Chiếc máy in tỷ đồng và bài học về 'cái bẫy niềm tin'

Giữa trung tâm thành phố nhộn nhịp, Công ty Phát hành sách S. (sau đây viết tắt là Công ty S.) nuôi một giấc mơ lớn: biến không gian sách truyền thống thành một “Printing Shop” hiện đại đầu tiên tại Việt Nam, nơi khách hàng có thể in ấn kỹ thuật số chất lượng cao ngay trong lòng thành phố.

Ý tưởng ấy được châm ngòi khi đại lý phân phối thiết bị in S.N. cùng đơn vị sản xuất K. giới thiệu một dòng máy in công nghiệp đời mới được quảng bá là hiện đại, tối tân và đang rất thịnh hành ở châu Âu, Bắc Mỹ.

Những lời giới thiệu hấp dẫn, mô hình mẫu đầy triển vọng cùng cam kết hỗ trợ xây dựng cửa hàng in kiểu mới đã khiến lãnh đạo Công ty S. tin tưởng.

Tháng 10/2014, hợp đồng mua bán được ký kết với giá trị hơn 3,4 tỷ đồng, một con số rất lớn vào thời điểm đó.

Không chỉ mua máy, Công ty S. còn mạnh dạn cải tạo toàn bộ trung tâm sách theo đúng thiết kế nhận diện thương hiệu màu xanh đặc trưng của đối tác.

Vì thiếu vốn để thanh toán, doanh nghiệp phải vay thêm qua hình thức cho thuê tài chính của ngân hàng, rồi nhanh chóng hoàn tất việc trả đủ toàn bộ số tiền mua máy.

Những tưởng giấc mơ kinh doanh sẽ cất cánh. Nhưng thực tế lại không diễn ra như kỳ vọng. Sau khi đưa vào vận hành, phía Công ty S. cho rằng chiếc máy in tỷ đồng không đúng như những gì đã được giới thiệu: giá bán bị thổi cao, mức giảm giá 20% chỉ là chiêu thức tạo cảm giác ưu đãi, chất lượng máy chưa tương xứng, thông tin về bảo hành và xuất xứ có dấu hiệu không minh bạch.

Từ một thương vụ được kỳ vọng là biểu tượng đổi mới, mối quan hệ hợp tác nhanh chóng biến thành tranh chấp gay gắt. Ban đầu, phía S.N. đồng ý nhận lại máy. Tuy nhiên, khi tiến hành thủ tục, hai bên lại không gặp được tiếng nói chung. Phía bán muốn lập hợp đồng mua lại máy. Phía mua kiên quyết cho rằng đây không phải là “bán lại”, mà là “trả lại vì bị lừa dối”. Chỉ một khác biệt về bản chất pháp lý ấy đã đẩy vụ việc từ bàn thương lượng bước thẳng vào phòng xử án.

Vụ án trở thành một trong những tranh chấp hợp đồng mua bán hàng hóa phức tạp, kéo dài qua nhiều cấp xét xử. Tòa án cấp sơ thẩm ban đầu xác định một phần hợp đồng vô hiệu do nhầm lẫn, buộc các bên hoàn trả cho nhau tài sản và tiền. Nhưng khi lên phúc thẩm, bản án lại bị sửa theo hướng bác toàn bộ yêu cầu của nguyên đơn. Chưa dừng lại ở đó, vụ án tiếp tục được xem xét theo thủ tục giám đốc thẩm. Tòa án cấp cao nhận thấy có dấu hiệu đánh giá chưa toàn diện nên đã hủy bản án phúc thẩm lần thứ nhất để xét xử lại. Ở lần phúc thẩm thứ hai, thay vì giải quyết dứt điểm, cấp phúc thẩm lại hủy luôn án sơ thẩm với lý do cần xem xét hiện trạng máy in, định giá lại tài sản và làm rõ thiệt hại. Sự kéo dài ấy khiến tranh chấp không chỉ là câu chuyện của chiếc máy in, mà còn trở thành bài học điển hình về xử lý hậu quả pháp lý của hợp đồng vô hiệu.

Đến tháng 5/2023, Ủy ban Thẩm phán Tòa án nhân dân cấp cao tại thành phố H. mở phiên giám đốc thẩm.

Sau khi xem xét toàn bộ hồ sơ, Hội đồng giám đốc thẩm nhận định: Các hợp đồng mua bán trước đó đã có căn cứ xác định vô hiệu do bị lừa dối; cấp phúc thẩm hoàn toàn có quyền tự mình trưng cầu giám định, định giá tài sản hoặc xem xét tại chỗ nếu thấy cần thiết; việc hủy án sơ thẩm chỉ vì cần làm rõ thêm chứng cứ là không cần thiết và không đúng thẩm quyền tố tụng.

Từ đó, Tòa quyết định hủy toàn bộ bản án phúc thẩm lần hai, giao hồ sơ cho Tòa án nhân dân thành phố H xét xử lại theo thủ tục phúc thẩm.

Từ câu chuyện chiếc máy in tỷ đồng để lại nhiều bài học đắt giá:

Thứ nhất, trong giao kết hợp đồng thương mại, mọi thông tin về giá, xuất xứ, bảo hành, tính năng kỹ thuật phải rõ ràng, minh bạch. Chỉ một chi tiết không trung thực cũng có thể dẫn đến hậu quả hợp đồng bị tuyên vô hiệu.

Thứ hai, doanh nghiệp cần đặc biệt cẩn trọng trước những chương trình khuyến mãi lớn, cam kết hỗ trợ đặc biệt hay các mô hình kinh doanh mới được “vẽ” quá hấp dẫn.

Thứ ba, trong tố tụng, việc hủy án không phải là giải pháp mặc định khi còn thiếu chứng cứ; cấp xét xử có trách nhiệm sử dụng đầy đủ quyền hạn luật định để giải quyết vụ án nhanh chóng, đúng pháp luật.

TH