Định hình lộ trình học nghề sớm
Lần đầu Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành Điều lệ trường trung học nghề, tạo hành lang pháp lý cho mô hình đào tạo mới, mở thêm lựa chọn học tập sau THCS và gắn đào tạo với nhu cầu nhân lực.
Thêm lựa chọn sau tốt nghiệp THCS
Bộ Giáo dục và Đào tạo đã ban hành Thông tư số 46/2026/TT-BGDĐT ngày 10/6/2026, kèm theo Điều lệ trường trung học nghề.
Theo Điều lệ, trường trung học nghề là cơ sở giáo dục nghề nghiệp thuộc hệ thống giáo dục quốc dân, đào tạo theo hướng kết hợp giữa giáo dục văn hóa và giáo dục nghề nghiệp. Người học vừa được trang bị kiến thức văn hóa, vừa được đào tạo chuyên môn nghề, hình thành kỹ năng thực hành, tác phong nghề nghiệp và khả năng thích ứng với môi trường làm việc.
Khác với cách nhìn trước đây rằng học nghề là lựa chọn sau cùng, trường trung học nghề mở ra một lộ trình khác cho học sinh sau THCS. Người học có thể sớm tiếp cận nghề nghiệp, tham gia thị trường lao động hoặc tiếp tục học tập, nâng cao trình độ theo quy định.
Sau khi ban hành Điều lệ, Bộ Giáo dục và Đào tạo tiếp tục chuẩn bị các điều kiện để triển khai chương trình giáo dục trung học nghề từ năm học 2026 - 2027, trong đó chú trọng xây dựng chương trình, đội ngũ giáo viên, cơ sở vật chất và các điều kiện bảo đảm chất lượng.
Theo ông Vũ Trí Quang, Phó Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo Hải Phòng, việc phát triển thêm các hướng đi sau THCS là yêu cầu thực tế trong quá trình đổi mới giáo dục. Mỗi học sinh có năng lực, sở trường và định hướng nghề nghiệp khác nhau, vì vậy hệ thống giáo dục cần tạo ra nhiều lựa chọn phù hợp để các em phát huy khả năng. Trường trung học nghề không thay thế trường THPT mà bổ sung thêm một lựa chọn trong hệ thống giáo dục. Điểm quan trọng của mô hình này là giúp học sinh vừa tiếp tục học tập, vừa sớm hình thành kỹ năng nghề nghiệp, đáp ứng yêu cầu của thị trường lao động.
Trường trung học nghề là mô hình mới về mặt quy định, nhưng thực tế đào tạo kết hợp giữa học văn hóa và học nghề đã được nhiều cơ sở giáo dục nghề nghiệp triển khai trong nhiều năm qua.
Tại nhiều trường cao đẳng ở Hải Phòng, học sinh tốt nghiệp THCS đã có thể lựa chọn mô hình 9+, vừa hoàn thành chương trình văn hóa, vừa được đào tạo nghề. Hướng đi này giúp các em sớm tiếp cận kỹ năng nghề nghiệp, giảm khoảng cách giữa học tập và thực tiễn việc làm.
Ông Vũ Xuân Kiên, Phó Hiệu trưởng Trường Cao đẳng Du lịch và Công thương (phường Việt Hòa) cho biết quá trình triển khai đào tạo 9+ trong thực tế cho thấy nhu cầu của một bộ phận học sinh sau THCS đối với hướng học nghề sớm. Mô hình 9+ được nhiều cơ sở giáo dục nghề nghiệp triển khai nhưng nhận thức xã hội về hướng đi này còn hạn chế. Với việc ban hành Điều lệ trường trung học nghề, mô hình này sẽ có vị trí rõ hơn trong hệ thống giáo dục quốc dân, giúp học sinh và phụ huynh có thêm niềm tin khi lựa chọn.
“Điều quan trọng là cần nhìn nhận trường trung học nghề không phải là con đường khép lại cơ hội học tập, mà là một hướng đi khác, trong đó người học được chuẩn bị đồng thời kiến thức văn hóa, kỹ năng nghề và năng lực thích ứng với công việc”, ông Kiên cho biết.
Gắn đào tạo với nhu cầu doanh nghiệp
Một điểm nhấn của mô hình trường trung học nghề là tăng cường sự gắn kết giữa đào tạo và nhu cầu sử dụng lao động. Trong bối cảnh sản xuất hiện đại, doanh nghiệp không chỉ cần người lao động có bằng cấp mà cần những người có kỹ năng nghề, tác phong công nghiệp và khả năng thích ứng công nghệ.
Đại diện Công ty TNHH Công nghiệp Brother Việt Nam (Khu công nghiệp Phúc Điền) đánh giá mô hình trường trung học nghề có ý nghĩa trong việc chuẩn bị nguồn nhân lực kỹ thuật từ sớm. Học sinh không chỉ được trang bị kỹ năng nghề mà còn được làm quen với môi trường sản xuất, rèn luyện tác phong công nghiệp, ý thức kỷ luật, an toàn lao động và khả năng thích ứng với công nghệ mới. Việc doanh nghiệp tham gia vào quá trình đào tạo sẽ giúp người học đáp ứng tốt hơn yêu cầu thực tế, qua đó rút ngắn thời gian đào tạo bổ sung, giảm chi phí đào tạo khi tuyển dụng. Doanh nghiệp đang hợp tác đào tạo với khoảng 10 trường đại học, cao đẳng nhằm tuyển dụng lao động có tay nghề.
Theo ông Nguyễn Văn Quyên, Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Hải Dương, sự phát triển của trường trung học nghề phù hợp với xu hướng xây dựng hệ thống giáo dục mở, trong đó người học có nhiều lộ trình phát triển. Người học vừa có kỹ năng nghề để tham gia thị trường lao động, vừa có cơ hội tiếp tục học tập, nâng cao trình độ.
Từ góc nhìn phụ huynh, anh Nguyễn Văn Mạnh, ở phường Lê Chân cho rằng việc có thêm lựa chọn sau THCS giúp các gia đình có thêm cơ sở khi định hướng tương lai cho con. Điều phụ huynh quan tâm là chất lượng đào tạo, môi trường học tập và cơ hội việc làm sau khi hoàn thành chương trình.
Hải Phòng đang bước vào giai đoạn phát triển mới với yêu cầu ngày càng cao về nguồn nhân lực kỹ thuật cho các ngành công nghiệp chế biến, chế tạo, điện tử, logistics, du lịch và dịch vụ. Trong khi đó, số lượng học sinh lớp 9 của thành phố tiếp tục duy trì ở mức cao trong những năm tới, đặt ra yêu cầu mở rộng các hướng đi sau THCS. Trường trung học nghề vì vậy có thể trở thành một mắt xích quan trọng trong kết nối giữa giáo dục phổ thông, giáo dục nghề nghiệp và nhu cầu thị trường lao động.