Chủ động từ sớm để giảm thiểu rủi ro thiên tai

Điều đó đòi hỏi công tác phòng, chống thiên tai phải chuyển mạnh từ ứng phó sang chủ động phòng ngừa và giảm thiểu rủi ro.

Từ ứng phó sang phòng ngừa

Không ai có thể ngăn một cơn bão hình thành trên biển. Nhưng hoàn toàn có thể hạn chế nhiều thiệt hại nếu sự chuẩn bị được bắt đầu từ đủ sớm. Đó cũng là điều đang thay đổi trong công tác phòng, chống thiên tai những năm gần đây. Trọng tâm không còn là huy động lực lượng khi bão đã cận kề, mà là chủ động nhận diện nguy cơ, chuẩn bị phương án và giảm thiểu rủi ro ngay từ trước khi thiên tai xảy ra.

Sự thay đổi ấy xuất phát từ thực tế thiên tai ngày càng cực đoan và khó dự báo hơn. Thời gian chuẩn bị ngắn hơn, trong khi mức độ rủi ro có thể lớn hơn trước rất nhiều. Điều đó buộc công tác phòng, chống thiên tai phải đi trước một bước.

Quan trọng hơn, Hải Phòng hôm nay cũng đã khác trước. Nếu hai thập niên trước, thiệt hại sau mỗi cơn bão thường được nhắc đến bằng số nhà tốc mái, số cây xanh gãy đổ hay diện tích lúa bị ngập úng, thì nay, chỉ một cơn bão cũng có thể ảnh hưởng tới hoạt động của cảng biển, khu công nghiệp, sân bay, mạng lưới logistics, chuỗi cung ứng và hàng nghìn doanh nghiệp đang sản xuất, kinh doanh trên địa bàn.

Điều đó có nghĩa, thiệt hại không còn chỉ được tính bằng nhà cửa hay hoa màu bị hư hỏng, mà còn ở sự gián đoạn của sản xuất, giao thông, logistics và chuỗi cung ứng. Khi quy mô phát triển lớn hơn, giá trị cần bảo vệ cũng lớn hơn. Vì vậy, cách phòng, chống thiên tai cũng không thể giữ nguyên như trước.

Bão Yagi năm 2024 không phải cơn bão đầu tiên gây thiệt hại cho Hải Phòng, nhưng cho thấy rất rõ rằng khi một đô thị phát triển lên tầm vóc mới, thiên tai không còn chỉ gây tổn thất về nhà cửa hay mùa màng, mà còn ảnh hưởng tới hạ tầng, sản xuất và chuỗi cung ứng. Đó cũng là lý do công tác phòng, chống thiên tai phải chuyển mạnh sang phòng ngừa và quản trị rủi ro.

"Từ sớm, từ xa" không chỉ là triển khai công việc trước khi bão đổ bộ vài ngày, mà là chuẩn bị từ trước mùa mưa bão bằng việc rà soát công trình xung yếu, hoàn thiện phương án ứng phó, chuẩn bị nhân lực, vật tư và nâng cao kỹ năng phòng tránh thiên tai. Mục tiêu là giảm thiểu rủi ro ngay từ đầu, thay vì chỉ tập trung khắc phục hậu quả.

Trong phòng, chống thiên tai, điều đáng ghi nhận không phải là đã huy động được bao nhiêu lực lượng khi bão đến, mà là bao nhiêu việc đã được làm xong trước khi bão đến.

Đi trước thiên tai

Sự chuyển dịch trong tư duy ấy đang được thể hiện ngày càng rõ qua cách Hải Phòng ứng phó với các đợt thiên tai gần đây. Những gì diễn ra trong đợt ứng phó với bão số 1 Maysak vừa qua cho thấy nhiều bài học từ thực tiễn đã được chuyển hóa thành hành động cụ thể.

Ngay từ khi bão còn hoạt động trên biển, thành phố đã triển khai đồng bộ các phương án ứng phó. Từ kiểm đếm tàu thuyền, rà soát khu vực xung yếu, kích hoạt chống ngập đô thị, bảo vệ hơn 30 nghìn ha lúa mùa mới gieo cấy (tương đương 40% diện tích gieo cấy) đến huy động hơn 6.600 cán bộ, chiến sĩ công an thành phố sẵn sàng ứng trực... Tất cả đều được thực hiện trước khi bão ảnh hưởng trực tiếp đến địa bàn.

Đó không đơn thuần là những công việc thường xuyên của mùa mưa bão, mà phản ánh sự thay đổi trong cách tiếp cận. Mỗi con tàu được đưa vào nơi tránh trú trước khi biển động, mỗi tuyến cống được vận hành trước khi mưa lớn xuất hiện, mỗi diện tích lúa được tiêu úng kịp thời hay mỗi người dân được thông tin sớm về diễn biến thời tiết đều góp phần giảm thiểu những thiệt hại đáng lẽ có thể xảy ra. Khi nhiều rủi ro được xử lý từ đầu, áp lực ứng cứu và khắc phục hậu quả sau thiên tai cũng giảm đi đáng kể.

Điều đó cũng cho thấy phòng, chống thiên tai ngày nay không còn là nhiệm vụ riêng của lực lượng cứu hộ hay một ngành, một địa phương. Từ quy hoạch đô thị, phát triển hạ tầng thoát nước, củng cố đê điều, bảo đảm an toàn lưới điện, viễn thông, tổ chức sản xuất nông nghiệp đến nâng cao kỹ năng ứng phó của cộng đồng đều là những mắt xích của quá trình giảm thiểu rủi ro. Chỉ khi các mắt xích ấy được chuẩn bị đồng bộ, khả năng chống chịu của thành phố mới thực sự được nâng lên.

Hải Phòng đang phát triển với quy mô kinh tế ngày càng lớn. Mỗi cơn bão vì thế không chỉ đe dọa nhà cửa hay mùa màng, mà còn có thể ảnh hưởng tới hoạt động của cảng biển, khu công nghiệp, logistics và chuỗi cung ứng.

Điều thành phố có thể chủ động không phải là hướng đi của một cơn bão, mà là năng lực chuẩn bị của chính mình. Chủ động từ sớm, từ xa không chỉ để giảm thiểu thiệt hại trước mắt, mà còn để giữ cho nhịp phát triển của thành phố không bị gián đoạn và bảo vệ những thành quả đã được gây dựng bằng rất nhiều công sức.

HÀ KIÊN