Kho tàng cổ vật ở chùa Nhẫm Dương

Dấu tích về một thương cảng sầm uất

Chùa Nhẫm Dương ngày nay thuộc phường Phạm Sư Mạnh (Hải Phòng) nằm trong quần thể di tích danh lam An Phụ - Kính Chủ đã được UNESCO công nhận là di sản văn hóa thế giới thuộc quần thể di tích và danh thắng Yên Tử - Vĩnh Nghiêm - Côn Sơn - Kiếp Bạc. Đây là ngôi chùa lớn, khởi dựng từ thời Trần, được tôn tạo và khá sầm uất vào thời Lê, thời Nguyễn. Tại ngôi chùa này, trong quá trình các nhà sư vào hang tìm tượng Phật tiêu thổ trong kháng chiến chống Pháp, chống Mỹ, đã phát hiện ra nhiều cổ vật, hóa thạch, đặc biệt là bộ sưu tập tiền hiếm có. Thông tin này thu hút sự quan tâm của giới khảo cổ học trong nước trong đó có PGS.TS. Nguyễn Lân Cường, nguyên Tổng Thư ký Hội Khảo cổ học Việt Nam.

Bộ sưu tập tiền cổ được tìm thấy tại khu vực chùa Nhẫm Dương có 728 đồng thuộc 120 loại của 4 nước: Việt Nam, Trung Quốc, Nhật Bản và Lào. Bộ sưu tập tiền có những đồng đặc biệt quý hiếm, chưa từng được công bố trong các sách của Việt Nam như "Thiên Phù nguyên bảo" thời Lý Nhân Tông, "Đoan Khánh thông bảo" thời Lê Uy Mục. Độc đáo nhất là đồng "Trí Pháp thông bảo" - là loại tiền của nhà chùa chưa từng phát hiện được ở bất cứ đâu tại Việt Nam. Các loại tiền nước ngoài có "Thiệu Hy nguyên bảo" thời Nam Tống, "Hồng Hóa thông bảo" cuối thời Minh (Trung Quốc); tiền Lát của Lào (thế kỷ IVX), tiền Nhật Bản thế kỷ XVII.

Tại hang Tối trong khu vực chùa Nhẫm Dương, vào năm 2001, các nhà khảo cổ tìm thấy một số hiện vật như rìu đồng có vai, thạp đồng, lưỡi xéo đồng, chuông voi, đồ gốm Việt- Hán có từ thế kỷ I - III; các loại vò, lọ, vòng đá cuội, bàn nghiền, chày nghiền thời tiền sử... Các hiện vật này thuộc thời kỳ Văn hoá Đông Sơn. Ở khu vực núi Nhẫm Dương, nhân dân còn tìm thấy rìu đá, các công cụ bằng đá cuội, lõi khoan đá, hòn mài, đá mài và rìu của thời đại đồ đá mới.

Theo Thư tịch cổ Việt Nam, vùng Kinh Môn nơi chùa Nhẫm Dương tọa lạc, xưa thuộc bộ Dương Tuyền của các Vua Hùng và nước Văn Lang. Cư dân khi đó trồng lúa nước, khai phá đất hoang bằng cuốc, mai, rìu đồng; săn bắt, chiến đấu bằng giáo đồng. Qua các hiện vật khảo cổ, các nhà khoa học đã phác họa khá rõ nét về đời sống vật chất và tinh thần của người Việt cổ ở Kinh Môn cách đây khoảng 4.000 năm. Từ các di vật đá, di cốt, đồ gốm, có thể thấy rằng đây từng là một trung tâm tụ cư của người nguyên thủy. Khu vực Kinh Môn được phù sa các con sông bồi đắp thành vùng đất đai màu mỡ, lôi kéo cư dân nguyên thủy đến khai hoang, sinh sống.

Theo đánh giá của các nhà khoa học trong giai đoạn khai quật tại đây, việc phát hiện 4 loại tiền của 4 nước tại chùa Nhẫm Dương cho thấy nơi đây có thể từng là khu vực buôn bán, thương cảng sầm uất.

Bảo tàng cổ sinh quanh ngôi chùa cổ

Nhà sư Thích Diệu Mơ, trụ trì chùa Nhẫm Dương kể lại, vào cuối năm 1999, trong quá trình đào hang Tĩnh Niệm để tìm tượng Phật theo lời căn dặn của sư trụ trì đi trước, nhà sư phát hiện nhiều loại răng bám chi chít vào vách đá. Hang Tĩnh Niệm dài khoảng 100 m, là nơi sư tổ Thủy Nguyệt cùng đệ tử tọa thiền, đàm đạo. Sư tổ Thủy Nguyệt chính là sơ tổ của Thiền phái Tào Động tại miền Bắc Việt Nam. Còn trong quá trình khảo sát, khai quật động Thánh Hoá năm 2000 và 2001, các nhà khảo cổ học đã tìm thấy được hoá thạch của 27 loài động vật như: voi, tê giác, hổ, báo, lợn rừng, nhím... Và đặc biệt, đã tìm thấy khá nhiều răng Pôn gô (đười ươi), răng của người cổ đại (Homosapien).

Trong động Thánh Hóa, giai đoạn từ năm 2000 - 2017, các nhà khảo cổ đã phát hiện và nghiên cứu 471 mẫu xương, răng động vật như đười ươi, tê giác, gấu ngựa, khỉ, lợn, nai, trâu, gấu... Các hóa thạch có niên đại từ 50.000 năm đến 30.000 năm trước. Đặc biệt, hai chiếc răng người hóa thạch tìm thấy tại đây năm 2003 thuộc thời kỳ Toàn tân (khoảng 9.700 năm trước công nguyên) được PGS.TS. Nguyễn Lân Cường đánh giá là một báu vật có nhiều giá trị trong nghiên cứu khoa học. Ngoài những chiếc răng hóa thạch, phần mặt người thời kỳ đồ đá mới gồm xương trán, hốc mắt, hàm trên cũng được tìm thấy ngay cửa động Thánh Hóa.

Hiện nay, động Thánh Hóa có tầng văn hóa dày tới 4 m, được xếp vào diện di tích khảo cổ học quan trọng của Việt Nam. Các công trình nghiên cứu khảo cổ học thông qua các cuộc thám sát điền dã và nhất là hệ thống hiện vật khảo cổ đều khẳng định hai động Thánh Hoá và hang Tối là các di chỉ khảo cổ học quan trọng rất cần được bảo vệ và khai quật để nghiên cứu. Cho tới nay, các nhà khoa học đã thu được 1.796 hiện vật tại hai hang động này, chủ yếu là hoá thạch của các loài động vật có niên đại từ 3 - 5 vạn năm.

Vào năm 2017, tại chùa Nhẫm Dương tổ chức trưng bày trên 210 đơn vị hiện vật, với trên 1.000 hiện vật các loại, gồm: Đồ gốm Việt - Hán từ thế kỷ thứ I - III; hóa thạch răng người có niên đại từ 3 - 4 vạn năm; vật liệu xây dựng và trang trí kiến trúc thời Trần; bộ sưu tập đồ gốm, sứ, đất nung; các loại răng trâu, lợn, nhím, hổ, lợn vòi, khỉ, đười ươi, tê giác, voi Ấn Độ...

Ngày nay đến đây tham quan, chiêm bái, du khách có thể được tận mắt xem các hiện vật giá trị này đang được trưng bày trong khuôn viên chùa Nhẫm Dương.

TIẾN HUY