Tầm soát sớm - ‘lá chắn’ trước ung thư cổ tử cung

Bỏ lỡ cơ hội phát hiện sớm

Rối loạn kinh nguyệt kéo dài là lý do khiến chị H .T. N. (phường Thủy Nguyên) quyết định đến cơ sở y tế thăm khám. Chị N. đã hơn 40 tuổi và sinh 3 con nhưng chưa từng khám phụ khoa định kỳ vì cho rằng bản thân vẫn khỏe mạnh, không có biểu hiện bất thường.

Kết quả thăm khám cho thấy chị dương tính với virus HPV - tác nhân hàng đầu gây ung thư cổ tử cung. Các bác sĩ đồng thời phát hiện tổn thương và polyp cổ tử cung, chỉ định thực hiện thủ thuật LEEP để loại bỏ vùng tổn thương, ngăn nguy cơ tiến triển thành ung thư xâm lấn.

Đây không phải trường hợp cá biệt. Theo các bác sĩ chuyên ngành sản phụ khoa, trong thực tế điều trị, không ít phụ nữ chỉ đến bệnh viện khi xuất hiện các dấu hiệu bất thường. Trong khi đó, ung thư cổ tử cung thường diễn tiến âm thầm trong nhiều năm và hầu như không có triệu chứng rõ ràng ở giai đoạn đầu.

Thạc sĩ, bác sĩ Nguyễn Thị Phương Oanh, Phó trưởng Khoa Phụ khoa - Hiếm muộn, Bệnh viện Phụ sản Hải Dương cho biết, HPV hiện là một trong những vấn đề sức khỏe cộng đồng đáng quan tâm đối với phụ nữ. Đây là nguyên nhân hàng đầu gây ung thư cổ tử cung - căn bệnh cướp đi sinh mạng của nhiều phụ nữ dù hoàn toàn có thể phòng ngừa.

HPV là virus lây truyền chủ yếu qua đường tình dục và có tỷ lệ lây nhiễm rất cao. Phần lớn phụ nữ và nam giới đều có thể nhiễm HPV ít nhất một lần trong đời. Đa số trường hợp, cơ thể có thể tự đào thải virus. Tuy nhiên, với các type nguy cơ cao như HPV 16 và HPV 18, virus có thể tồn tại kéo dài, gây tổn thương tiền ung thư và tiến triển thành ung thư cổ tử cung nếu không được phát hiện, theo dõi kịp thời.

Điều đáng lưu ý là quá trình từ khi nhiễm HPV đến khi hình thành ung thư thường kéo dài nhiều năm. Đây cũng chính là "khoảng thời gian vàng" để phát hiện các tổn thương tiền ung thư thông qua khám phụ khoa và các xét nghiệm sàng lọc.

Khi được phát hiện ở giai đoạn này, việc điều trị thường đơn giản, ít xâm lấn, khả năng bảo tồn chức năng sinh sản cao và giảm đáng kể nguy cơ mắc ung thư.

"Trong thực hành lâm sàng, phòng bệnh và phát hiện sớm là chìa khóa quan trọng nhất để giảm nguy cơ ung thư cổ tử cung. Đừng đợi đến khi cơ thể xuất hiện triệu chứng mới đi khám, bởi khi đó tổn thương có thể đã tiến triển nặng hơn", bác sĩ Oanh chia sẻ.

Tuy nhiên, trên thực tế, tâm lý e ngại khám phụ khoa, bận rộn với công việc, chăm lo gia đình hoặc cho rằng bản thân không có nguy cơ vẫn là những nguyên nhân khiến nhiều phụ nữ chưa chủ động tầm soát định kỳ. Chính sự chủ quan ấy làm mất đi cơ hội phát hiện bệnh ở giai đoạn sớm - thời điểm việc điều trị đạt hiệu quả cao nhất.

Đưa dịch vụ tầm soát đến gần cộng đồng

Thời gian qua, Tổ chức FIND (Tổ chức Phát triển các phương pháp chẩn đoán mới sáng tạo) phối hợp với Trung tâm Kiểm soát bệnh tật Hải Phòng triển khai chương trình xét nghiệm sàng lọc ung thư cổ tử cung cho hơn 5.000 phụ nữ trên địa bàn thành phố.

Điểm mới của chương trình là áp dụng kỹ thuật xét nghiệm HPV DNA và tổ chức lấy mẫu ngay tại trạm y tế xã, phường. Đây là bước chuyển từ việc người dân phải tìm đến dịch vụ sang đưa dịch vụ đến gần người dân hơn.

Theo các cán bộ y tế, xét nghiệm HPV DNA có độ nhạy cao trong phát hiện các chủng HPV nguy cơ cao - nguyên nhân chính gây ung thư cổ tử cung. Kết quả xét nghiệm giúp xác định những trường hợp cần được theo dõi, tư vấn hoặc chuyển tuyến để điều trị kịp thời, ngay từ khi chưa xuất hiện triệu chứng lâm sàng.

Việc triển khai lấy mẫu tại trạm y tế góp phần tháo gỡ nhiều rào cản trong tiếp cận dịch vụ. Nếu như trước đây, nhiều phụ nữ phải dành cả ngày để di chuyển đến các cơ sở y tế tuyến trên, thì nay họ có thể thực hiện xét nghiệm ngay tại địa phương, tiết kiệm thời gian và chi phí đi lại.

Đánh giá về hiệu quả của mô hình, bác sĩ chuyên khoa II Đồng Trung Kiên, Giám đốc Trung tâm Kiểm soát bệnh tật Hải Phòng, cho rằng, việc triển khai xét nghiệm HPV DNA tại trạm y tế mang lại nhiều lợi ích thiết thực.

Trước hết là mở rộng độ bao phủ sàng lọc, đặc biệt với nhóm phụ nữ ở khu vực xa trung tâm hoặc công nhân làm việc theo ca - những người vốn khó tiếp cận các dịch vụ khám, chữa bệnh.

Việc sàng lọc ngay từ tuyến cơ sở góp phần giảm áp lực cho các bệnh viện tuyến trên, đồng thời tăng cường sự kết nối giữa các tuyến trong quản lý và theo dõi người bệnh.

Một giá trị quan trọng của mô hình là phát huy vai trò của y tế cơ sở trong chăm sóc sức khỏe ban đầu. Việc kết hợp truyền thông với dịch vụ sàng lọc ngay tại cộng đồng không chỉ giúp phụ nữ nâng cao nhận thức mà còn tạo điều kiện tiếp cận dịch vụ thuận lợi, qua đó tăng tỷ lệ phát hiện sớm các tổn thương tiền ung thư.

Theo các chuyên gia y tế, ung thư cổ tử cung là một trong số ít bệnh ung thư có thể phòng ngừa và phát hiện từ rất sớm nếu phụ nữ chủ động thực hiện các biện pháp dự phòng.

Bên cạnh việc chủ động tầm soát định kỳ, việc Bộ Y tế đưa vaccine HPV vào Chương trình tiêm chủng mở rộng từ ngày 1/7/2026 được kỳ vọng sẽ mở rộng "lá chắn" phòng ngừa ung thư cổ tử cung ngay từ sớm. Sự kết hợp giữa tiêm chủng và sàng lọc định kỳ được các chuyên gia đánh giá là giải pháp hiệu quả nhằm giảm gánh nặng bệnh tật trong cộng đồng.

ĐỨC THANH