Hải Phòng tiên phong xây dựng mô hình 'thành phố thượng tôn và tuân thủ pháp luật' - Bài cuối: Hải Phòng đi trước kiến tạo văn hóa thượng tôn pháp luật

Để làm rõ tính tiên phong và các vấn đề trong triển khai Đề án xây dựng mô hình "Thành phố thượng tôn và tuân thủ pháp luật" tại Hải Phòng giai đoạn 2026 - 2030 và những năm tiếp theo, phóng viên Báo và phát thanh, truyền hình Hải Phòng có cuộc trao đổi với đồng chí Phan Hồng Nguyên, Phó Cục trưởng Cục Phổ biến, giáo dục pháp luật và Trợ giúp pháp lý (Bộ Tư pháp).

- Thưa đồng chí, Hải Phòng đã ban hành Đề án xây dựng mô hình "Thành phố thượng tôn và tuân thủ pháp luật". Đồng chí đánh giá như thế nào về ý nghĩa và tính tiên phong của đề án này?

- Tôi đánh giá cao việc UBND thành phố Hải Phòng phê duyệt Đề án xây dựng mô hình “Thành phố thượng tôn và tuân thủ pháp luật” tại thành phố Hải Phòng giai đoạn 2026-2030 và những năm tiếp theo. Đây là một nỗ lực rất đáng chú ý của Hải Phòng trong việc thể chế hóa các chủ trương lớn của Đảng về xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam trong giai đoạn phát triển mới.

Điểm đáng ghi nhận đầu tiên là Hải Phòng đã cụ thể hóa thành một mô hình quản trị xã hội toàn diện, với mục tiêu, lộ trình, giải pháp và cơ chế tổ chức thực hiện rõ ràng.

Đề án được xây dựng trên nền tảng của Nghị quyết số 27-NQ/TW ngày 9/11/2022 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng về tiếp tục xây dựng và hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam trong giai đoạn mới; Nghị quyết số 66-NQ/TW ngày 30/4/2025 của Bộ Chính trị về đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới, trong đó xác định công tác xây dựng và thi hành pháp luật là "đột phá của đột phá"; đồng thời gắn với Đề án xây dựng mô hình chủ nghĩa xã hội gắn với con người xã hội chủ nghĩa tại Hải Phòng.

Điều đó cho thấy Hải Phòng đã chủ động thể chế hóa những định hướng chiến lược của Trung ương thành hành động cụ thể ở cấp địa phương. Đây là cách làm rất đáng trân trọng mà tôi cho rằng có ba điểm nổi bật:

Thứ nhất, đây là một trong những địa phương đầu tiên trong cả nước lựa chọn xây dựng mô hình "thành phố thượng tôn và tuân thủ pháp luật" ở quy mô toàn thành phố. Trước đây, chúng ta đã có nhiều mô hình về xã, phường đạt chuẩn tiếp cận pháp luật; nhiều chương trình phổ biến, giáo dục pháp luật theo từng nhóm đối tượng. Tuy nhiên, Hải Phòng đang đổi mới, đi xa hơn khi đặt mục tiêu kiến tạo một hệ sinh thái pháp lý mà ở đó pháp luật trở thành chuẩn mực ứng xử chung của cả hệ thống chính trị, cộng đồng doanh nghiệp và mọi tầng lớp nhân dân.

Thứ hai, đề án không chỉ hướng đến quản lý bằng pháp luật mà còn hướng đến xây dựng văn hóa tuân thủ pháp luật. Đây là bước phát triển rất quan trọng. Thượng tôn Hiến pháp và pháp luật không chỉ là tuân theo pháp luật một cách khiên cưỡng, do lo sợ bị xử phạt nghiêm minh khi có vi phạm, mà phải hình thành được niềm tin vào pháp luật, ý thức tự giác tuân thủ pháp luật và thói quen sống, làm việc theo Hiến pháp và pháp luật.

Thứ ba, Hải Phòng đặt đề án này trong tổng thể xây dựng mô hình chủ nghĩa xã hội gắn với con người xã hội chủ nghĩa. Điều đó mang ý nghĩa lý luận và thực tiễn sâu sắc. Bởi lẽ, con người xã hội chủ nghĩa trong giai đoạn mới không chỉ giàu lòng yêu nước, có trách nhiệm cộng đồng mà còn phải là những công dân có ý thức pháp luật, tôn trọng pháp luật và xử sự theo pháp luật.

- Đề án được thiết kế với 5 trụ cột lớn. Theo đồng chí, cách tiếp cận này có gì mới?

- Nhiệm vụ, giải pháp của đề án khá toàn diện, từ hoàn thiện thể chế; tổ chức thi hành pháp luật; phổ biến, giáo dục pháp luật; đăng ký và quản lý hộ tịch; đến trợ giúp pháp lý cho người yếu thế. Năm trụ cột này vừa có tính độc lập, vừa hỗ trợ lẫn nhau.

Muốn người dân tuân thủ pháp luật thì pháp luật phải khả thi, minh bạch. Muốn pháp luật đi vào cuộc sống thì phải phổ biến, giáo dục pháp luật, tổ chức thi hành hiệu quả. Muốn bảo đảm quyền công dân thì phải chú trọng hộ tịch và trợ giúp pháp lý. Các nhiệm vụ, giải pháp trong đề án góp phần xây dựng văn hóa tuân thủ pháp luật.

Có thể nói, đây là một cách tiếp cận lấy con người làm trung tâm, lấy quyền và lợi ích hợp pháp của người dân làm mục tiêu phục vụ.

- Hải Phòng được Trung ương giao triển khai xây dựng mô hình chủ nghĩa xã hội gắn với con người xã hội chủ nghĩa. Đề án có ý nghĩa gì trong tổng thể đó, thưa đồng chí?

- Theo tôi, đây chính là một trong những "mảnh ghép" quan trọng nhất. Xây dựng chủ nghĩa xã hội không chỉ là phát triển kinh tế hay bảo đảm an sinh xã hội mà cần phải xây dựng một xã hội thượng tôn Hiến pháp và pháp luật, xây dựng văn hóa tuân thủ pháp luật. Một xã hội văn minh phải được vận hành bằng pháp luật, trong đó mọi chủ thể đều bình đẳng trước pháp luật, không có ngoại lệ.

Muốn xây dựng con người xã hội chủ nghĩa thì phải xây dựng được ý thức pháp luật xã hội chủ nghĩa. Xây dựng con người xã hội chủ nghĩa trong giai đoạn mới cũng chính là xây dựng công dân sống và làm việc theo Hiến pháp và pháp luật.

Khi đảng viên, cán bộ, công chức gương mẫu chấp hành pháp luật; khi doanh nghiệp coi tuân thủ pháp luật là văn hóa kinh doanh; khi người dân chủ động tìm hiểu pháp luật để bảo vệ quyền lợi chính đáng của mình; khi những người yếu thế được tiếp cận công lý thuận lợi hơn, thì đó chính là những biểu hiện sinh động của một xã hội thượng tôn Hiến pháp và pháp luật.

Tôi cho rằng Hải Phòng đang mạnh dạn thử nghiệm một hướng đi mới để trả lời câu hỏi: làm thế nào để các giá trị của Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa thấm sâu vào đời sống xã hội. Nếu làm tốt, đây sẽ là kinh nghiệm rất quý để nghiên cứu, tổng kết và nhân rộng.

- Xin đồng chí cho biết Hải Phòng cần làm gì để đề án thực sự đi vào cuộc sống?

- Để đề án thực sự đi vào cuộc sống, tôi cho rằng cần quan tâm thực hiện đồng bộ một số nội dung sau đây:

Trước hết, cần tăng cường lãnh đạo, chỉ đạo, hướng dẫn, theo dõi, kiểm tra việc thực hiện đề án. Nâng cao nhận thức của cấp ủy, lãnh đạo cơ quan, tổ chức, đảng viên, cán bộ, công chức về vị trí, vai trò và trách nhiệm trong thực hiện các nhiệm vụ của đề án, trong đó cần đề cao trách nhiệm của người đứng đầu. Thượng tôn Hiến pháp và pháp luật bắt đầu từ đội ngũ đảng viên, cán bộ, công chức. Phát huy tinh thần gương mẫu của lãnh đạo, đảng viên, cán bộ, công chức trong chấp hành pháp luật, đạo đức công vụ và tinh thần phục vụ nhân dân.

Thứ hai, đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số trong thực hiện các nhiệm vụ của đề án; đổi mới, nâng cao hiệu quả công tác phổ biến, giáo dục pháp luật phát huy các nền tảng số để đưa pháp luật đến người dân kịp thời, thuận tiện, chính xác, trong đó chú trọng đối tượng là công nhân, thanh niên và người lao động di cư...

Thứ ba, huy động mạnh mẽ sự tham gia của đội ngũ luật sư, luật gia, chuyên gia pháp lý, các cơ sở đào tạo luật, doanh nghiệp và các tổ chức xã hội tham gia với vai trò cánh tay nối dài của chính quyền trong phổ biên tuyên truyền, trợ giúp pháp lý và hòa giải ở cơ sở.

Thứ tư, xây dựng văn hóa tuân thủ pháp luật không thể là nhiệm vụ riêng của ngành tư pháp, mà cần sự đồng hành, phối hợp của các cơ quan, tổ chức, là trách nhiệm chung của cả hệ thống chính trị và toàn xã hội.

Cuối cùng, việc thực hiện các nhiệm vụ của đề án là việc làm thường xuyên, lấy sự hài lòng của người dân và doanh nghiệp làm thước đo hiệu quả của đề án. Nếu người dân cảm nhận rõ việc tiếp cận pháp luật thuận lợi hơn; quyền lợi hợp pháp được bảo vệ tốt hơn; thủ tục hành chính minh bạch hơn thì khi đó đề án đã thực sự đi vào cuộc sống.

Tôi hy vọng Hải Phòng sẽ trở thành một trong các địa phương tiên phong đưa việc thượng tôn Hiến pháp và pháp luật trở thành nguồn lực phát triển; thực hiện tốt xây dựng văn hóa tuân thủ pháp luật, tạo dựng một môi trường sống kỷ cương, an toàn và đáng tin cậy cho người dân, doanh nghiệp, góp phần xây dựng, hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam.

- Trân trọng cảm ơn đồng chí!

HẢI VÂN - MINH NGUYỆT

.