Gìn giữ sự tri ân nơi yên nghỉ các anh hùng liệt sĩ
Phía sau những nghĩa trang liệt sĩ luôn xanh, sạch là những người quản trang lặng lẽ gắn bó suốt nhiều năm với tất cả sự tận tụy và lòng biết ơn sâu sắc.
Dành một phần cuộc đời để “chăm sóc” liệt sĩ
Mới đầu giờ sáng, tại khuôn viên nghĩa trang liệt sĩ xã Kim Thành, điểm Đồng Gia, ông Nguyễn Ngọc Xuân đã miệt mài với công việc quen thuộc gắn bó suốt hơn 26 năm. Cây chổi trên tay ông chưa từng có ngày nghỉ. Hết quét lá, ông lại cúi xuống nhổ từng bụi cỏ nhỏ mọc len giữa các phần mộ, rồi cẩn thận lau từng tấm bia đá vừa được thay mới.
Năm nay, nghĩa trang mang diện mạo mới. Với kinh phí gần 2,8 tỷ đồng, toàn bộ 107 phần mộ đã được ốp đá, thay thế những phần mộ xây bằng vôi vữa trước đây. Đường đi được làm mới, khuôn viên khang trang, những khóm cây, luống hoa được quy hoạch ngay ngắn, khiến nơi yên nghỉ của các liệt sĩ thêm phần ấm cúng.
Sinh năm 1954, ông Xuân nhận nhiệm vụ trông coi nghĩa trang từ tháng 7/2000. Cơ duyên đưa ông đến với công việc này khá đặc biệt. Sau một vụ tai nạn lao động khiến sức khỏe không còn phù hợp với những công việc nặng nhọc, ông Xuân được địa phương động viên nhận nhiệm vụ quản trang.
Ngày ấy, nghĩa trang còn thấp trũng, nhiều hạng mục xuống cấp, cỏ dại mọc um tùm. Không chỉ lặng lẽ dọn dẹp, ông Xuân nhiều lần đề xuất với địa phương sửa chữa, chỉnh trang để nơi an nghỉ của các liệt sĩ khang trang hơn.
Mỗi sáng, khi nhiều người còn chưa bắt đầu ngày mới, ông đã có mặt tại nghĩa trang để bắt tay vào công việc quen thuộc. Mùa hè, ông dậy sớm tưới hoa, chăm sóc từng luống cây. Sang thu, ông cần mẫn quét dọn những lớp lá vàng rơi. Đến mùa đông, ông cắt tỉa cây cối, chỉnh trang khuôn viên, chuẩn bị đón các đoàn thân nhân về viếng. Công việc lặng lẽ ấy cứ đều đặn lặp lại qua bốn mùa. Khoản phụ cấp hằng tháng không nhiều. Điều giữ chân ông suốt hơn hai thập kỷ chưa bao giờ là tiền công mà chính là sự tri ân, thành kính đối với các liệt sĩ.
Tại Nghĩa trang liệt sĩ Cẩm Chế (xã Hà Bắc), người quản trang Bùi Thanh Kiêm cũng bắt đầu một ngày như thế.
Khác với ông Xuân, ông Kiêm là thương binh từng trực tiếp cầm súng chiến đấu ở chiến trường Tây Nam Bộ. Sinh năm 1950, ông cùng 8 thanh niên trong xã lên đường nhập ngũ. Những năm 1972-1974, chiến trường Quân khu 9 khốc liệt với biết bao trận đánh sinh tử. Nhắc lại ký ức ấy, giọng ông chùng xuống: "Hồi đó 9 anh em cùng đi. 3 người đã nằm lại. Bây giờ các anh đều yên nghỉ ở đây”.
Trong nghĩa trang hiện có 235 phần mộ, trong đó 233 phần mộ đã xác định được danh tính, 2 phần mộ chưa rõ tên tuổi vừa được lấy mẫu ADN phục vụ xác minh thông tin thân nhân liệt sĩ.
Nhiều năm nay, nghĩa trang trở thành một phần cuộc sống của ông. Những bước chân đi giữa các hàng mộ đã thành thói quen. Ông nhớ vị trí từng phần mộ, thuộc tên nhiều liệt sĩ, biết gia đình nào thường xuyên về viếng, gia đình nào nhiều năm mới có dịp trở lại.
Mỗi dịp có thân nhân tìm về, ông luôn là người đón tiếp đầu tiên. Có người lần đầu tìm thấy nơi người thân yên nghỉ sau hàng chục năm thất lạc thông tin. Có người từ rất xa, chỉ kịp ghé thắp nén hương rồi vội trở về. Ông lặng lẽ dẫn đường, kể lại những điều mình biết, giúp họ tìm đúng phần mộ trong niềm xúc động. Có lẽ vì thế mà nhiều người vẫn gọi những người quản trang là "người thân đặc biệt" của các liệt sĩ.
Gìn giữ "địa chỉ đỏ" của quê hương
Theo thống kê, toàn thành phố Hải Phòng hiện có 383 nghĩa trang liệt sĩ với 55.679 phần mộ và cũng có hàng trăm người đang ngày ngày làm công việc quản trang.
Những năm gần đây, cùng với việc đầu tư nâng cấp các công trình ghi công liệt sĩ, các địa phương thường xuyên bố trí kinh phí chỉnh trang, tu bổ, tổ chức lễ dâng hương, thắp nến tri ân vào dịp Ngày Thương binh - Liệt sĩ 27/7 và các ngày lễ lớn trong năm.
Để những nghĩa trang luôn xanh, sạch, đẹp cả năm là công sức của những người quản trang. Ông Nguyễn Anh Tuấn, Chủ tịch UBND xã Hà Bắc cho biết những người quản trang không chỉ làm công việc vệ sinh hay chăm sóc cây xanh mà còn là những người phát hiện sớm các hạng mục xuống cấp, chủ động đề xuất sửa chữa để các công trình ghi công luôn được gìn giữ trang nghiêm.
Ông Nguyễn Định, Trưởng Phòng Văn hóa - Xã hội xã Kim Thành cho rằng nếu sự hy sinh của các anh hùng liệt sĩ đã mang lại hòa bình hôm nay thì sự cống hiến lặng thầm của những người quản trang đang góp phần gìn giữ ký ức về sự hy sinh ấy mỗi ngày.
Chiến tranh đã lùi xa. Nhiều người lính năm xưa đã trở về với đất mẹ, nhưng họ vẫn luôn được chăm sóc bởi bàn tay đồng đội hoặc những người quản trang tận tuỵ. Họ đang âm thầm gìn giữ những "địa chỉ đỏ" của quê hương để mỗi phần mộ liệt sĩ luôn ấm áp như có người thân ở bên và để ký ức về sự hy sinh cao cả của các anh hùng liệt sĩ không bao giờ phai nhạt theo thời gian.