Đồ Sơn và cơ hội định vị di sản văn hóa biển
Hội thảo 'Văn hóa biển trong thời đại Hùng Vương' vừa được tổ chức tại Đồ Sơn (Hải Phòng) mở ra hướng tiếp cận mới trong bảo tồn và phát huy di sản.
Sáng tỏ cội nguồn văn hóa biển
Đồ Sơn từ lâu không chỉ được biết đến là vùng biển du lịch nổi tiếng mà còn là nơi hội tụ nhiều lớp trầm tích lịch sử, văn hóa và tâm linh. Quần thể Chùa - Tháp Tường Long, hệ thống tín ngưỡng thờ thần biển cùng các lễ hội truyền thống của cư dân ven biển đã tạo nên bản sắc riêng của vùng đất cửa biển Hải Phòng.
Tuy nhiên, những giá trị ấy cần được tiếp tục nhận diện bằng những luận cứ khoa học để phát huy hiệu quả trong giai đoạn phát triển mới.
Đó cũng là mục tiêu của Hội thảo khoa học "Văn hóa biển trong thời đại Hùng Vương" do phường Đồ Sơn phối hợp Viện Việt Nam học và Khoa học phát triển (Đại học Quốc gia Hà Nội) tổ chức ngày 10/7, quy tụ nhiều giáo sư, tiến sĩ, nhà nghiên cứu đầu ngành về lịch sử, khảo cổ, văn hóa, di sản và tín ngưỡng.
Điểm nổi bật của hội thảo không chỉ nằm ở việc nghiên cứu quá khứ mà còn hướng tới giải quyết những vấn đề thực tiễn trong bảo tồn và phát huy di sản.
Tại hội thảo, lãnh đạo phường Đồ Sơn cho biết trong tiến trình dựng nước và giữ nước, biển không chỉ là không gian sinh tồn mà còn là nơi hình thành những giá trị đầu tiên của văn hóa Việt Nam.
Là vùng đất còn lưu giữ nhiều di sản quý gắn với truyền thống hướng biển của dân tộc, Đồ Sơn có điều kiện thuận lợi để nghiên cứu, làm sáng tỏ những giá trị văn hóa biển thời đại Hùng Vương.
Kết quả hội thảo sẽ bổ sung cơ sở khoa học để địa phương tiếp tục hoàn thiện hồ sơ các giá trị văn hóa gắn với Quốc Tổ Lạc Long Quân, Quốc Mẫu Âu Cơ, quần thể Chùa - Tháp Tường Long và hệ thống di sản văn hóa biển, qua đó phát huy hiệu quả trong giáo dục truyền thống, phát triển văn hóa, du lịch và xây dựng Đồ Sơn trở thành điểm đến giàu bản sắc.
GS, TS khoa học Vũ Minh Giang, Chủ tịch Hội đồng khoa học và đào tạo Đại học Quốc gia Hà Nội, Phó Chủ tịch Hội Khoa học lịch sử Việt Nam cho rằng hội thảo “Văn hóa biển trong thời đại Hùng Vương” được tổ chức tại Đồ Sơn hướng tới ba mục tiêu quan trọng.
Trước hết là khẳng định vị trí của thời đại Hùng Vương trong lịch sử dân tộc, trong đó có vai trò của cộng đồng cư dân biển. Thứ hai là khai thác các giá trị văn hóa để từng bước hình thành, phát triển lễ hội của cư dân ven biển gắn với tín ngưỡng thờ Hùng Vương và Quốc Tổ Lạc Long Quân.
Xa hơn, đây là hướng đi nhằm hiện thực hóa chiến lược phát triển công nghiệp văn hóa theo Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị, xây dựng lễ hội văn hóa có sức lan tỏa, góp phần thu hút du khách và phát huy giá trị di sản.
Mở hướng phát triển cho di sản Đồ Sơn
Một trong những nội dung nhận được sự đồng thuận cao tại hội thảo là việc Đồ Sơn có điều kiện để hình thành không gian văn hóa hướng về cội nguồn của cộng đồng cư dân biển, xây dựng Đại lễ Giỗ Quốc Tổ Hùng Vương tại khu di tích Chùa - Tháp Tường Long, qua đó hình thành không gian thực hành tín ngưỡng Hùng Vương của cộng đồng cư dân hướng biển.
Từ góc nhìn văn hóa tâm linh, Hòa thượng Thích Quảng Tùng, Phó Chủ tịch Hội đồng Trị sự Giáo hội Phật giáo Việt Nam, Trưởng Ban Trị sự Giáo hội Phật giáo Việt Nam thành phố Hải Phòng, trụ chì chùa Tháp Tường Long cho biết chùa Tháp Tường Long tọa lạc trên núi Mẫu Sơn, nơi từ lâu được xem là vùng hội tụ linh khí của biển Đông Bắc.
Không gian Chùa - Tháp Tường Long không chỉ thờ Tam bảo mà còn tôn thờ Quốc Tổ Lạc Long Quân, Quốc Mẫu Âu Cơ, các Vua Hùng cùng nhiều anh hùng dân tộc qua các thời kỳ.
Chính sự hội tụ ấy tạo nên không gian văn hóa đặc biệt, kết nối lịch sử dựng nước, truyền thống hướng biển và tinh thần đại đoàn kết dân tộc.
Theo Thượng tọa Thích Quảng Tùng, việc nghiên cứu văn hóa biển thời đại Hùng Vương không chỉ nhằm làm rõ giá trị lịch sử mà còn góp phần giáo dục thế hệ trẻ về cội nguồn dân tộc, ý thức bảo vệ chủ quyền biển đảo, khơi dậy khát vọng vươn ra biển lớn và tiếp nối mạch nguồn văn hóa Việt Nam trong thời đại mới.
Nhà sử học Dương Trung Quốc cho rằng việc kết nối Tháp Tường Long với không gian văn hóa thời đại Hùng Vương tạo nên hướng tiếp cận mới trong nghiên cứu lịch sử và văn hóa. Sự gắn kết này không chỉ góp phần thúc đẩy phát triển du lịch mà còn bồi đắp niềm tự hào về quê hương cho người Đồ Sơn, người Hải Phòng.
Quan trọng hơn, ý tưởng này đã nhận được sự đồng thuận rất lớn từ giới nghiên cứu, mở ra hướng phát triển mới cho khoa học lịch sử và văn hóa.
Phát biểu tại hội thảo, lãnh đạo Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch khẳng định tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương là biểu tượng của tinh thần đại đoàn kết dân tộc, của sức mạnh nội sinh đã giúp dân tộc Việt Nam vượt qua nhiều thử thách trong lịch sử.
Việc nghiên cứu tổ chức Đại lễ Giỗ Quốc Tổ Hùng Vương tại Đền thờ các Anh hùng dân tộc Việt Nam (Quốc Tổ Vọng Từ) thuộc Khu di tích Chùa - Tháp Tường Long không chỉ mang ý nghĩa tâm linh mà còn tạo thêm không gian thực hành tín ngưỡng Hùng Vương của cộng đồng cư dân biển đảo.
Nếu được nghiên cứu, hoàn thiện, đây hoàn toàn có thể trở thành điểm nhấn trong không gian văn hóa biển của Hải Phòng, góp phần phát triển du lịch di sản, công nghiệp văn hóa và kinh tế di sản.
Trong bối cảnh đất nước đang thực hiện chiến lược phát triển kinh tế biển, văn hóa biển không chỉ là di sản cần bảo tồn mà còn là nguồn lực phục vụ phát triển bền vững.
Hội thảo khép lại nhưng mở ra một hướng đi mới cho Đồ Sơn. Những luận cứ khoa học được bổ sung không chỉ góp phần định vị rõ hơn giá trị của văn hóa biển thời đại Hùng Vương mà còn tạo nền tảng để xây dựng Đại lễ Giỗ Quốc Tổ Hùng Vương tại Chùa - Tháp Tường Long, từng bước hình thành không gian di sản văn hóa biển mang tầm vóc quốc gia.
Từ những giá trị được đánh thức, Đồ Sơn không chỉ khẳng định vị thế là vùng đất giàu trầm tích lịch sử mà còn có thêm động lực để phát triển du lịch văn hóa, công nghiệp văn hóa và kinh tế di sản, góp phần hiện thực hóa mục tiêu đưa văn hóa trở thành nguồn lực nội sinh, sức mạnh mềm cho sự phát triển bền vững của Hải Phòng.