Quản lý sức khỏe chủ động

Từ lâu nay, thói quen phổ biến của nhiều người dân là chỉ đến cơ sở y tế khi cơ thể xuất hiện triệu chứng bất thường. Điều đó khiến nhiều bệnh lý như tăng huyết áp, đái tháo đường, tim mạch, ung thư... chỉ được phát hiện khi đã ở giai đoạn muộn, làm giảm hiệu quả điều trị và tăng gánh nặng chi phí cho người bệnh, gia đình và xã hội.

Thực tế ấy cho thấy, một nền y tế hiện đại không thể chỉ tập trung vào điều trị bệnh mà phải chuyển mạnh sang quản lý sức khỏe, phòng bệnh và phát hiện sớm các nguy cơ. Đây cũng là tinh thần xuyên suốt trong dự thảo Thông tư hướng dẫn thực hiện một số nội dung của Chương trình mục tiêu quốc gia về chăm sóc sức khỏe, dân số và phát triển giai đoạn 2026-2035 mà Bộ Y tế đang lấy ý kiến.

Theo dự thảo, đến cuối năm 2027, 100% trạm y tế xã sẽ triển khai nền tảng trạm y tế xã; Hồ sơ sức khỏe điện tử và Sổ sức khỏe điện tử trên VNeID sẽ được thực hiện đồng bộ trên phạm vi cả nước. Mỗi người dân sẽ có một hồ sơ sức khỏe được cập nhật xuyên suốt theo vòng đời, giúp cơ sở y tế theo dõi tình trạng sức khỏe, tiền sử bệnh tật và lịch sử khám chữa bệnh một cách đầy đủ, liên tục. Đáng chú ý là mục tiêu “mỗi người dân có một bác sĩ” không hiểu đơn thuần là mỗi người có một bác sĩ riêng, mà là mỗi người dân đều được quản lý sức khỏe thường xuyên thông qua hệ thống y tế cơ sở và nền tảng số, để khi có dấu hiệu bất thường sẽ được phát hiện sớm, tư vấn kịp thời và điều trị đúng lúc. Đó chính là sự thay đổi căn bản từ tư duy chữa bệnh sang chăm sóc sức khỏe chủ động.

Tinh thần này cũng đang được nhiều địa phương cụ thể hóa bằng những chương trình hành động thiết thực. Tại Hải Phòng, thành phố đang triển khai khám sức khỏe định kỳ, khám sàng lọc miễn phí cho người dân với mục tiêu từng bước xây dựng mô hình “Thành phố chăm sóc sức khỏe toàn dân, toàn diện”. Đây không chỉ là một chương trình an sinh xã hội mà còn là bước đi quan trọng để hình thành cơ sở dữ liệu sức khỏe toàn dân.

Tính đến giữa tháng 7/2026, hơn 2,22 triệu người dân Hải Phòng đã được khám và lập hồ sơ quản lý sức khỏe, đạt hơn 52% dân số thường trú. Hàng trăm nghìn trẻ em, học sinh, người cao tuổi, phụ nữ mang thai và người lao động được khám, sàng lọc theo từng nhóm đối tượng. Đặc biệt, thành phố đang triển khai đồng thời việc khám sức khỏe với Chiến dịch “100 ngày tạo lập, cập nhật Sổ sức khỏe điện tử trên VNeID” và chuẩn hóa dữ liệu chuyên ngành y tế. Điều đó cho thấy chuyển đổi số không chỉ là mục tiêu, mà còn là giải pháp để nâng cao chất lượng chăm sóc sức khỏe người dân.

Tuy nhiên, chuyển đổi từ tư duy “có bệnh mới chữa” sang quản lý sức khỏe chủ động không chỉ là câu chuyện của công nghệ. Hồ sơ sức khỏe điện tử chỉ thực sự phát huy hiệu quả khi dữ liệu được cập nhật đầy đủ, chính xác và được sử dụng thường xuyên trong hoạt động khám chữa bệnh. Một nền tảng số hiện đại cũng không thể thay thế vai trò của đội ngũ y tế cơ sở nếu thiếu nhân lực, thiếu trang thiết bị hoặc quy trình vận hành chưa đồng bộ.

Thực tế triển khai tại Hải Phòng cũng cho thấy còn những khó khăn cần sớm tháo gỡ, như áp lực đối với y tế cơ sở, vướng mắc trong công tác thanh quyết toán, việc liên thông dữ liệu hay nhận thức của một bộ phận người dân về ý nghĩa của khám sức khỏe định kỳ. Đây là những vấn đề đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa các ngành, các địa phương, chứ không thể “khoán trắng” cho ngành y tế.

Muốn quản lý sức khỏe chủ động trở thành nền nếp, trước hết cần tiếp tục củng cố y tế cơ sở để mỗi trạm y tế thực sự là nơi quản lý sức khỏe ban đầu của người dân. Cùng với đó là hoàn thiện hạ tầng số, bảo đảm dữ liệu được liên thông, thống nhất; đẩy mạnh tuyên truyền để người dân thay đổi nhận thức, coi khám sức khỏe định kỳ là nhu cầu thiết yếu chứ không phải việc làm khi có bệnh. Quan trọng hơn, mỗi người dân cần chủ động tham gia vào quá trình quản lý sức khỏe của chính mình. Hồ sơ sức khỏe điện tử chỉ có ý nghĩa khi người dân tích cực đi khám định kỳ, cập nhật thông tin, thực hiện các khuyến cáo của cán bộ y tế và xây dựng lối sống lành mạnh để phòng ngừa bệnh tật.

Chuyển đổi số đang tạo điều kiện để ngành y tế thay đổi phương thức quản lý và phục vụ người dân. Nhưng giá trị lớn nhất không nằm ở việc có thêm một phần mềm hay một cơ sở dữ liệu mới, mà ở chỗ mỗi người dân được theo dõi sức khỏe thường xuyên hơn, bệnh tật được phát hiện sớm hơn và chất lượng cuộc sống được nâng cao hơn. Đó cũng chính là ý nghĩa của việc chuyển từ tư duy “có bệnh mới chữa” sang quản lý sức khỏe chủ động - một bước chuyển cần thiết để xây dựng nền y tế hiện đại, lấy người dân làm trung tâm và hướng tới mục tiêu mọi người dân đều được chăm sóc sức khỏe toàn diện ngay từ tuyến cơ sở.

HẢI HẬU