Đổi mới quản lý lễ hội từ cơ sở - Bài 1: Khi cấp xã trở thành chủ thể lễ hội

Năm 2026 là lần đầu các lễ hội được tổ chức sau khi thực hiện chính quyền địa phương 2 cấp. Nhiều lễ hội có những thay đổi đáng kể trong khâu tổ chức.

Lễ hội lan tỏa rộng hơn

Lễ hội đình Trịnh Xuyên (xã Vĩnh Lại) năm 2026 đã vượt qua ranh giới lễ hội làng trở thành lễ hội có sức lan tỏa lớn. Những ngày diễn ra lễ hội, đình Trịnh Xuyên đón hàng nghìn người dân, du khách thập phương từ nhiều nơi đổ về. Những đoàn rước trong trang phục truyền thống, tiếng trống hội rộn ràng cùng dòng người hành hương tạo nên không khí náo nhiệt hơn hẳn những năm trước.

Theo ông Phạm Quang Điệp, nghệ nhân pháo đất đình Trịnh Xuyên và nhiều người cao tuổi trong xã, trước đây lễ hội chủ yếu thu hút người dân trong phạm vi làng, xã cũ nên sức lan tỏa chưa rộng. Sau khi xã mới được thành lập, địa bàn quản lý được mở rộng, công tác tuyên truyền được chú trọng hơn nên lượng người tham gia lễ hội đông hơn hẳn.

Ông Phạm Quang Hân, Bí thư Chi bộ, Trưởng thôn Trịnh Xuyên cho biết: “Năm nay chính quyền làm tốt công tác tuyên truyền, kêu gọi sự vào cuộc của cả hệ thống chính trị nên lễ hội đông vui hơn nhiều. Không chỉ người làng cũ, nhiều người trong vùng và du khách cũng tìm về dự hội…".

Sự thay đổi ấy phản ánh thực tế mới trong quản lý lễ hội hiện nay. Khi cấp xã trở thành đơn vị trực tiếp tổ chức, chính quyền cơ sở chủ động hơn trong xây dựng kế hoạch, huy động nguồn lực xã hội hóa, kết nối các tổ chức đoàn thể và người dân cùng tham gia.

“Ngay khi đi vào hoạt động, một trong những nhiệm vụ của chính quyền là bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa của địa phương. Vì vậy, khi xây dựng kế hoạch tổ chức lễ hội, chúng tôi đã chủ động hơn, lên kế hoạch, các phương án chi tiết để lễ hội diễn ra an toàn, thành công”, ông Nguyễn Văn Hướng, Chủ tịch UBND xã Vĩnh Lại cho biết.

Không chỉ tại đình Trịnh Xuyên, nhiều lễ hội truyền thống khác trên địa bàn thành phố cũng đang ghi nhận sự chuyển biến tích cực khi vai trò của chính quyền cơ sở được phát huy.

Chuyển giao thành công

Nếu đình Trịnh Xuyên cho thấy sự lan tỏa của lễ hội trong không gian hành chính mới thì lễ hội đền Chu Văn An lại là minh chứng cho khả năng duy trì những giá trị truyền thống khi được giao trực tiếp cho phường quản lý.

Những năm trước, lễ hội này do UBND thành phố Chí Linh (cũ) tổ chức với nhiều hoạt động có chiều sâu. Khi thực hiện chính quyền địa phương 2 cấp, trách nhiệm này thuộc về UBND phường với yêu cầu phải bảo đảm được quy mô của lễ hội.

Thực tế đã chứng minh, lễ hội đền Chu Văn An (phường Chu Văn An) năm nay vẫn được tổ chức trang trọng với đầy đủ các nghi thức truyền thống, các hoạt động văn hóa và giáo dục lịch sử. Hàng nghìn lượt người dân, học sinh và du khách về dâng hương tưởng niệm người thầy của muôn đời.

“Tôi từng dự lễ hội nhiều năm. Năm nay mọi hoạt động vẫn được tổ chức rất quy củ. Không khí trang nghiêm và thuận tiện hơn cho khách tham quan”, chị Nguyễn Thu Hà, du khách đến từ Hà Nội cho biết.

Tại cụm di tích quốc gia đặc biệt đền Xưa, chùa Giám và đền Bia cũng tương tự như vậy. Trước đây ,việc tổ chức lễ hội chủ yếu do cấp huyện đảm nhiệm. Sau khi sắp xếp bộ máy, công tác quản lý được giao cho Ban Quản lý di tích Côn Sơn - Kiếp Bạc phối hợp với chính quyền địa phương. Lễ hội được tổ chức bài bản hơn, hoạt động quảng bá được mở rộng, công tác đón tiếp khách tham quan chuyên nghiệp hơn.

“Chúng tôi từng đến đây nhiều lần và thấy năm nay lễ hội vẫn giữ được quy mô. Việc hướng dẫn khách, tổ chức bãi đỗ xe, khu vực dâng hương đều rất thuận lợi”, ông Trần Quang Minh, du khách ở Bắc Ninh nhận xét.

Nét chung ở các lễ hội là vai trò người dân trong tổ chức lễ hội không chỉ nằm ở sự hưởng ứng mà trực tiếp cùng chính quyền địa phương làm chủ thể. Điều này đã tạo nên sức sống bền vững cho các giá trị văn hóa truyền thống. Đây cũng chính là tinh thần mà Hải Phòng đang hướng tới trong quá trình thực hiện Nghị quyết 80 về xây dựng và phát triển văn hóa, con người Hải Phòng trong thời kỳ mới.

--------------

Bài cuối: Phân cấp để nâng tầm lễ hội

THANH HOA