Nâng năng lực quản trị để giảm thiểu rủi ro thiên tai
Hoàn thiện hành lang pháp lý về phòng, chống thiên tai là nền tảng để nâng năng lực quản trị, giảm thiểu rủi ro thiên tai và bảo vệ phát triển bền vững.
Chuyển mạnh sang quản trị rủi ro thiên tai chủ động
Trong bối cảnh biến đổi khí hậu diễn biến ngày càng cực đoan, Việt Nam đang khẩn trương hoàn thiện hành lang pháp lý về phòng, chống thiên tai, trong đó trọng tâm là xây dựng Luật Phòng, chống thiên tai (thay thế).
Mục tiêu là chuyển đổi mạnh mẽ từ tư duy "ứng phó bị động" sang "quản trị rủi ro chủ động", coi đây là điều kiện quan trọng để bảo vệ thành quả phát triển kinh tế và bảo đảm an toàn tính mạng của Nhân dân.
Tại buổi làm việc với Đảng ủy Chính phủ và các cơ quan về công tác phòng, chống thiên tai, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh phòng, chống thiên tai không phải là nhiệm vụ bên lề mà là điều kiện bảo đảm cho phát triển nhanh, ổn định và bền vững.
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm chỉ rõ thiên tai đang diễn biến ngày càng bất thường, vượt xa các kịch bản lịch sử, vì vậy tuyệt đối không được chủ quan. Người đứng đầu Đảng và Nhà nước yêu cầu toàn hệ thống chính trị thực hiện quyết liệt tinh thần chuyển mạnh từ ứng phó bị động sang quản trị rủi ro chủ động; từ xử lý hậu quả sang phòng ngừa từ sớm, từ xa; từ cách làm dựa vào kinh nghiệm sang cách làm dựa trên dữ liệu, khoa học và công nghệ.
Theo chỉ đạo của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm, bảo vệ tính mạng của nhân dân là "mệnh lệnh cao nhất". Mọi phương án điều hành phát triển kinh tế, đầu tư công và an sinh xã hội từ nay đến hết năm 2026 phải được lồng ghép chặt chẽ với các kịch bản phòng, chống thiên tai phù hợp thực tiễn từng địa bàn, không sao chép phương án cũ cho những tình huống mới.
Để cụ thể hóa định hướng chiến lược này, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đang khẩn trương xây dựng dự thảo Luật Phòng, chống thiên tai (thay thế).
Ông Phạm Đức Luận, Cục trưởng Cục Quản lý đê điều và Phòng, chống thiên tai, cho biết dự thảo Luật tập trung tháo gỡ 5 nhóm bất cập lớn của pháp luật hiện hành, từ cơ chế điều phối liên ngành đến ứng dụng công nghệ số trong quản lý rủi ro thiên tai.
Theo ông Phạm Đức Luận, Cục trưởng Cục Quản lý đê điều và Phòng, chống thiên tai, dự thảo Luật xây dựng 5 chính sách cốt lõi gồm phân định rõ thẩm quyền và trách nhiệm của các cấp, các ngành; kiện toàn tổ chức bộ máy quản lý nhà nước theo hướng quản trị rủi ro thiên tai và có chính sách phù hợp đối với lực lượng trực tiếp làm nhiệm vụ.
Dự thảo cũng hướng tới thống nhất đầu mối tổng hợp nhu cầu cứu trợ và tiếp nhận hỗ trợ quốc tế khẩn cấp nhằm bảo đảm tính kịp thời; lồng ghép yêu cầu phòng, chống thiên tai trong mọi quy hoạch phát triển kinh tế - xã hội và đầu tư hạ tầng; đẩy mạnh ứng dụng khoa học, công nghệ và chuyển đổi số để hiện đại hóa hệ thống quan trắc, dự báo; đồng thời nghiên cứu cơ chế trưng dụng dung tích hữu ích của các hồ chứa phục vụ cắt lũ, bảo vệ vùng hạ du trong các tình huống khẩn cấp.
Mục tiêu lớn nhất của khung pháp lý mới là xây dựng môi trường quản lý minh bạch, tháo gỡ các rào cản thể chế và nâng cao năng lực ứng phó theo định hướng "xây dựng lại tốt hơn" sau mỗi đợt thiên tai.
Đẩy mạnh ứng dụng công nghệ
Trong bối cảnh chuyển đổi số diễn ra mạnh mẽ, việc ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) và dữ liệu lớn (Big Data) được xác định là công cụ quan trọng để nâng cao hiệu quả công tác phòng, chống thiên tai.
Theo Chỉ thị số 23/CT-TTg của Thủ tướng Chính phủ, Bộ Khoa học và Công nghệ được giao chủ trì, phối hợp với các bộ, ngành liên quan tăng cường ứng dụng chuyển đổi số trong công tác phòng, chống thiên tai và tìm kiếm cứu nạn.
Ông Phạm Đức Luận, Cục trưởng Cục Quản lý đê điều và Phòng, chống thiên tai, cho biết mặc dù Việt Nam đã triển khai hệ thống giám sát thiên tai Việt Nam (VNDMS), song công tác này vẫn còn nhiều hạn chế, nhiều khâu vẫn thực hiện thủ công.
Vì vậy, dự thảo Luật đề xuất hiện đại hóa hệ thống quan trắc đa tầng, đẩy mạnh ứng dụng công nghệ viễn thám, ảnh vệ tinh và máy bay không người lái (UAV) nhằm theo dõi, giám sát rủi ro thiên tai theo thời gian thực, qua đó nâng cao khả năng dự báo và hỗ trợ công tác chỉ đạo, điều hành.
Bên cạnh đó, hệ thống tổng đài 112 sẽ được triển khai đồng bộ trên phạm vi cả nước để tiếp nhận thông tin hỗ trợ ứng phó và cứu nạn kịp thời. Các tập đoàn viễn thông và điện lực cũng được yêu cầu khẩn trương nâng cao khả năng chống chịu của hạ tầng, bảo đảm thông tin liên lạc và nguồn điện không bị gián đoạn trong mọi tình huống thiên tai cực đoan.
Song song các giải pháp ở tầm vĩ mô, Chỉ thị số 23/CT-TTg của Thủ tướng Chính phủ yêu cầu các địa phương chủ động rà soát, nâng cấp hệ thống đê điều, hồ đập trước mùa mưa lũ năm 2026.
Đồng thời, phương châm "bốn tại chỗ" cần được tổ chức thực hiện thực chất, hiệu quả, tránh hình thức, nhằm nâng cao năng lực phòng ngừa, ứng phó và giảm thiểu thiệt hại do thiên tai gây ra.