Di sản thế giới tạo động lực phát triển kinh tế di sản vùng Đông Bắc

Thay đổi vị thế điểm đến nhờ danh hiệu di sản thế giới

Danh hiệu di sản thế giới liên tỉnh, thành phố không chỉ khẳng định giá trị nổi bật toàn cầu của không gian văn hóa - thiên nhiên vùng Đông Bắc mà còn tạo động lực phát triển kinh tế - xã hội cho các địa phương Quảng Ninh, Hải Phòng và Bắc Ninh.

Thực tế cho thấy, dòng khách tăng trưởng tại các di sản tâm linh, biển đảo và các hải trình liên vịnh từ đầu năm 2026 là minh chứng cho hiệu quả của chiến lược phát triển kinh tế di sản tại các địa phương.

Nằm trên hành lang địa lý - lịch sử - văn hóa thống nhất, trục liên kết Hải Phòng - Quảng Ninh đang sở hữu hệ thống tài nguyên di sản đặc biệt. Việc mở rộng ranh giới Di sản thiên nhiên thế giới Vịnh Hạ Long sang Quần đảo Cát Bà năm 2023 và việc UNESCO ghi danh Quần thể di tích và danh thắng Yên Tử - Vĩnh Nghiêm - Côn Sơn, Kiếp Bạc là Di sản văn hóa thế giới năm 2025 đã hình thành một chỉnh thể di sản liên tỉnh độc đáo, toàn vẹn về cảnh quan, địa chất và giá trị tâm linh. Đây cũng là cơ sở quan trọng để thu hút dòng khách quốc tế yêu thích du lịch văn hóa và lịch sử.

Sau khi được UNESCO ghi danh, sự thay đổi rõ nét nhất tại các di sản là vị thế điểm đến và hành vi của du khách. Mùa lễ hội xuân năm 2026 đánh dấu lần đầu tiên Yên Tử đón khách với tư cách di sản thế giới.

Nếu trước đây lượng khách chủ yếu là các chuyến đi ngắn ngày thì hiện nay tỷ lệ khách lựa chọn trải nghiệm chuyên sâu ngày càng tăng. Du khách có xu hướng sử dụng dịch vụ lưu trú chất lượng cao, chi tiêu nhiều hơn cho ẩm thực và các sản phẩm văn hóa địa phương.

Cùng với đó, công tác tổ chức lễ hội được đổi mới với chuỗi hoạt động văn hóa, nghệ thuật quy mô lớn. Tiêu biểu là chương trình nghệ thuật "Non thiêng Yên Tử - Khí phách ngàn năm" thu hút khoảng 10.000 người tham gia, cùng nhiều hoạt động hội chợ, trưng bày, triển lãm nhằm quảng bá và lan tỏa giá trị di sản.

Chỉ trong 4 tháng đầu năm 2026, khu di sản Yên Tử đã đón hơn 1 triệu lượt khách, tăng hơn gấp đôi so với cùng kỳ năm 2025.

Ông Lê Trọng Thanh, Phó Giám đốc Công ty CP phát triển Tùng Lâm, cho biết mùa lễ hội xuân năm 2026 là mùa đầu tiên Yên Tử đón khách với tư cách là di sản thế giới và lượng khách đã tăng hơn hai lần so với cùng kỳ.

Để đáp ứng tốc độ tăng trưởng, đơn vị đã thay mới toàn bộ hệ thống biển bảng diễn giải tại các điểm được UNESCO công nhận, đồng thời đưa hệ thống camera ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) vào kiểm soát, điều tiết dòng khách, góp phần bảo đảm an toàn và trật tự trong mùa lễ hội.

Theo ông Lê Trọng Thanh, sự tăng trưởng này đến từ hiệu ứng của danh hiệu quốc tế, cùng với việc tỉnh Quảng Ninh ban hành Nghị quyết số 101/2026/NQ-HĐND miễn 100% phí tham quan danh thắng Yên Tử từ năm 2026 đến hết năm 2028 và chính sách miễn phí trông giữ phương tiện tại bến xe Hạ Kiệu.

Với chủ đề "Yên Tử - Hành trình về miền di sản tâm linh", tỉnh Quảng Ninh cũng xây dựng kế hoạch truyền thông, quảng bá nhằm thu hút khoảng 2,3 triệu lượt khách đến phường Yên Tử trong năm 2026, trong đó khoảng 1,5 triệu lượt khách tham quan Di sản thế giới Yên Tử.

Kế hoạch này hướng tới nâng cao năng lực cạnh tranh, khẳng định vị thế trung tâm Phật giáo Trúc Lâm Việt Nam, đồng thời đưa Yên Tử trở thành điểm đến tiêu biểu về du lịch tâm linh, thiền định, sinh thái và nghỉ dưỡng trên bản đồ du lịch quốc tế sau khi được UNESCO ghi danh.

Đây cũng là một trong những giải pháp quan trọng nhằm góp phần thực hiện mục tiêu đón 23 triệu lượt khách và đạt tổng doanh thu du lịch khoảng 65.000 tỷ đồng của tỉnh Quảng Ninh trong năm 2026.

Liên kết vùng mở rộng không gian phát triển kinh tế di sản

Danh hiệu UNESCO dành cho vịnh Hạ Long - Quần đảo Cát Bà đã đưa trục Hải Phòng - Quảng Ninh trở thành một trong những không gian di sản tiêu biểu của thế giới, đồng thời tạo động lực mạnh mẽ để triển khai chiến lược phát triển kinh tế di sản.

Ở góc độ quản lý, các giá trị tài nguyên đặc biệt này là nền tảng để xây dựng mô hình quản trị tích hợp, biến di sản thành động lực phát triển xanh, nâng cao chất lượng tăng trưởng và tạo việc làm cho hàng vạn lao động địa phương.

Ông Vũ Kiên Cường, Phó Trưởng Ban Quản lý di sản thế giới vịnh Hạ Long - Yên Tử, cho biết các giá trị tài nguyên vô giá là cơ sở để Quảng Ninh xây dựng và triển khai hiệu quả chiến lược "quản trị tích hợp" và "kinh tế di sản", thông qua việc kết nối toàn bộ hành lang di sản sông - biển - núi thành một chỉnh thể thống nhất.

Theo ông Vũ Kiên Cường, việc hình thành không gian di sản liên tỉnh cũng tạo điều kiện mở rộng các sản phẩm du lịch liên kết, kéo dài thời gian lưu trú, gia tăng mức chi tiêu của du khách và đóng góp tích cực vào tăng trưởng kinh tế bền vững của các địa phương.

Để phát huy giá trị di sản theo đúng cam kết quốc tế, Quảng Ninh và Hải Phòng đã chủ động thiết lập cơ chế phối hợp toàn diện. Hai địa phương thường xuyên trao đổi thông tin, kiểm tra, giám sát các tác động tới vùng lõi di sản, đồng thời phối hợp trong nghiên cứu khoa học, bảo vệ môi trường, bảo tồn đa dạng sinh học và quảng bá hình ảnh chung.

Từ nền tảng liên kết đó, các sản phẩm du lịch xuyên suốt giữa Vịnh Hạ Long và Quần đảo Cát Bà từng bước hình thành. Việc ban hành Quy chế phối hợp quản lý tàu du lịch giữa vịnh Hạ Long và vịnh Lan Hạ là bước tiến quan trọng nhằm nâng cao chất lượng dịch vụ và bảo đảm khai thác bền vững.

Hai địa phương cũng đang khẩn trương hoàn thiện Kế hoạch quản lý và quy chế bảo vệ chung, hướng tới mô hình quản trị thống nhất, hiệu quả, đáp ứng đầy đủ các tiêu chuẩn của UNESCO trong giai đoạn mới.

Việc khơi thông tuyến du lịch biển kết nối vịnh Hạ Long và vịnh Lan Hạ từ tháng 4/2026, cùng với Quy chế phối hợp quản lý tàu du lịch liên vùng, đã chấm dứt tình trạng tàu du lịch phải dừng tại ranh giới trên biển, tạo điều kiện thuận lợi cho hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp lữ hành.

Theo ông Hoàng Văn Nguyên, Phụ trách kinh doanh cảng tàu khách quốc tế Hạ Long (Quảng Ninh), việc liên thông trực tiếp giữa hai địa phương mang lại nhiều thuận lợi cho cả doanh nghiệp và du khách.

Trước đây, các tàu lớn không được phép chạy thẳng vào bến mà phải neo ngoài khơi, du khách buộc phải chuyển sang tàu trung chuyển hoặc tàu cao tốc để di chuyển giữa vịnh Hạ Long và vịnh Lan Hạ. Quy trình này gây nhiều bất tiện, ảnh hưởng đến trải nghiệm và sức khỏe của du khách.

Hiện nay, các tàu đáp ứng đầy đủ điều kiện hàng hải, đăng kiểm và hoàn tất ký kết hợp đồng tại hai đầu bến có thể đón, trả khách trực tiếp. Hải trình liên vùng đã trở thành sản phẩm trải nghiệm "hai vịnh trong một hành trình", mở rộng không gian dịch vụ và góp phần giữ chân du khách lâu hơn tại vùng di sản.

Đại diện Phòng Văn hóa - Xã hội, đặc khu Cát Hải (Hải Phòng) cho biết sau khi tuyến liên vịnh được khai thông, dự kiến mỗi ngày sẽ có thêm khoảng 5.000 - 6.000 lượt khách cùng hơn 50 tàu lưu trú hoạt động xuyên suốt giữa hai vùng di sản.

Mô hình "hai điểm đến trong một hành trình" được kỳ vọng sẽ kéo dài thời gian lưu trú, gia tăng mức chi tiêu của du khách, đồng thời phân bổ lại dòng khách và giảm áp lực đối với các khu vực lõi của di sản.

Sự kết nối đồng bộ giữa các bến cảng hiện đại không chỉ mang lại lợi ích trước mắt cho hoạt động du lịch mà còn mở ra tầm nhìn phát triển một trung tâm du lịch biển, đảo mang tầm quốc tế.

Những kết quả bước đầu từ việc khơi thông tuyến du lịch giữa Hạ Long và Cát Bà cũng tạo tiền đề để Quảng Ninh và Hải Phòng tiếp tục xây dựng cơ chế liên kết toàn diện đối với trục di sản văn hóa tâm linh Yên Tử - Vĩnh Nghiêm - Côn Sơn, Kiếp Bạc, qua đó khai thác hiệu quả hơn các giá trị di sản và thúc đẩy phát triển kinh tế di sản trong giai đoạn mới.

TT (tổng hợp)