Minh bạch hơn con đường xuất khẩu lao động
Việc sửa đổi Luật Người lao động Việt Nam đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng sẽ khắc phục những bất cập trong quản lý, bảo vệ tốt hơn quyền lợi người lao động đi làm việc ở nước ngoài.
Kết nối thiếu đồng bộ
Phục vụ Quốc hội cho ý kiến đối với dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Người lao động Việt Nam đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng, vào tháng 6/2026, Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội đã khảo sát việc thực hiện chính sách này tại Hải Phòng.
Theo Sở Nội vụ, giai đoạn 2022 - 2025, Hải Phòng có khoảng 58,75 nghìn lao động đi làm việc tại nhiều thị trường như Nhật Bản, Hàn Quốc, Singapore... Hoạt động này tiếp tục là kênh giải quyết việc làm quan trọng, góp phần nâng cao thu nhập cho người dân, cải thiện chất lượng nguồn nhân lực và đóng góp tích cực cho phát triển kinh tế - xã hội.
Tuy nhiên, qua khảo sát cho thấy công tác quản lý còn một số hạn chế. Trong đó, hệ thống thông tin về người lao động đi làm việc ở nước ngoài chưa được kết nối đồng bộ giữa các cấp, khiến việc thống kê, theo dõi và hỗ trợ người lao động trong suốt quá trình làm việc ở nước ngoài gặp nhiều khó khăn.
Thực tế tại cơ sở, Phó Chủ tịch UBND xã Phú Thái Phạm Tiến Thuận cho biết, trong 4 năm qua, địa phương rà soát được 525 người đi làm việc ở nước ngoài nhưng việc quản lý chưa thuận lợi do thiếu cơ sở dữ liệu thống nhất. Phần lớn người lao động vẫn tiếp cận thông tin tuyển dụng thông qua người quen hoặc môi giới, làm phát sinh chi phí, trong khi tình trạng doanh nghiệp giả danh, lừa đảo trên mạng xã hội vẫn diễn biến phức tạp. Một số lao động sau khi hết hạn hợp đồng vẫn ở lại cư trú trái phép, ảnh hưởng đến uy tín của lao động Việt Nam. Nhiều lao động sau khi về nước đã có tay nghề, kinh nghiệm nhưng chưa có cơ chế kết nối việc làm phù hợp để phát huy hiệu quả nguồn nhân lực.
Câu chuyện của ông Vũ Đình Quang, ở phường Hải An là một ví dụ. Ông cho biết, con ông sang Singapore làm việc với tổng chi phí khoảng 200 triệu đồng, trong đó có khoản môi giới qua người quen, không trực tiếp qua doanh nghiệp tuyển dụng.
Trong khi đó, tại cuộc làm việc với đoàn khảo sát của Quốc hội kể trên, các doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực đưa người lao động đi làm việc ở nước ngoài cho biết mức phí dịch vụ thực tế chỉ ở mức vài chục triệu đồng nhưng rất khó tuyển trực tiếp vì người lao động chủ yếu tin tưởng người quen giới thiệu.
Theo Phó Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội Tạ Văn Hạ, một trong những nguyên nhân là doanh nghiệp chưa công khai đầy đủ thông tin tuyển dụng, thị trường tiếp nhận và các khoản chi phí, khiến người lao động thiếu thông tin chính thống, phải tìm đến “cò mồi”, làm chi phí bị đẩy lên cao. Việc phối hợp giữa các địa phương và doanh nghiệp chưa thực sự chặt chẽ trong công tác này.
Hoàn thiện cơ chế để bảo vệ tốt hơn người lao động
Từ thực tiễn khảo sát, nhiều ý kiến thống nhất cho rằng việc sửa đổi Luật Người lao động Việt Nam đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng là yêu cầu cấp thiết nhằm đáp ứng yêu cầu phân cấp, phân quyền, nâng cao hiệu lực quản lý nhà nước và bảo vệ tốt hơn quyền, lợi ích hợp pháp của người lao động.
Tại buổi làm việc với đoàn khảo sát của Quốc hội kể trên, Phó Giám đốc Sở Nội vụ Bùi Quốc Trình kiến nghị Quốc hội bổ sung cơ chế chia sẻ dữ liệu điện tử thống nhất giữa Bộ Nội vụ, các bộ, ngành, UBND cấp tỉnh, UBND cấp xã và cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài. Hệ thống này cần cập nhật đầy đủ thông tin từ thời điểm xuất cảnh đến khi người lao động trở về nước để cơ quan quản lý theo dõi, hỗ trợ kịp thời và hạn chế tình trạng lao động bỏ trốn. Đồng thời, quy định rõ trách nhiệm của doanh nghiệp trong việc công khai thông tin tuyển dụng, điều kiện tuyển chọn, thị trường tiếp nhận và toàn bộ chi phí người lao động phải chi trả. Đây là giải pháp quan trọng nhằm hạn chế môi giới trái phép, nâng cao tính minh bạch và giảm chi phí cho người lao động.
Đối với công tác quản lý nhà nước, dự thảo luật cần tiếp tục hoàn thiện cơ chế phân cấp theo hướng giao cơ quan chuyên môn thuộc UBND cấp tỉnh thực hiện hoặc tham mưu giải quyết các thủ tục chuyên môn. Quy định rõ trách nhiệm của UBND cấp xã trong việc xác nhận hợp đồng lao động cá nhân, bảo đảm phù hợp với chính quyền địa phương 2 cấp. Ngoài ra, cần bổ sung quy định về trách nhiệm tham gia bảo hiểm xã hội của doanh nghiệp dịch vụ và người lao động cũng như nghiên cứu áp dụng bảo hiểm xã hội bắt buộc đối với người lao động đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng nhằm bảo đảm quyền lợi lâu dài sau khi trở về nước.
Song song với việc hoàn thiện thể chế, các cơ sở giáo dục nghề nghiệp cần tiếp tục nâng cao chất lượng đào tạo nghề, ngoại ngữ, giáo dục định hướng. Các doanh nghiệp xuất khẩu lao động cần tăng cường phổ biến pháp luật cho người lao động trước khi xuất cảnh. Xây dựng cơ chế kết nối việc làm đối với lao động sau khi về nước để phát huy hiệu quả nguồn nhân lực đã được tích lũy trong quá trình làm việc ở nước ngoài.
Có thể thấy, việc sửa đổi luật sẽ khắc phục những bất cập trong quản lý, bảo vệ tốt hơn quyền lợi người lao động Việt Nam đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng, đồng thời nâng cao hiệu quả chính sách giải quyết việc làm và phát triển nguồn nhân lực.