Chuyện dân gian về mẹo chọi trâu của Khúc Thừa Dụ

Lấy trâu "tam đẳng" đấu trâu "nhất đẳng"

Khúc Thừa Dụ quê ở Hồng Châu (thuộc vùng Ninh Giang, tỉnh Hải Dương cũ, nay là thành phố Hải Phòng). Ông mất năm 907. Họ Khúc “là một đại cự tộc, đời đời nối nhau làm Hào trưởng, gia đình giàu có, đất ruộng mênh mông, tôi tớ nhiều vô kể”.

Việt sử thông giám cương mục (Tiền biên, quyển 5) viết: "Họ Khúc là một họ lớn lâu đời ở Hồng Châu. Khúc Thừa Dụ tính khoan hòa, hay thương người, được dân chúng suy tôn. Gặp thời buổi loạn lạc, nhân danh là hào trưởng một xứ, Thừa Dụ tự xưng là Tiết độ sứ...".

Trong tập sách có tên Bán đại văn (Nửa đời nghe), có kể hai mẩu chuyện về Khúc Thừa Dụ. Khi còn là thiếu niên 10 tuổi, ông dùng mẹo trong hội chọi trâu.

Truyện kể rằng ở Hồng Châu thời ấy có tục chọi trâu. Làng của Khúc Thừa Dụ đã đi nhiều nơi mua được những trâu chọi to khỏe, song mỗi lần thi đều không giật được giải nhất. Mọi người rất buồn, lấy đó là điều xỉ nhục.

Năm ấy, sắp đến hội thi, thấy mọi người buồn phiền. Khúc Thừa Dụ bước tới chắp tay thưa với cha và chức sắc trong làng rằng:

- Năm nay, nhất định trâu làng ta sẽ thắng. Nhất định như thế mà.

Một người lớn tuổi nói với Khúc Thừa Dụ:

- Cả làng đang lo, không biết tìm đâu ra trâu tốt. Cháu biết gì mà chen vào?

Khúc Thừa Dụ lễ phép thưa:

- Thưa các cụ, mấy con trâu mua về năm ngoái đã quá đủ để thắng cuộc.

Con xin vì làng mà mạnh dạn hiến kế chỉ xin các cụ và cha giữ bí mật đến cùng.

Mọi người bằng lòng.

Khúc Thừa Dụ thưa: Năm nào mỗi làng đều mang 3 con trâu đến thi chọi gồm: Nhất đẳng, nhị đẳng, tam đẳng. Trâu ở đẳng nào thì chọi với trâu ở đẳng ấy. Nay nếu lấy trâu nhất đẳng của làng ta chọi với trâu nhất đẳng của làng bên thì trâu làng ta ắt thua. Tương tự các trâu chọi khác cũng như vậy. Nay ta có cách chọi mới: Lấy trâu tam đẳng của làng ta, chọi với trâu nhất đẳng của làng bên, trâu của làng ta sẽ thua, do đó làng bên rất hý hửng. Rồi sau đó lấy trâu nhất đẳng của làng ta chọi với trâu nhị đẳng của làng bên, lấy trâu nhị đẳng của làng ta chọi với trâu tam đẳng của làng bên. Hai trận sau ta thắng. Rốt cuộc 3 trận giao tranh, ta thắng 2. Như thế là ta thắng cuộc.

Mọi người rất vui, cho đó là diệu kế.

Đúng như vậy, cuộc thi chọi trâu năm ấy, trâu làng giật giải.

Sau truyện này ai cũng cho rằng Khúc Thừa Dụ mai sau sẽ là đấng kỳ tài trong thiên hạ, có thể thấy trước các việc chưa xảy ra. Trăm họ được nhờ ơn.

Mở nền độc lập cho dân tộc

Vào đầu thế kỷ X, ở Trung Quốc, triều đình nhà Đường bước vào thời kỳ mạt vận. Nhân cơ hội đó, Hào trưởng Khúc Thừa Dụ đã chớp thời cơ dấy binh khởi nghĩa. Được các Đầu mục trong nước giúp sức, ủng hộ, Khúc Thừa Dụ mang đại quân đánh chiếm phủ Tống Bình - Đại La (Hà Nội ngày nay), xưng là Tiết độ sứ, mở nền độc lập cho dân tộc sau gần nghìn năm Bắc thuộc.

Để có thời gian xây dựng chính quyền non trẻ, Khúc Thừa Dụ cho một phái bộ sang thần phục nhà Đường, nhưng thực chất là dùng nhu chế cương, chẳng khác nào kế chọi trâu ông dùng thời trẻ. Đó là không đối đầu trực diện mà chấp nhận lùi một bước để đạt được hiệu quả cuối cùng.

Niên hiệu Thiên Hựu năm thứ ba (906), nhà Đường buộc phải công nhận và thăng Tĩnh Hải Tiết độ sứ Khúc Thừa Dụ chức Đồng Bình chương sự.

Mở đầu chính sách ngoại giao khôn khéo là "Độc lập thật sự, thần thuộc trên danh nghĩa", trong ứng xử với triều đình phong kiến phương Bắc, Khúc Thừa Dụ sau khi đã nắm được quyền lực thực tế trên miền đất đai An Nam cũ trong tay, vẫn giữ danh nghĩa "xin mệnh nhà Đường" buộc triều đình nhà Đường phải công nhận sự đã rồi.

Tuy còn mang danh hiệu một chức quan của nhà Đường, về thực chất, Khúc Thừa Dụ đã xây dựng một chính quyền tự chủ bãi bỏ quan lại chế độ cũ, kết thúc về cơ bản ách thống trị hơn 1.000 năm của phong kiến phương Bắc.

Rõ ràng chức Tiết độ sứ là do Khúc Thừa Dụ giành lấy và nhà Đường phải công nhận, còn phong thêm chức khác. Tuy mang danh một chức quan nhà Đường, thực chất Khúc Thừa Dụ đã trở thành người làm chủ một trung tâm hành chính của đất nước, một sự kiện hàng nghìn năm trước đó chưa từng có. Ông được lịch sử đánh giá là người mở nền độc lập cho đất nước, còn nhân dân tôn vinh ông là Khúc Tiên Chúa.

Năm 2009, đền thờ Khúc Thừa Dụ (nay thuộc xã Khúc Thừa Dụ, Hải Phòng) khánh thành. Nhân dân lấy ngày mất của ông (ngày 23 tháng 7 âm lịch) tổ chức lễ hội.

TIẾN HUY