Đặc sắc hầu đồng tại đền Tranh Ninh Giang
Hầu đồng tại đền Tranh, xã Ninh Giang (Hải Phòng) là nét văn hóa tâm linh đặc sắc, sống động trong tháng 5 âm lịch này.
Không gian linh thiêng của tháng Tiệc quan
Những ngày tháng 5 âm lịch, khuôn viên đền Tranh luôn rộn ràng tiếng hát văn. Mỗi giá đồng được thực hiện trang nghiêm theo đúng nghi thức truyền thống, từ lễ dâng hương, thay xiêm áo, múa kiếm, múa quạt, phát lộc đến các làn điệu chầu văn cổ.
Không khí vừa linh thiêng, vừa gần gũi giúp nhiều người, nhất là những du khách lần đầu đến đền, cảm nhận rõ nét đẹp độc đáo của loại hình diễn xướng dân gian này. Bà Phạm Thị Hải, du khách đến từ Hà Nội cho biết sau khi tham dự các buổi diễn xướng, bà rất bất ngờ trước vẻ đẹp nghệ thuật của hát văn và hầu đồng. Nhiều du khách cũng dành hàng giờ theo dõi trọn vẹn các giá hầu để cảm nhận sự biến đổi tinh tế trong từng làn điệu và từng nghi lễ.
Tiến sĩ Nguyễn Đạt Tân, Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu thực hành văn hoá tín ngưỡng dân gian Việt Nam cho biết, hiện nay, việc duy trì các hoạt động hát văn, diễn xướng hầu đồng tại đền Tranh không chỉ phục vụ nhu cầu tín ngưỡng của nhân dân mà còn góp phần nhận diện, kiểm kê, tư liệu hóa và truyền dạy di sản cho thế hệ trẻ.
Thông qua các chương trình giao lưu, lễ hội và hoạt động của các câu lạc bộ hát văn, nhiều người trẻ đã bắt đầu tìm hiểu sâu hơn về tín ngưỡng thờ Mẫu, về nghệ thuật hát văn cũng như những giá trị nhân văn được gửi gắm trong từng nghi lễ.
Nghệ thuật kết tinh nhiều giá trị văn hóa
Nếu chỉ nhìn bề ngoài, hầu đồng có thể được hiểu đơn thuần là một nghi lễ tín ngưỡng. Tuy nhiên, dưới góc nhìn văn hóa, đây là loại hình nghệ thuật tổng hợp, hội tụ nhiều giá trị đặc sắc.
Điểm nhấn của mùa tiệc là sự phối hợp giữa Ban Quản lý di tích với Trung tâm Nghiên cứu và bảo tồn văn hóa tín ngưỡng Việt Nam, Viện Nghiên cứu di sản văn hóa Đông Nam Á cùng nhiều đơn vị liên quan tổ chức chương trình giao lưu thực hành tín ngưỡng thờ Mẫu Tam phủ của người Việt.
Mỗi giá hầu đều có sự kết hợp nhuần nhuyễn giữa âm nhạc dân gian, múa truyền thống, trang phục, mỹ thuật, thơ ca và diễn xướng dân gian. Tiếng đàn nguyệt, trống, phách hòa cùng lời hát văn dẫn dắt cảm xúc người xem qua từng nhân vật được tái hiện.
Năm 2016, thực hành tín ngưỡng thờ Mẫu Tam phủ của người Việt được UNESCO ghi danh là di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại. Trong đó, hát văn và nghi lễ hầu đồng là những yếu tố quan trọng cấu thành giá trị của di sản.
Bên cạnh các nghi lễ truyền thống, chương trình còn lồng ghép hoạt động an sinh xã hội, trao tặng quà tới Hội Người mù và Hội Chữ thập đỏ địa phương với tổng trị giá 10 triệu đồng, góp phần lan tỏa những giá trị nhân văn của di sản.
Đặc biệt, chương trình giao lưu năm nay ghi nhận sự tham gia của nhiều thanh đồng trẻ, thể hiện sự kế thừa, tiếp nối trong thực hành tín ngưỡng thờ Mẫu. Đây được xem là tín hiệu tích cực, góp phần gìn giữ và phát huy giá trị của di sản văn hóa phi vật thể được UNESCO ghi danh.
Theo thanh đồng Lê Văn Dũng, mỗi giá hầu đều tái hiện hình tượng, công lao và phẩm hạnh của các bậc thánh trong tín ngưỡng thờ Mẫu. Không chỉ là nghi lễ tâm linh, mỗi giá hầu còn truyền tải những giá trị nhân văn, hướng con người đến lòng hiếu nghĩa, sự bao dung và tinh thần làm điều thiện. "Khi thực hành nghi lễ, chúng tôi luôn giữ sự thành kính, tuân thủ các nghi thức truyền thống để góp phần bảo tồn đúng giá trị của di sản”, ông Dũng nói.
Theo Ban tổ chức, mùa tiệc năm nay thu hút lượng du khách và người dân về dâng hương, chiêm bái, tham dự các nghi lễ tăng khoảng 15% so với năm trước, trở thành một trong những mùa tiệc đông nhất từ trước đến nay. Thời tiết trong những ngày chính tiệc thuận lợi, nắng đẹp càng làm không khí lễ hội thêm trang nghiêm và sôi động, thu hút đông đảo thanh đồng, cung văn cùng du khách thập phương.
Theo ông Nguyễn Đình Khoa, Phó Chủ tịch UBND xã Ninh Giang, điều quan trọng nhất là gìn giữ được những giá trị nguyên gốc của nghi lễ. Ban quản lý luôn phối hợp với các nghệ nhân, cung văn và các thanh đồng thực hiện nghi lễ đúng truyền thống, tránh những biểu hiện thương mại hóa hoặc biến tướng. Mỗi mùa tiệc quan đều là dịp để các thế hệ nghệ nhân gặp gỡ, trao đổi, truyền dạy kinh nghiệm, góp phần bảo tồn di sản.
Năm 2009, đền Tranh được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch xếp hạng di tích kiến trúc nghệ thuật cấp quốc gia. Đây không chỉ là điểm đến tâm linh của du khách bốn phương mà còn là "bảo tàng sống" của tín ngưỡng thờ Mẫu Tam phủ, nơi những giá trị văn hóa dân gian vẫn đang được gìn giữ, trao truyền và tiếp tục lan tỏa trong đời sống đương đại.