Xác thực người bán thực phẩm trên không gian mạng
Trong văn bản giải trình, tiếp thu ý kiến xây dựng dự án Luật An toàn thực phẩm sửa đổi của Bộ Y tế, Bộ Công an chỉ ra những lỗ hổng trong cơ chế quản lý kinh doanh trực tuyến hiện hành.
Trước thực trạng kinh doanh thực phẩm giả, kém chất lượng diễn biến ngày càng tinh vi trên không gian mạng, Bộ Công an và Bộ Y tế đã thống nhất phương án siết chặt hành lang pháp lý trong dự thảo Luật An toàn thực phẩm sửa đổi.
Bước đi chiến lược này không chỉ quy trách nhiệm trực tiếp cho các sàn thương mại điện tử và mạng xã hội, mà còn bắt buộc xác thực danh tính người bán, nhằm bảo vệ toàn diện sức khỏe và quyền lợi của người tiêu dùng trong kỷ nguyên số.
Trong văn bản giải trình, tiếp thu ý kiến xây dựng dự án Luật An toàn thực phẩm sửa đổi của Bộ Y tế, Bộ Công an đã thẳng thắn chỉ ra những lỗ hổng trong cơ chế quản lý kinh doanh trực tuyến hiện hành. Theo đó, dự thảo ban đầu mới chỉ dừng lại ở việc quản lý hoạt động quảng cáo thực phẩm trên không gian mạng. Trong khi đó, trên thực tế, các đối tượng vi phạm đang thay đổi phương thức hoạt động với tốc độ rất nhanh.
Xu hướng nguy hiểm hiện nay là việc tiêu thụ hàng giả, thực phẩm kém chất lượng đang dịch chuyển mạnh mẽ sang các sàn thương mại điện tử và các nền tảng mạng xã hội phổ biến như Facebook, TikTok cùng nhiều hình thức bán hàng trực tuyến khác.
Đây chính là nguyên nhân cốt lõi khiến công tác phát hiện, truy vết và xử lý các hành vi vi phạm của cơ quan chức năng gặp nhiều khó khăn, trở ngại hơn rất nhiều so với mô hình kinh doanh truyền thống. Do đó, nếu chỉ kiểm soát phần ngọn là hoạt động quảng cáo mà bỏ lọt trách nhiệm của các nền tảng trung gian nơi trực tiếp diễn ra giao dịch thì không thể xử lý dứt điểm vấn nạn này.
Từ thực tế đó, Bộ Công an kiến nghị cần phải bổ sung ngay các quy định đặc thù về trách nhiệm của đơn vị quản lý sàn thương mại điện tử và mạng xã hội. Yêu cầu các nền tảng này phải thực hiện xác thực danh tính nghiêm ngặt đối với tất cả các cá nhân, tổ chức tham gia kinh doanh thực phẩm.
Bộ Công an nhấn mạnh việc xác thực người bán là điều kiện tiên quyết và cần thiết để ngăn chặn triệt để tình trạng các đối tượng sử dụng tài khoản ảo, liên tục thay đổi danh tính hoặc chủ động đóng tài khoản, xóa dấu vết ngay sau khi xảy ra các sự cố hoặc vi phạm về an toàn thực phẩm.
Không dừng lại ở bước xác thực đầu vào, giải pháp pháp lý mới còn áp đặt một cơ chế giám sát liên tục và chặt chẽ đối với các đơn vị vận hành công nghệ. Các sàn thương mại điện tử và mạng xã hội sẽ có trách nhiệm bắt buộc phải lưu trữ toàn bộ dữ liệu giao dịch hệ thống, đồng thời có nghĩa vụ cung cấp đầy đủ, kịp thời các thông tin này cho cơ quan nhà nước có thẩm quyền khi có yêu cầu để phục vụ công tác thanh tra, kiểm tra, điều tra và xử lý vi phạm. Khi nhận được cảnh báo từ cơ quan chức năng hoặc phát hiện sản phẩm có dấu hiệu vi phạm quy định an toàn thực phẩm, các sàn có trách nhiệm phải chủ động và lập tức gỡ bỏ sản phẩm khỏi nền tảng.
Đồng ý và tiếp thu các nhận định từ Bộ Công an cùng các cơ quan góp ý, Bộ Y tế khẳng định sẽ cụ thể hóa các quy định về trách nhiệm của chủ quản nền tảng vào dự thảo Luật An toàn thực phẩm sửa đổi. Theo đó, các đơn vị vận hành nền tảng sẽ buộc phải xây dựng một cơ chế kiểm duyệt nội bộ kỹ lưỡng, yêu cầu người bán phải cung cấp và công khai đầy đủ các giấy tờ pháp lý liên quan đến sản phẩm theo đúng quy định.
Đáng chú ý, dự thảo luật đang định hướng áp dụng biện pháp chế tài mạnh quy định trách nhiệm liên đới đối với chính đơn vị chủ quản nền tảng. Trong trường hợp nền tảng không thực hiện các biện pháp kiểm duyệt cần thiết để lọt thực phẩm bẩn, thực phẩm giả dẫn đến các sự cố an toàn thực phẩm gây thiệt hại cho người tiêu dùng, nhà vận hành nền tảng sẽ phải chịu trách nhiệm pháp lý tương xứng.
Dưới mô hình quản lý mới, thực phẩm sẽ được giám sát chặt chẽ và xuyên suốt từ nguyên liệu đầu vào, quá trình sản xuất, chế biến, lưu thông trên thị trường cho đến người tiêu dùng. Trong đó, môi trường mạng không còn là một không gian nằm ngoài luật pháp, mà được xác định rõ ràng là một mắt xích của chuỗi lưu thông thực phẩm. Do đó, các chợ mạng phải bị đặt dưới một cơ chế giám sát, quản lý nghiêm khắc và đồng bộ tương tự như các kênh phân phối, chợ hay siêu thị truyền thống.
Để hiện thực hóa mục tiêu này, dự thảo luật cũng vạch rõ định hướng mở rộng toàn diện hoạt động hậu kiểm trên môi trường số, nâng cao năng lực và vai trò của hệ thống kiểm nghiệm quốc gia. Đồng thời, Nhà nước sẽ tập trung xây dựng cơ sở dữ liệu số chuyên ngành phục vụ cho việc truy xuất nguồn gốc thực phẩm một cách minh bạch. Dự án Luật An toàn thực phẩm sửa đổi dự kiến sẽ được trình Quốc hội xem xét và cho ý kiến vào cuối năm nay.