Hải Phòng tiên phong xây dựng mô hình 'thành phố thượng tôn và tuân thủ pháp luật' - Bài 3: Sự dẫn dắt của Đảng và ‘chìa khóa’ đưa đề án vào cuộc sống

Sự lãnh đạo của Đảng là nhân tố quyết định

Xuyên suốt từ Đề án tổng thể của thành phố đến thực tiễn triển khai tại 15 xã, phường thí điểm, có thể thấy rõ sự lãnh đạo toàn diện của Đảng và vai trò tiên phong, nêu gương của đội ngũ cán bộ, đảng viên chính là động lực cốt lõi quyết định thành công.

Đề án được khơi nguồn từ những định hướng chiến lược của Trung ương, đặc biệt là Nghị quyết số 27-NQ/TW về xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam và Nghị quyết số 66-NQ/TW của Bộ Chính trị về đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới. Trên tinh thần đó, Thành ủy Hải Phòng cụ thể hóa bằng Đề án số 04-ĐA/TU và Nghị quyết số 05-NQ/TU, đặt mục tiêu xây dựng đội ngũ cán bộ, đảng viên tiên phong, gương mẫu trong chấp hành và bảo vệ pháp luật, đưa tuân thủ pháp luật trở thành văn hóa ứng xử và đạo đức công vụ liêm chính.

Tại các địa phương làm điểm, cấp ủy cơ sở đã nhanh chóng hiện thực hóa chủ trương của Thành ủy bằng những chương trình, kế hoạch cụ thể gắn với đặc thù từng địa bàn.

Sau khi Thành ủy ban hành Đề án số 04-ĐA/TU, Đảng ủy phường Thạch Khôi đã khẩn trương nghiên cứu, xây dựng và ban hành Chương trình hành động số 18/CTr-ĐU để triển khai đề án phù hợp thực tiễn địa phương.

Tại xã Hà Đông, Đảng ủy xã cũng ban hành Chương trình hành động số 17-CTr/ĐU, trong đó xác định rõ việc xây dựng mô hình “Xã Hà Đông thượng tôn và tuân thủ pháp luật” chính là một trong 7 mô hình tiêu biểu nhất của địa phương.

Cấp ủy, chính quyền các xã, phường đều đặt ra yêu cầu cao về trách nhiệm nêu gương của đội ngũ cán bộ, đảng viên, nhất là người đứng đầu. Phường Hải An đặt ra mục tiêu không chỉ người đứng đầu nêu gương mà các đảng viên, đặc biệt là đội ngũ cán bộ, công chức, bí thư chi bộ và tổ trưởng tổ dân phố phải là những người "gương mẫu đi đầu trong chấp hành và tuân thủ pháp luật". Họ chính là những "hạt nhân" để lan tỏa tinh thần thượng tôn Hiến pháp và pháp luật vào sâu rộng trong cộng đồng dân cư. Hơn thế nữa, trách nhiệm của người đứng đầu còn được gắn chặt với công tác đánh giá, thi đua, khen thưởng, đồng thời có chế tài xử lý nghiêm khắc đối với những cá nhân không thực hiện đầy đủ trách nhiệm này.

Chính quyền quyết liệt

Nếu sự lãnh đạo của Đảng giống như kim chỉ nam định hướng, thì chính quyền các xã, phường, đặc khu chính là những người kiến tạo nên "Thành phố thượng tôn và tuân thủ pháp luật". Từ cách thức triển khai của 15 địa phương thí điểm cho thấy, chính quyền cơ sở đã thể hiện vai trò chủ động, sáng tạo, là động lực quan trọng đưa pháp luật vào đời sống dân sinh.

Áp lực lớn hiện nay trong bối cảnh mới hợp nhất và thực hiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp là sự thay đổi hệ thống văn bản pháp luật. Để giải quyết vấn đề này, chính quyền các địa phương như An Biên, Cát Hải, Cẩm Giang đã chủ động áp dụng linh hoạt Nghị quyết số 206/2025/QH15 của Quốc hội về cơ chế đặc biệt xử lý khó khăn, vướng mắc pháp lý do quy định pháp luật, giúp tháo gỡ các "khoảng trống pháp lý", bảo đảm bộ máy hoạt động thông suốt. Phường Thạch Khôi, phường Phù Liễn đã tự kiểm tra và bãi bỏ những quy định, văn bản cũ không còn phù hợp với thể chế mới. Đây là minh chứng cho thấy chính quyền đã gạt bỏ tư duy quản lý cũ để kiến tạo một hành lang pháp lý minh bạch.

Bên cạnh đó, chính quyền các cấp đã huy động sức mạnh của cộng đồng thông qua việc kiện toàn hàng trăm tổ hòa giải cơ sở. Tại xã Hà Đông, tỷ lệ hòa giải thành đạt tới 83,3%, góp phần giải quyết êm thấm nhiều vụ tranh chấp đất đai, mâu thuẫn gia đình ngay từ khi mới manh nha. Bằng việc phát huy vai trò của các tổ hòa giải và tuyên truyền viên, chính quyền cơ sở đã tạo ra một "màng lọc" pháp lý, giảm thiểu khiếu kiện vượt cấp.

Từ thực tiễn triển khai tại 15 điểm sáng, có thể thấy rõ sự chuyển biến tích cực của bộ máy UBND cấp xã, phường. Họ không chỉ là "cánh tay nối dài" thực thi mệnh lệnh của cấp trên, mà đã thực sự trở thành những "kiến trúc sư" thiết kế và vận hành văn hóa pháp lý tại cơ sở. Sự quyết liệt trong chỉ đạo, sáng tạo trong tuyên truyền, tận tụy trong phục vụ và nghiêm minh trong xử lý vi phạm của chính quyền cấp cơ sở chính là sự bảo chứng vững chắc nhất để Đề án xây dựng mô hình “Thành phố thượng tôn và tuân thủ pháp luật” thực sự hiện diện và làm thay đổi diện mạo của Hải Phòng.

Những "chìa khóa" đột phá từ cơ sở

Các giải pháp tháo gỡ điểm nghẽn phải bắt nguồn từ chính thực tiễn cơ sở. Để giải quyết các “điểm nghẽn” đã được nhận diện trong quá trình vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, Hải Phòng đang triển khai đồng bộ nhiều giải pháp mang tính đột phá, kết hợp giữa định hướng của thành phố và sáng kiến từ chính quyền cơ sở, với mục tiêu đưa Đề án xây dựng mô hình "thành phố thượng tôn và tuân thủ pháp luật" đi vào thực chất, gần dân và dễ thực hiện.

Đó chính là tận dụng công nghệ, chuyển đổi số để đưa pháp luật bám sát đời sống nhân dân. Nhận thấy những nền tảng mạng xã hội đang là phương tiện tiếp cận nhanh nhất, các địa phương như Cẩm Giàng, Kinh Môn, Hải An, An Biên… đều thành lập các Tổ công nghệ số cộng đồng, gắn tuyên truyền pháp luật với các nền tảng công dân số, mạng xã hội có kiểm duyệt. Cách làm này giúp pháp luật tiếp cận nhanh, dễ hiểu và phù hợp với thói quen sử dụng công nghệ của người dân hiện nay.

Một điểm nhấn quan trọng trong cách các địa phương triển khai đề án là không áp dụng một mô hình tuyên truyền chung, mà thiết kế các mô hình phù hợp với từng nhóm đối tượng. Hiện tại, các xã phường đang xây dựng mô hình Tổ dân phố không ma túy, Dòng họ không ma túy, Hội Phụ nữ không ma túy… Đây là tiền đề để các địa phương tiếp tục xây dựng các mô hình điểm như “Tổ dân phố thượng tôn pháp luật”, “Trường học thượng tôn pháp luật” hay “Cơ sở tín ngưỡng chấp hành tốt pháp luật”.

Bà Nguyễn Thị Hồng Vân, Phó Chủ tịch UBND xã Kiến Thụy chia sẻ: Tháng 1/2026, xã Kiến Thụy thành lập Chi hội Luật gia cấp xã với 25 thành viên, quy tụ những người am hiểu pháp luật trên địa bàn, là lực lượng nòng cốt hỗ trợ chính quyền cơ sở trong phổ biến pháp luật, trợ giúp pháp lý. Đây chính là giải pháp thiết thực để củng cố hai trụ cột quan trọng của đề án là phổ biến, giáo dục pháp luật và trợ giúp pháp lý.

Bên cạnh giải pháp về mô hình và nguồn lực, các địa phương tăng cường đào tạo, bồi dưỡng kỹ năng thực tiễn cho đội ngũ cán bộ cơ sở, đồng thời kiến nghị Trung ương tiếp tục rà soát, xử lý tình trạng văn bản pháp luật chồng chéo, thiếu thống nhất. Liên quan đến một trong những áp lực lớn nhất hiện nay là sự chồng chéo, thay đổi của hệ thống pháp luật trong quá trình vận hành bộ máy mới ở cấp xã, phường, thành phố cũng đưa ra giải pháp then chốt là tổ chức thực hiện hiệu quả Nghị quyết số 206/2025/QH15 của Quốc hội về cơ chế đặc biệt xử lý khó khăn, vướng mắc do quy định của pháp luật.

Đánh giá về triển vọng của đề án, Tiến sĩ Vũ Văn Tính, giảng viên Khoa Luật, Học viện Hành chính & Quản trị công (Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh) cho rằng, muốn các mô hình phát huy hiệu quả bền vững, cần có cơ chế tài chính ổn định và nguồn lực chuyên biệt để hỗ trợ hoạt động xây dựng, thi hành, phố biến pháp luật và trợ giúp pháp lý tại cơ sở. Việc triển khai đề án cũng cần gần gũi, dễ hiểu, dễ thực hiện và gắn với lợi ích thiết thực của người dân và doanh nghiệp. Đề án xây dựng mô hình “Thành phố thượng tôn và tuân thủ pháp luật” của Hải Phòng là một nỗ lực nghiêm túc và có nhiều điều kiện để thành công nếu thành phố thực hiện đúng tinh thần thí điểm, giám sát chặt chẽ và sẵn sàng điều chỉnh theo thực tiễn. Đây có thể trở thành mô hình điểm đáng tham khảo cho các địa phương khác. Tuy nhiên, thành bại cuối cùng vẫn nằm ở khâu tổ chức thực hiện.

Ông Ngô Quang Giáp, Ủy viên Thành ủy, Giám đốc Sở Tư pháp Hải Phòng cho biết: Trong quá trình triển khai đề án, chúng tôi xác định Sở Tư pháp không chỉ là cơ quan tham mưu xây dựng chính sách, mà còn phải thực sự đồng hành cùng cơ sở. Thực tiễn phát sinh khó khăn, vướng mắc ở đâu, sẽ kịp thời nắm bắt, tổng hợp, tham mưu UBND thành phố chỉ đạo tháo gỡ đến đó. Địa phương cần hướng dẫn nghiệp vụ, cần nguồn lực, cần cơ chế phối hợp hay cần kiến nghị hoàn thiện thể chế, Sở Tư pháp đều có trách nhiệm chủ động kết nối, đề xuất giải pháp phù hợp.

Đề án được triển khai trong bối cảnh mô hình chính quyền địa phương hai cấp đi vào vận hành, khối lượng công việc của cơ sở rất lớn, trong khi yêu cầu về chất lượng phục vụ người dân ngày càng cao. Vì vậy, cách làm của chúng tôi là bám sát thực tiễn, lấy cơ sở làm trung tâm, lấy hiệu quả tổ chức thi hành pháp luật làm thước đo, tránh hình thức, tránh tạo thêm áp lực hành chính cho địa phương.

Để làm được điều đó, cần sự vào cuộc đồng bộ của cả hệ thống chính trị, từ cấp ủy, chính quyền, MTTQ, các tổ chức đoàn thể đến đội ngũ cán bộ, đảng viên và mỗi người dân. Khi tất cả cùng chung nhận thức, chung trách nhiệm và chung hành động vì mục tiêu thượng tôn và tuân thủ pháp luật, đề án mới thực sự đi vào cuộc sống và phát huy hiệu quả bền vững.

Được Trung ương tin tưởng giao trọng trách đi đầu trong xây dựng chủ nghĩa xã hội gắn với con người xã hội chủ nghĩa, thành phố đang nỗ lực thay đổi mỗi ngày, không chỉ là tăng trưởng kinh tế hay những công trình hiện đại, mà còn là xây dựng một xã hội kỷ cương, công bằng, nhân văn, nơi pháp luật được thực thi nghiêm minh, quyền và lợi ích hợp pháp của nhân dân được bảo đảm, niềm tin xã hội được củng cố và khát vọng phát triển được khơi dậy.

Phát biểu tại hội nghị lấy ý kiến tham gia hoàn thiện dự thảo Bộ tiêu chí triển khai Đề án xây dựng mô hình “Thành phố thượng tôn và tuân thủ pháp luật” giai đoạn 2026 - 2030 và những năm tiếp theo, đồng chí Nguyễn Minh Hùng, Uỷ viên Thành ủy, Phó Chủ tịch UBND thành phố Hải Phòng nhấn mạnh, xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa bảo đảm thượng tôn Hiến pháp và pháp luật là yêu cầu xuyên suốt trong quá trình phát triển đất nước. Nghị quyết số 66-NQ/TW của Bộ Chính trị xác định xây dựng và hoàn thiện thể chế pháp luật là “khâu đột phá của đột phá”, đồng thời yêu cầu gắn chặt công tác xây dựng pháp luật với tổ chức thi hành pháp luật, từng bước hình thành văn hóa tuân thủ pháp luật trong đời sống xã hội.

Theo Phó Chủ tịch UBND thành phố, yêu cầu này có ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với Hải Phòng, địa phương có quy mô lớn, không gian phát triển rộng, tốc độ đô thị hóa và công nghiệp hóa cao. Hải Phòng chỉ có thể phát triển nhanh và bền vững khi thể chế rõ ràng, kỷ cương nghiêm minh, trách nhiệm minh bạch, quyền và lợi ích hợp pháp của người dân, doanh nghiệp được tôn trọng và bảo đảm.

Với quyết tâm cao của cả hệ thống chính trị, từ sự dẫn dắt của Thành ủy đến các mô hình đang được kiểm nghiệm từ cơ sở, Đề án xây dựng mô hình "Thành phố thượng tôn và tuân thủ pháp luật" góp phần định hình thành phố xã hội chủ nghĩa trong giai đoạn phát triển mới.

HẢI VÂN - MINH NGUYỆT

Kỳ sau: Hải Phòng đi trước kiến tạo văn hóa thượng tôn pháp luật

.