Gỡ 'nút thắt' phát triển vận tải thủy

Nhiều dư địa phát triển

Theo Sở Xây dựng, thành phố là địa phương duy nhất miền Bắc hội tụ đủ 5 loại hình vận tải gồm đường biển, đường thủy nội địa, đường bộ, đường sắt và hàng không. Trong đó, thành phố có mạng lưới đường thủy nội địa dài gần 2.700 km, với khoảng 300 cảng thủy nội địa, bến bãi dọc các tuyến sông Cấm, Văn Úc, Luộc, Kinh Thầy...

Theo Quy hoạch chi tiết phát triển vùng đất, vùng nước cảng biển Hải Phòng thời kỳ 2021 - 2030, tầm nhìn đến năm 2050, đến năm 2030 lượng hàng hóa thông qua cảng biển dự kiến đạt từ 175,4-215,5 triệu tấn, trong đó hàng container đạt 12,15-14,92 triệu TEU. Khối lượng hàng hóa ngày càng tăng đặt ra yêu cầu phát huy hiệu quả vận tải thủy nội địa để chia sẻ áp lực với đường bộ, giảm chi phí logistics và phát triển vận tải xanh. Tuy nhiên, thực tế phương thức vận tải này vẫn chưa phát huy tương xứng với tiềm năng.

Theo ông Trần Tiến Dũng, Chủ tịch Hiệp hội Logistics Hải Phòng, hiện chỉ khoảng 2% lượng hàng qua cảng Hải Phòng được vận chuyển bằng đường sông và ven biển. Điều này cho thấy sự mất cân đối giữa tốc độ phát triển cảng biển và hạ tầng vận tải thủy kết nối hậu phương cảng.

Một trong những điểm nghẽn lớn nhất là điều kiện luồng lạch. Vào mùa cạn, mực nước xuống thấp, nhiều bãi bồi xuất hiện, hạn chế khả năng lưu thông của sà lan. Mùa lũ, mực nước dâng cao lại làm giảm tĩnh không một số cầu trên các tuyến vận tải huyết mạch, có thời điểm chỉ còn khoảng 5 m.

Hệ thống cảng sông, bến thủy và cảng cạn ICD cũng chưa đáp ứng nhu cầu. Nhiều địa phương có nguồn hàng lớn nhưng thiếu đầu mối đủ điều kiện tiếp nhận tàu container đường sông. Vì vậy, doanh nghiệp khó hình thành chuỗi vận chuyển ổn định từ nhà máy, khu công nghiệp đến cảng biển.

Thực tế này tạo ra nghịch lý khi cảng biển ngày càng hiện đại, tiếp nhận được tàu trọng tải lớn nhưng khâu vận chuyển hàng hóa từ cảng đến các trung tâm sản xuất vẫn phụ thuộc chủ yếu vào đường bộ, làm gia tăng nguy cơ quá tải hạ tầng kết nối.

Theo phản ánh của doanh nghiệp, tàu sông cấp S1, S2 chưa được phép hoạt động từ khu vực cảng nước sâu Lạch Huyện đến cửa sông Văn Úc. Do đó, doanh nghiệp phải sử dụng tàu ven biển hoặc tàu biển, khiến chi phí đầu tư và khai thác tăng lên.

Cần đòn bẩy đủ mạnh

Nhiều tập đoàn quốc tế ngày càng coi trọng các tiêu chí về môi trường, xã hội và quản trị (ESG). Lượng phát thải trong chuỗi logistics trở thành yếu tố quan trọng khi lựa chọn nhà cung cấp và địa điểm sản xuất. Đây vừa là thách thức, vừa là cơ hội cho vận tải đường sông và ven biển nhờ khả năng chuyên chở lớn, phát thải thấp hơn vận tải đường bộ.

Theo Tổng Giám đốc Công ty CP Vận tải Macstar Cáp Trọng Trường, điều quan trọng là xây dựng chuỗi vận tải ổn định, thuận lợi và có chi phí cạnh tranh. Nếu phương tiện vẫn phải chờ lâu tại cảng, thực hiện nhiều thủ tục hoặc không khai thác hết tải trọng thì doanh nghiệp khó chuyển hàng từ đường bộ sang đường thủy.

Hiệp hội Logistics Hải Phòng đề xuất thí điểm cơ chế quản lý rủi ro đối với hàng container chuyển cảng đích bằng đường thủy từ cảng nước sâu về các cảng biển địa phương, cảng sông và ICD. Cộng đồng doanh nghiệp cũng kiến nghị ban hành cơ chế ưu đãi đủ mạnh để thu hút đầu tư. Việc đóng mới tàu container đường sông, ven biển cần nguồn vốn lớn và thời gian thu hồi dài. Vì vậy, các gói tín dụng xanh với lãi suất ưu đãi cùng chính sách thuế phù hợp sẽ tạo điều kiện để doanh nghiệp đầu tư đội tàu hiện đại, ít phát thải và phát triển hạ tầng cảng sông, ICD trong giai đoạn đầu.

Song song với đó, cần phát triển mạng lưới cảng sông và ICD tại các khu vực có nguồn hàng lớn, bảo đảm năng lực gom hàng, giải phóng hàng và kết nối hiệu quả với khu công nghiệp, hệ thống cảng biển Hải Phòng. Khi hình thành mạng lưới đồng bộ, doanh nghiệp mới có điều kiện tổ chức các tuyến vận tải thường xuyên thay vì vận chuyển nhỏ lẻ.

Dư địa phát triển vận tải thủy của Hải Phòng còn rất lớn. Tuy nhiên, để biến tiềm năng thành lợi thế cạnh tranh, thành phố cần sớm tháo gỡ những điểm nghẽn về luồng tuyến, tĩnh không cầu, hạ tầng cảng sông, thủ tục hành chính và cơ chế chính sách đầu tư.

HẢI MINH