành phố đặt mục tiêu hoàn thành lấy mẫu ADN cho gần như toàn bộ số hài cốt liệt sĩ chưa xác định được danh tính trước đầu năm 2027. Đây là quyết tâm đưa khoa học công nghệ vào công tác đền ơn đáp nghĩa, góp phần làm vơi đi nỗi chờ đợi của nhiều gia đình liệt sĩ.
Nhiều năm qua, công tác tìm kiếm và xác định danh tính liệt sĩ luôn đối mặt với không ít khó khăn. Chiến tranh lùi xa, thời gian càng kéo dài thì dấu vết càng phai mờ. Nhiều hồ sơ thất lạc, nhiều nhân chứng không còn. Không ít hài cốt đã hòa với đất do điều kiện tự nhiên. Có những gia đình trải qua hai, ba thế hệ vẫn chưa tìm được thông tin về người thân.
Trong bối cảnh ấy, công nghệ ADN thế hệ mới xuất hiện như một bước ngoặt quan trọng. Nếu trước đây việc xác định danh tính chủ yếu dựa vào hồ sơ, kỷ vật hoặc đối chiếu thông tin truyền thống thì ngày nay, khoa học đã có những bằng chứng sinh học chính xác nhất. Sự ra đời của Ngân hàng Gen liệt sĩ cùng việc tích hợp dữ liệu ADN với Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư đang tạo nên một hệ sinh thái dữ liệu quy mô lớn phục vụ công tác đền ơn đáp nghĩa.
Công nghệ không chỉ giúp tăng khả năng nhận diện. Những tiến bộ mới còn cho phép giám định các mẫu hài cốt bị phân hủy hoặc thiếu thông tin thực chứng, những trường hợp từng được xem là rất khó hoặc gần như không thể xác định bằng phương pháp truyền thống. Nhờ đó, cơ hội tìm lại tên tuổi cho các liệt sĩ được mở rộng hơn.
Giá trị lớn nhất của công nghệ là đang giúp trả lại danh tính cho các liệt sĩ. Một ngôi mộ với dòng chữ “Liệt sĩ chưa biết tên” có thể được gọi đúng tên, đúng quê quán. Một gia đình sau nhiều thập niên chờ đợi có thể biết chính xác nơi người thân đang yên nghỉ.
Không chỉ trong lĩnh vực giám định ADN, công nghệ số còn đang mở rộng không gian tri ân theo nhiều cách thức mới.
Tại Hải Phòng, các cấp bộ Đoàn đã và đang triển khai hoạt động phục dựng ảnh liệt sĩ cho nhiều gia đình. Những bức ảnh cũ kỹ, mờ nhòe theo năm tháng được phục hồi bằng công nghệ xử lý hình ảnh hiện đại. Nhiều trường hợp không còn ảnh gốc, các nhóm tình nguyện phải kết hợp tư liệu gia đình, ký ức người thân và công nghệ số để tái hiện chân dung liệt sĩ.
Đằng sau mỗi bức ảnh được phục dựng là một câu chuyện cảm động. Không chỉ khôi phục khuôn mặt mà còn khôi phục ký ức gia đình, nối lại những sợi dây tình cảm. Đối với nhiều thân nhân liệt sĩ, lần đầu tiên được nhìn thấy rõ khuôn mặt người cha, người anh sau hàng chục năm là một khoảnh khắc vô cùng đặc biệt.
Ngày nay, với sự hỗ trợ của trí tuệ nhân tạo, những ứng dụng này còn tiến xa hơn. AI có thể phục hồi màu sắc, nâng cao độ chi tiết của ảnh, thậm chí hỗ trợ tái tạo những hình ảnh sống động hơn dựa trên dữ liệu lịch sử và tư liệu gia đình. Dĩ nhiên, việc ứng dụng công nghệ vào lĩnh vực thiêng liêng này luôn cần sự thận trọng, bảo đảm tính chính xác, trang nghiêm và tôn kính.
Chuyển đổi số không chỉ phục vụ phát triển kinh tế hay cải cách hành chính. Trong công tác đền ơn đáp nghĩa, công nghệ cũng đang phát huy giá trị đặc biệt. Dữ liệu số giúp kết nối thông tin liệt sĩ, công nghệ ADN hỗ trợ xác định danh tính, còn trí tuệ nhân tạo góp phần lưu giữ ký ức lịch sử. Nhờ đó, công nghệ trở thành cầu nối giữa quá khứ và hiện tại, giữa những người đã hy sinh với gia đình và thế hệ hôm nay.
Gần 80 năm sau Ngày Thương binh - Liệt sĩ đầu tiên, hành trình tri ân vẫn tiếp nối. Những người lính năm xưa đã cống hiến tuổi xuân và cả cuộc đời cho đất nước. Trách nhiệm của thế hệ hôm nay là tiếp tục tìm kiếm, xác định và gìn giữ ký ức về họ bằng mọi cách có thể. Trong hành trình ấy, công nghệ đang giúp lòng biết ơn được hiện thực hóa bằng những kết quả cụ thể.
Khoa học không thể thay thế tình cảm nhưng có thể giúp tình cảm được gửi trao trọn vẹn hơn. Những tiến bộ công nghệ được đặt trong mục tiêu “uống nước nhớ nguồn”, đó chính là giá trị đẹp nhất mà thời đại số có thể mang lại.