Từ khám định kỳ đến sống khỏe tuổi già

Phát hiện bệnh trước khi quá muộn

Già hóa dân số là xu hướng tất yếu khi tuổi thọ người dân ngày càng tăng. Cùng với mong muốn sống lâu, người cao tuổi ngày càng quan tâm đến việc duy trì sức khỏe, giữ sự chủ động trong sinh hoạt và tận hưởng tuổi già với chất lượng cuộc sống tốt hơn.

Thực tế, nhiều bệnh lý ở người cao tuổi diễn biến âm thầm trong thời gian dài. Không ít người vẫn cho rằng đau nhức, mệt mỏi hay suy giảm trí nhớ là hệ quả tất yếu của tuổi tác nên chỉ đến cơ sở y tế khi bệnh đã tiến triển nặng. Khi đó, việc điều trị trở nên khó khăn hơn, nguy cơ biến chứng cũng tăng lên. Khám sức khỏe định kỳ được xem là giải pháp hiệu quả để phát hiện sớm các yếu tố nguy cơ, theo dõi sức khỏe thường xuyên và quản lý bệnh ngay từ giai đoạn đầu. Hiệu quả ấy đang được minh chứng rõ qua chương trình khám sức khỏe định kỳ miễn phí cho người cao tuổi do ngành y tế Hải Phòng triển khai.

Có mặt từ sáng sớm tại Trạm Y tế xã Kiến Hưng trong chương trình khám sức khỏe miễn phí cho người cao tuổi vào tháng 6 vừa qua, bà Nguyễn Thị Có, 78 tuổi, vui vẻ chờ đến lượt khám. Đây là lần đầu tiên bà được khám sức khỏe tổng quát với đầy đủ các danh mục như đo huyết áp, khám nội khoa, điện tim, siêu âm, xét nghiệm máu, khám mắt và được bác sĩ tư vấn chế độ chăm sóc sức khỏe phù hợp.

Bà Có cho biết, tuổi cao khiến việc đi lại không còn thuận tiện. Mỗi lần lên bệnh viện tuyến trên đều mất nhiều thời gian, trong khi con cháu bận công việc nên khó thu xếp đưa đón. Được các bác sĩ về tận địa phương khám sức khỏe miễn phí, bà và nhiều người cao tuổi trong xã đều rất phấn khởi.

Cũng như bà Có, nhiều người cao tuổi trên địa bàn thành phố lần đầu được tiếp cận dịch vụ khám sức khỏe bài bản ngay tại tuyến y tế cơ sở. Với họ, việc được khám đầy đủ các danh mục kỹ thuật ngay tại địa phương giúp tiết kiệm thời gian, giảm chi phí đi lại và yên tâm hơn trong việc theo dõi sức khỏe. Quan trọng hơn, nhiều bệnh lý tiềm ẩn đã được phát hiện ngay trong quá trình khám sàng lọc.

Như bà Phạm Thị Vần (84 tuổi, xã Khúc Thừa Dụ). Trước khi tham gia chương trình khám sức khỏe, bà vẫn sinh hoạt bình thường. Gia đình chỉ nhận thấy bà thường xuyên quên trước quên sau, đôi lúc nhầm lẫn trong sinh hoạt nên nghĩ đơn giản đó là biểu hiện của tuổi già. Qua quá trình khám, sàng lọc và đánh giá chuyên môn, các bác sĩ phát hiện bà có dấu hiệu sa sút trí tuệ. Sau khi được tư vấn, gia đình chủ động đưa cụ đi khám chuyên sâu, đồng thời điều chỉnh cách chăm sóc và theo dõi hằng ngày. Việc phát hiện sớm giúp bà Vần có cơ hội được can thiệp kịp thời, làm chậm quá trình tiến triển của bệnh và giảm những ảnh hưởng đến khả năng nhận thức cũng như sinh hoạt.

Thực tế, nhiều bệnh ở người cao tuổi không có triệu chứng rõ ràng trong giai đoạn đầu. Khám sức khỏe định kỳ giúp phát hiện sớm, tạo điều kiện điều trị kịp thời, hạn chế biến chứng và giảm gánh nặng cho gia đình cũng như hệ thống y tế.

Kết quả khám sức khỏe người cao tuổi năm 2026 tại Trung tâm Y tế Ninh Giang phản ánh khá rõ thực trạng bệnh tật ở nhóm đối tượng này. Sau khi hoàn thành khám cho 7.941 người cao tuổi, đạt 111,8% kế hoạch, chỉ có 1.032 người, tương đương khoảng 13%, không phát hiện bệnh lý. Trong khi đó, 6.909 người, chiếm gần 87%, mắc ít nhất một bệnh. Đặc biệt, có tới gần 2.200 người mắc từ 3 bệnh trở lên, cho thấy tình trạng đa bệnh lý ở người cao tuổi khá phổ biến.

Những con số trên cho thấy phần lớn người cao tuổi đang phải đối mặt với các bệnh mạn tính hoặc nhiều bệnh cùng lúc. Nếu không được khám và phát hiện từ sớm, nhiều trường hợp chỉ được phát hiện khi bệnh đã xuất hiện biến chứng, việc điều trị sẽ phức tạp hơn, chi phí lớn hơn và ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng cuộc sống.

Đưa dịch vụ y tế đến gần người cao tuổi

Để chính sách khám sức khỏe định kỳ phát huy hiệu quả, Hải Phòng lựa chọn người cao tuổi là nhóm đối tượng ưu tiên triển khai đầu tiên theo Nghị quyết số 49/2025/NQ-HĐND của HĐND thành phố. Từ giữa tháng 5/2026, Sở Y tế chỉ đạo các trung tâm y tế và trạm y tế đồng loạt tổ chức khám sức khỏe miễn phí cho người cao tuổi trên địa bàn thành phố.

Thay vì tập trung tại các bệnh viện, nhiều điểm khám được bố trí ngay tại xã, phường, giúp người dân thuận lợi hơn trong việc đi lại, nhất là những người tuổi cao, sức khỏe hạn chế hoặc sống ở khu vực xa trung tâm. Nhiều địa phương còn linh hoạt tổ chức khám ngoài giờ hành chính, kể cả thứ bảy và chủ nhật để tạo điều kiện cho người dân tham gia. Cùng với mở rộng mạng lưới điểm khám, ngành y tế tăng cường nhân lực, điều động bác sĩ từ các trung tâm y tế và bệnh viện tham gia hỗ trợ chuyên môn; bổ sung xe chụp X-quang lưu động, máy siêu âm, điện tim cùng nhiều trang thiết bị xét nghiệm nhằm bảo đảm người cao tuổi được khám đầy đủ ngay tại địa phương.

Cách tổ chức phù hợp với điều kiện thực tế đã giúp nhiều địa phương hoàn thành và vượt chỉ tiêu được giao. Đến hết tháng 6/2026, toàn thành phố đã khám sức khỏe cho gần 175.000 người cao tuổi, đạt 20% tổng số người cao tuổi theo kế hoạch. Nhiều Trung tâm Y tế hoàn thành vượt mức như: Thanh Miện đạt 116,18%; Kim Thành đạt 112,81%; Tứ Kỳ đạt 112,79%; An Dương đạt 112,52%; Ninh Giang đạt 111,80%.

Một điểm đáng chú ý của chương trình là toàn bộ kết quả khám được cập nhật vào hồ sơ sức khỏe điện tử và từng bước tích hợp với ứng dụng VNeID. Mỗi người cao tuổi sẽ có hồ sơ sức khỏe xuyên suốt, giúp cơ sở y tế theo dõi diễn biến bệnh tật, quản lý điều trị và chăm sóc lâu dài, đồng thời tạo thuận lợi khi khám chữa bệnh ở các tuyến.

Theo Phó giáo sư, tiến sĩ Lê Minh Quang, Giám đốc Sở Y tế Hải Phòng, khám sức khỏe định kỳ cho người cao tuổi không chỉ nhằm phát hiện sớm bệnh tật mà còn hướng tới mục tiêu quản lý sức khỏe liên tục ngay từ tuyến y tế cơ sở. Khi người cao tuổi được lập hồ sơ sức khỏe, được theo dõi thường xuyên và quản lý các bệnh mạn tính ngay tại địa phương, hiệu quả điều trị sẽ được nâng lên, nguy cơ biến chứng giảm xuống, đồng thời góp phần giảm tải cho các bệnh viện tuyến trên. Đây cũng là bước chuyển quan trọng từ tư duy chữa bệnh sang chủ động phòng bệnh, lấy người dân làm trung tâm trong mọi hoạt động chăm sóc sức khỏe.

Những kết quả bước đầu cho thấy, chương trình không chỉ tạo sự đồng thuận trong xã hội mà còn góp phần thay đổi nhận thức của người cao tuổi về chăm sóc sức khỏe chủ động. Nếu trước đây nhiều người chỉ đi khám khi cơ thể xuất hiện triệu chứng, thì nay việc khám sức khỏe định kỳ đang dần trở thành thói quen, giúp mỗi người hiểu rõ hơn tình trạng sức khỏe của bản thân để điều chỉnh lối sống và điều trị kịp thời.

Tuổi già luôn đi kèm nguy cơ mắc nhiều bệnh mạn tính, nhưng điều đó không đồng nghĩa với việc chấp nhận sống chung với bệnh tật. Khi được khám định kỳ, phát hiện sớm và quản lý sức khỏe thường xuyên, người cao tuổi hoàn toàn có thể sống khỏe hơn, độc lập hơn và tận hưởng cuộc sống trọn vẹn hơn.

Có thể khẳng định, khám sức khỏe định kỳ không chỉ là một hoạt động chuyên môn của ngành y tế mà còn là chính sách an sinh giàu tính nhân văn. Mỗi người cao tuổi được khám, mỗi bệnh lý được phát hiện sớm, mỗi hồ sơ sức khỏe được thiết lập chính là thêm một bước tiến trong hành trình chăm sóc sức khỏe người dân theo hướng chủ động, toàn diện và bền vững. Đó cũng là nền tảng để Hải Phòng hiện thực hóa mục tiêu xây dựng một cộng đồng người cao tuổi “sống vui, sống khỏe và sống có ích” trong bối cảnh già hóa dân số ngày càng rõ nét.

ĐỨC THANH